Sadece birkaç ay önce, Avrupa ve Rusya arasındaki bir işbirliği olan ExoMars misyonunun bir parçası olarak gezicimiz Rosalind Franklin’i Eylül ayında Mars’a fırlatmayı güvenle bekliyorduk.
İniş Haziran 2023 için planlandı. Her şey hazırdı: gezici, operasyon ekibi ve hevesli bilim adamları.
Son hazırlıklar, 21 Şubat’ta ekibimizin bir bölümünün son hizalama ve kalibrasyon testlerini gerçekleştirmek üzere İtalya’nın Torino kentine gitmesiyle başladı.
Her ne kadar her şey yolunda gidiyordu, ancak ekibin bir kısmı İngiltere’deki Storm Eunice tarafından biraz ertelendi. Üç gün sonra, yine de işi bitirmişlerdi – Rosalind’in Mars’ta nerede sondaj yapacağına karar vermemize yardımcı olacak harika veriler bırakmışlardı.
Endüstri ekibi, fırlatma sahasına gönderilmeye hazır olan geziciyi paketlemeye başladı.
Ardından Ukrayna’nın üzerine Eunice’den çok daha güçlü ve trajik bir fırtına geldi: Rusya’nın işgali.
Durum, sonraki günlerde ve haftalarda gelişti ve bir dizi acil durum toplantısına yol açtı.
17 Mart’ta Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) konseyi ve üye devletleri görevimizi askıya alma kararı aldı. ESA ve endüstri ortakları tarafından yapılan bir araştırma Temmuz ayında rapor verene kadar bundan sonra ne olacağını kesin olarak bilemeyeceğiz – ancak iyimser olmak için nedenler var.
Rosalind Franklin gezgini, Mars için planlanan tüm geziciler arasında benzersizdir. Daha önce hiç olmadığı kadar derine inebilir – sert yüzeyin iki metre altına kadar. Yeraltı zararlı radyasyondan korunduğu ve bu nedenle geçmiş veya şimdiki yaşamın belirtilerini içerebileceği için bu önemlidir.
Rosalind’in enstrümanları arasında, Mars’ta jeoloji ve atmosfer bilimi yapacak bir kamera olan PanCam’imiz yer alıyor – diğer kameralar ve bir yüzey altı sondaj radarı ile tamamlanıyor.
Rosalind ayrıca, üç enstrümanın mineraloji yapacağı ve yaşam belirtileri arayacağı “analitik çekmecede” biriktirilecek olan yüzeyin altından bozulmamış numuneler toplayacaktır.
Yaklaşık 3,8 milyar yıl önce, Dünya’da yaşamın ortaya çıktığı aynı zamanda, Mars da yaşanabilirdi.
O zaman yüzeydeki yörünge ve kara sularının kanıtları var – bulutlar, yağmur ve kalın bir atmosfer olurdu. Ayrıca küresel bir koruyucu manyetik alan ve volkanlar vardı. Bu, Mars’ın esasen yaşam için tüm doğru bileşenlere sahip olduğu anlamına gelir – karbon, hidrojen, nitrojen, oksijen, fosfor ve kükürt. Eğer yaşam, Dünya’da olduğu gibi orada ortaya çıktıysa, onu bulma yolundaydık.
Yine de, Mars 3,8 milyar yıl önce manyetik alanını kaybettiğinden beri iklim önemli ölçüde değişti. Gezegen şimdi kuru, soğuk, ince bir atmosfere ve yaşam için düşmanca bir yüzeye sahip. Ancak yüzeyin altında, bazı canlı türleri hayatta kalmış olabilir veya kalıntıları korunabilir.
Mars’a yapılan diğer görevler de yaşam arıyor. Şaşırtıcı Nasa Perseverance gezgini Şubat 2021’de indi. Bilim adamlarına kısmen gezegendeki Ingenuity adlı bir Nasa helikopterinden alınan görüntüler rehberlik ediyor ve kısa süre önce eski bir nehir deltasına ulaştı.
Perseverance, Mars’ın örnek iade görevleriyle Dünya’daki güçlü laboratuvarlara geri getirilmeye hazır olan Jezero kraterinden örnekler topluyor.
Sonuçların, aynı zamanda sulu bir geçmişe dair bol miktarda kanıt bulunan farklı ve biraz daha eski bir site olan Oxia Planum’dan daha derin örnekleri inceleyecek olan Rosalind Franklin’den elde edilen sonuçları umarız tamamlar.
Rosalind Rusya için seçenekler, Rosalind Franklin’in roketlerinden birinde fırlatılmasına yardımcı olmayı amaçlıyordu. Avrupa yapımı bir uzay aracı daha sonra onu Mars’a götürürken, onu indirmek için yine Rus yapımı bir platforma ihtiyaç duyulacak.
Rusya’nın ayrıca soğuk Mars gecelerinde gezici pillerini sıcak tutmak için radyoaktif ısıtıcılar sağlaması gerekiyordu.
Şimdi, ESA seçeneklere bakıyor. 2024’te Rusya ile devam etmenin pek olası olmadığı göz önüne alındığında, ana olasılıklar ya ESA’nın tek başına gitmesi ya da NASA gibi bir ortakla takım kurması.
ESA’nın neredeyse hazır olan yeni Ariane-6 roketi, bir SpaceX roketi gibi gezicinin fırlatılmasına yardımcı olabilir.
Arazi aracı ve ısıtıcılar için, ESA’nın bunları tek başına veya mevcut teknolojiyi uyarlayarak Nasa ile işbirliği içinde geliştirmesi gerekecek.
Bu nedenle zaman alabilir. Dahası, gezegenlerin Güneş’in yörüngesindeki yörüngeleri nedeniyle, yalnızca iki yılda bir Mars’a fırlatma fırsatları var: 2024, 2026 ve benzeri.
Benim beklentim, 2028’in büyük olasılıkla misyonumuz için olması, ancak çok çalışma gerektirecek.
Olumlu olan şey, ESA ve üye devletlerin hala ilerlemeye istekli olmaları ve ne zaman olursa olsun lansmanı sabırsızlıkla bekliyoruz.
Nihayetinde, 24 Şubat’ta Rosalind Franklin ekibi için hayat değişti. ExoMars’a dönüşen şey için bir kamera sistemi önerdiğimiz 2003’ten beri görev üzerinde çalışıyorum.
ESA’nın kötü bahtsız Beagle 2’si için, 2003 Noel Günü’nde indiğinde neredeyse işe yarayacak olan “stereo kamera sistemini” zaten sağlamıştık. Ancak yörünge görüntüleri daha sonra son güneş panelinin tam olarak açılmadığını gösterdi, bu nedenle Dünya ile iletişim imkansızdı. Ekibimiz için Mars yüzeyinden veri beklemesi devam ediyor.
Yaklaşık 20 yıldır üzerinde çalıştığımız ExoMars Rosalind Franklin gezgini askıya alındığında hissettiğimiz büyük hayal kırıklığından kaçış yok. Ancak nihayetinde gerekli ve anlaşılır bir adımdı ve şimdi gelecekteki bir lansmanı dört gözle bekliyoruz.
Bu hala en ileri bilimdir ve bu on yılın geri kalanı için olacaktır.
Benzersiz derin sondaj sayesinde, Rosalind Franklin hala uzayda yaşam belirtileri bulan ilk görev olabilir.
