Curiosity gezgini, milyarlarca yıl önce Mars’ta yaşanabilir bir mikrobiyal ortamın var olma olasılığını artıran kanıtlar keşfetti.
Curiosity, 2012 yılında düştüğü 154 kilometre çapındaki Gale krater çarpma kraterini araştırıyor. Araştırmalar, kraterin antik çağlarda en azından kısmen sular altında kaldığını tespit etmeye yardımcı oldu, ancak bunun kanıtı tartışmalı. Ancak son bulgular, yalnızca eski bir gölün varlığına dair iddiayı güçlendirmekle kalmıyor, aynı zamanda içindeki koşulların yaşam için uygun olduğunu da ortaya koyuyor.
Kanıt manganez oksitten geliyor. Curiosity ilk olarak 2016 yılında Gale Krateri’nde küçük miktarlarda manganez oksit tespit etmişti, ancak şimdi tortul Murray Formasyonu’nda çok daha büyük miktarlarda manganez oksit buldu. Murray Formasyonu, Sharp Dağı’nın yamacında, kraterin merkezinde bulunur.
Manganez oksit, bilim adamlarının incelemek istediği kayalara lazer ışınını yönlendiren bir ChemCam cihazı kullanılarak tanımlandı. Lazer, yüzeyin küçük bir alanını ısıtır, böylece onu buharlaştırır, sonuçta yerleşik kamera ve ChemCam spektrometresinin malzemenin bileşimini belirlemek için yerinde inceleyebileceği küçük bir plazma bulutu oluşur. ChemCam, manganez oksit bakımından %45’e kadar zenginleştirilmiş çamurtaşı keşfetti.
Manganez oksit, Dünya’da genellikle yüksek oksitleyici koşulların meydana geldiği göl yataklarında veya nehir deltalarında bulunur. Ve bu ortamda bulunan mikroplar oksidasyon sürecini katalize edebilir.
Tipik olarak bu süreç, Mars’ta yetersiz olan sürekli bir oksijen kaynağı gerektirir. 2016 yılında keşfedilen az miktardaki manganez oksit, önemli miktarda oksijen olmadan açıklanabilir, ancak Murray Formasyonu’nda bulunan büyük miktarlar çok farklı koşulları gerektirir. Böyle bir içerik için oksidasyon süreci önemli miktarda oksijen gerektirecektir.
“Mars yüzeyinde manganez oksidin oluşması zordur, bu nedenle onu kıyı çökeltilerinde bu kadar yüksek konsantrasyonlarda bulmayı beklemiyorduk. Los Alamos Ulusal Laboratuvarı’ndan baş araştırmacı Patrick Gasda, “Mars’ta yaşama dair hiçbir kanıtımız yok ve Mars’ın eski atmosferindeki oksijen üretim mekanizması da belirsiz; dolayısıyla manganez oksidin nasıl oluştuğu ve burada yoğunlaştığı kafa karıştırıcı” dedi.
Bir ipucu, manganez oksidin bulunduğu çamurtaşı yataklarının doğasıdır. Murray Formasyonunun iki jeolojik bölgesi arasında manganez oksit bakımından zengin kayalar bulundu. Sutton Adası’nın bir kısmı göl kıyısındaki birikintiler gibi görünüyor. Diğeri Blunts Point gölün daha derinlerindedir.
Manganez oksit açısından zengin olan çamurtaşı, bileşiğin yalnızca küçük miktarlarının bulunduğu kraterin diğer kısımlarındaki ana kayaya göre daha kaba ve daha büyük tanelere sahip. Bu, Sutton Adası ve Blunts Point bölgesinin ya bir zamanlar göle akan antik bir nehir deltasının alanı ya da gölün kıyı şeridi olduğu ve her ikisinin de daha iri çökeltilerin tercihen biriktiği yerler olduğu teorisini desteklemektedir. Daha büyük taneler, Gale Krateri’nin başka yerlerinde bulunan ince taneli çamurtaşına (gölde çok daha derinlerde bulunduğuna inanılan çamurtaşı) göre daha gözenekli bir ana kayanın oluşumuna katkıda bulunacaktır. Bu gözeneklilik yeraltı suyunun daha serbestçe akmasına izin verecektir.
Bilim adamlarına göre manganez yer altı suyundan sızarak kaba çamur taşlarından geçerek kayalarda yoğunlaşabilir. Ancak oksidasyon için oksijenin nereden geldiği hala bir sır olarak kalıyor.
Manganez oksidin varlığı gölde mikrobiyal yaşamın var olabileceği ihtimalini de destekliyor. Mikroplar yalnızca manganezin oksidasyonunu katalize etmekle kalmaz, aynı zamanda tıpkı mikropların Dünya’da yaptığı gibi, manganezin birçok oksidasyon durumunu metabolizma için kimyasal enerji kaynağı olarak kullanma potansiyeline de sahiptirler. Başka bir deyişle, manganez oksit bolluğu bir bakıma dolaylı bir biyolojik belirteç olabilir.
Eski bir Mars gölünün kıyı çökeltilerinde yüksek konsantrasyonlarda manganez oksit bulunması, rezervuardaki koşulların yeterince oksijenli olduğunu ve mikrobiyal yaşamın olası ortaya çıkışı ve varlığı için uygun olduğunu gösteriyor. Bu, Mars’ta bir zamanlar yaşamın en azından mikrobiyal düzeyde ortaya çıkmış olabileceğine dair en ikna edici dolaylı kanıtlardan biridir. Daha fazla araştırma, manganezi oksitleyen oksijenin kökeninin gizemine ve eski Mars ortamının diğer ayrıntılarına ışık tutmaya yardımcı olacak.
