Dünyanın önde gelen beş teknoloji şirketi – Google (şimdi Alfabe), Apple, Facebook (şimdi Meta), Amazon ve Microsoft – Ukrayna’yı işgaline yanıt olarak Rusya’ya önemli ve (esas olarak) gönüllü yaptırımlar uygulamak için adımlar attı.
Ama kararlar kendiliğinden gelmedi. Ukrayna, Avrupa Birliği, NATO ve ABD hükümetinden yardım istediği gibi büyük teknoloji şirketlerine lobi yaptı.
İkinci dünya savaşından bu yana Avrupa’nın en büyük askeri harekatı ile karşı karşıya kalan Ukrayna, büyük teknoloji şirketlerine ulus devletlermiş gibi doğrudan hitap etti. Bugünün dünyasında bu devlerin jeopolitik sahnede önemli oyuncular olduğunu hatırlatıyor.
Peki teknolojiyle ilgili yaptırımların etkisi ne olabilir? Büyük 5’in yanıtı Google’ın krize yanıtı iki bölümden geldi. İlki finansla ilgiliydi. Şirket, yaptırımlı bir banka kullanan müşteriler veya satıcılar için Rusya’da Google Pay kullanımını sınırladı.
Ayrıca, hizmetleri genelinde Rusya’da çevrimiçi reklam satışını durdurdu ve Rus devlet medya kuruluşları Russia Today (RT) ve Sputnik’in YouTube’daki (Google’a ait olan) içerikten para kazanma özelliğini kaldırdı. RT ve Sputnik de Avrupa’da engellendi.
Foxtel, Avustralya’da RT’yi kaldırdı, ancak canlı yayındaki reklamlarla birlikte YouTube’da hala mevcut. Bu, RT’nin Avustralya’daki reklamlardan doğrudan gelir elde edebileceği, ancak YouTube’dan reklam geliri elde edemeyeceği anlamına gelir. Google Arama ve Haritalar’ın ikisi de Rusya’da kullanılabilir durumda.
Apple, Google’dan birkaç adım daha ileri gitti. Şirket, Rusya’daki tüm ürün satışlarını askıya aldı ve Apple Pay ve diğer hizmetler sınırlandırıldı. Ayrıca Rusya dışındaki her yerde Apple App Store’dan RT ve Sputnik’i engelledi.
Meta, hem Facebook’ta hem de Instagram’da (sahip olduğu) RT ve Sputnik’e erişimi kaldırdı ve devlet medyasının herhangi bir platformundaki içerikten para kazanma seçeneğini kaldırdı. Ayrıca, Facebook’taki Rus devlet kontrolündeki medya web sitelerine bağlantılar içeren gönderileri de indiriyor.
Amazon, CEO Andy Jassy tarafından Twitter’da açıklandığı gibi, Ukrayna’daki siber güvenlik çabalarını destekleme ve lojistik destek sunma yoluna gitti. Ancak Amazon, Rusya’dan elde ettiği geliri azaltmak için henüz herhangi bir adım atmış değil.
Microsoft ayrıca siber güvenlik cephesinde de yardımcı oldu. 24 Şubat’ta Ukrayna’da olası bir Rus siber saldırısını tespit ederek, onu engelleme çabalarına yardımcı oldu. Ayrıca, reklam ağında RT ve Sputnik’ten gelen tüm reklamları yasakladı ve Avrupa Birliği’nde her iki kanala da erişimi engelledi.
(Neredeyse) Rusya için çip yok ABD’nin en büyük yarı iletken (mikroçip) üreticilerinden ikisi, Intel ve AMD, Rusya’ya tedarikini durdurdu. Resmi ABD yaptırımları hem askeri hem de askeri olmayan amaçlarla “çift kullanımlı” cihazların ihracatını yasaklasa da, Intel ve AMD bu aşamada bir adım daha ileri giderek tüm tedarikleri durdurdu.
Belki daha da önemlisi, büyük Tayvanlı tedarikçi TMSC tedariki durdurdu. TMSC, Rus Bilimsel ve Teknik Merkez Modülü, Baykal Elektronik ve Marvel Bilgisayar Çözümleri gibi Rus üreticiler için çipler üretiyor. Rusya’da alternatif yarı iletken üretim tesisi yok.
Bir başka büyük çip üreticisi olan Samsung Electronics de Cumartesi günü gönderileri askıya alacağını duyurdu. Samsung, Rusya’da cep telefonu tedarikine öncülük ediyor ve Cumartesi günü askıya alınmadan önce, Apple’ın ülkedeki satışları durdurma kararından faydalanabilirdi.
Ancak tüm teknoloji şirketleri siyasi baskıya boyun eğmedi. Güney Koreli çip üreticisi SK Hynix, tedarikleri sınırlamaya henüz karar vermedi (bu makalenin yazıldığı tarih itibariyle).
Görünüşe göre Güney Kore hükümeti, yarı iletken endüstrisini olumsuz etkileyebilecek eylemlerle ilgili olarak ABD’den muafiyetler aradığı için Rusya’ya yarı iletken tedarik etmeye devam etmek istiyor.
Diğer sonuçlar Daha doğrudan dayatılan kısıtlamaların yanı sıra, bazı Meta ve Google hizmetleri de, kullanıcılar bunları siyasi mesajlar için alt üst ettikten sonra engellendi. Örneğin, dünyanın dört bir yanındaki sosyal medya kullanıcıları, Rus vatandaşlarına bilgi göndermek için Moskova ve St Petersburg’daki restoranların Google incelemelerini kullanmaya başladı.
Sonuç olarak, Rusya ve Ukrayna’daki yeni incelemeler artık Google tarafından kısıtlandı. Yani Google, her iki taraftan da potansiyel dezenformasyon sağlamaktan kaçınmak için harekete geçti.
Hem Meta hem de Google, potansiyel askeri kullanımı sınırlamak için Ukrayna’daki bazı konum tabanlı hizmetlerini kısıtladı.
Hemen etkisi nedir? Meta ve Google’ın eylemleri ve daha önce sağladıkları herhangi bir reklam geliri kaybı, Rus devleti üzerinde doğrudan ancak nispeten küçük bir etkiye sahip olacak – doğrudan mali yaptırımların etkisinden çok daha küçük.
Ve Google Pay veya Apple Pay’i kullanamamak, çoğu banknotun bittiği ATM’leri kullanamamak kadar Rus vatandaşları için hala rahatsız edici değil.
Öte yandan, Apple donanımına erişimin kaybedilmesi Rus tüketiciler üzerinde çok daha kalıcı bir etki yaratabilir.
Çeşitli yaptırımların genel etkisi, Rus ekonomisinin, özellikle de yarı iletkenlere bağımlı olan dijital ekonominin yavaşlaması olacaktır. Ancak bunun da küçük bir anlık etkisi olacaktır.
Kurumsal kararlar Çip üreticilerinin ve teknoloji şirketlerinin Rusya’ya mal ve hizmet ihracatını sınırlama konusunda yasal veya düzenleyici bir zorunluluğu yoktu. Bunun yerine, hareket iki önemli olay tarafından yönlendirilmiş gibi görünüyor.
Birincisi, Ukrayna Başbakan Yardımcısı Mykhailo Fedorov’un teknoloji şirketlerine harekete geçmelerini isteyen çok açık ve doğrudan bir çağrıydı.
İkincisi, paydaşların beklentilerini karşılama ihtiyacıydı. Bu, “kurumsal sosyal sorumluluk” veya sosyal lisans olarak nitelendirilebilir.
Hem Apple hem de Google, Ukrayna hükümetinin üyelerinden gelen yardım çağrılarına yanıt verdi. Google’ın hayırsever kolu ve çalışanları, Ukrayna’daki yardım çabalarına doğrudan 15 milyon ABD Doları (kabaca 115 crore Rs.) katkıda bulunuyor.
ABD yaptırımları, teknoloji şirketlerinin Rusya ile ticareti tamamen durdurmasını talep etmese de, hem ABD hükümetinden hem de Ukraynalı yetkililerden gelen sinyaller ikna edici bir bağlam sağladı. Çok uluslu teknoloji şirketlerinin, yasal bir perspektiften ziyade paydaş bakış açısına dayalı olarak hangi “tarafı” destekleyeceğine karar vermesi hayaletini yükseltti. Sonunda, paydaş görüşleri hala Big Tech’in etik ikilemlere verdiği yanıtın ana itici gücü gibi görünüyor.
Yazar – Rob Nicholls – Düzenleme ve yönetişim alanında doçent, UNSW Sydney
En son Nokia, Samsung, Lenovo ve Barselona’daki Mobil Dünya Kongresi’ndeki diğer ürün lansmanlarının ayrıntıları için MWC 2022 merkezimizi ziyaret edin.
