Bilim insanları, özellikle dış gezegenlerle ilgili bilimsel keşiflerin bilim kurgu edebiyatını nasıl etkilediğini incelemek için Bayes ağ analizini kullandı. Araştırmaları, bilim kurgudaki ağırlıklı olarak Dünya benzeri gezegenlerden, 1995 sonrası gerçek bilimsel bulguları yansıtan daha çeşitli ve doğru temsillere doğru bir geçiş olduğunu gösteriyor. Kredi bilgileri: SciTechDaily.com
Araştırmalar, dış gezegenlerin keşfinin bilim kurguyu etkilediğini, bu gök cisimlerinin daha doğru ve çeşitli tasvirlerine yol açtığını ve türün bilim iletişimindeki rolünün altını çizdiğini ortaya koyuyor.
İkili yıldızlarla ilgili bir astronomi dersi, bir dizi karmaşık diyagram ve veriyle ya da Luke Skywalker’ın ana gezegeni Tatooine’in gökyüzüne baktığında iki güneşin parladığını gördüğü Yıldız Savaşları filminden bir kliple başlayabilir. Hangisi uykulu bir lise sınıfının ilgisini daha kolay uyandırır?
Bilim kurgu her zaman ilgimizi çekmiştir ve birçok bilim insanının iddia ettiği gibi çoğu zaman bilimsel kariyerleri için ilham kaynağı olmuştur. Bu nedenle bazen bilimi halka ulaştırmak, hatta karmaşık içerikleri aktarmak için kullanılır. Bunun etkili bir yöntem olduğundan emin olmak için gerçek bilimin bilim kurgu tarafından nasıl temsil edildiğini anlamak gerekir.
Bu, dergide yayınlanan yeni bir makalenin konusu. Bilim İletişimi Dergisi — JCOM (özellikle dış gezegenleri ele alan) geniş bir bilim kurgu eseri külliyatını analiz edebilen niceliksel bir metodoloji kullanarak, bilimsel bilgideki önemli değişikliklerin bilim kurgu literatüründeki değişikliklere de karşılık geldiğini gösterdi.
Ötegezegen Keşiflerinin Bilim Kurguya Etkisi
St Andrews Dış Gezegen Bilimi Merkezi’nde (St Andrews Üniversitesi) araştırmacı olan Emma Johanna Puranen, merkezdeki meslektaşları Emily Finer ve V Anne Smith ve Uzay Araştırma Enstitüsü (IWF) Direktörü Christiane Helling ile birlikte Avusturya Bilimler Akademisi, Bayes ağ analizini romanlar, filmler, televizyon programları, podcast’ler ve video oyunları da dahil olmak üzere 142 bilim kurgu eserinden oluşan bir külliyata uyguladı.
Araştırmaları için bilim insanları, ötegezegenler olarak da adlandırılan güneş dışı gezegenlerin temsilini araştırmayı seçtiler. “Bilim kurgunun her yerinde bunlar var. Her yerdeler. Uzayda geçen hikayelerin çoğu eninde sonunda bir sahneye sahip olacaktır. dış gezegendiye açıklıyor Puranen. “Ötegezegenleri kullanmamızın bir diğer nedeni ise, 1995 yılında güneş benzeri bir yıldızın etrafındaki ilk ötegezegen keşfedildiğinde bilimsel anlayışımızda büyük bir değişim yaşanmasıydı.”
Bayes ağı metodolojisi, genellikle niteliksel olarak analiz edilen bir konunun (bilim kurgu) niceliksel olarak araştırılmasına ve çoğu zaman aynı anda yalnızca tek bir esere izin verdi. Bayes ağında, seçilen çalışmalarda tasvir edilen ötegezegenlerin özellikleri, birbirine bağlı bir ağdaki düğümler olarak temsil ediliyor ve bu da her bir düğümün diğerlerini nasıl etkilediğini anlamamızı sağlıyor.
Uygulamada, örneğin belirli bir çalışmadaki bir gezegenin yaşama elverişli olarak temsil edilip edilmediği, bunun başka bir özelliği etkileyip etkilemediği ve ne kadar güçlü bir şekilde etkileyip etkilemediği belirlenebilir. Analiz edilen bilim kurgu eserleri 1995’ten önce ve sonra nispeten geniş bir zaman aralığına dağıtıldığından Puranen ve meslektaşları, bu tarihten sonra dış gezegenlerin bilim kurgudaki temsilinin değiştiğini gözlemleyebildiler.
Bilim Kurgu: Bilimsel Gelişmeleri Aynalamak
Puranen şöyle açıklıyor: “Geleneksel olarak bilimkurguda Dünya benzeri ve yaşanabilir gezegenlerin yüksek bir oranı vardır.” Bu açıkça mantıklı çünkü bunlar insanlar tarafından diğer insanlar için yapılmış kültürel ürünler. “Fakat gerçek ötegezegenlerin keşfinden bu yana değişen şey, kurgusal ötegezegenlerin aslında Dünya’ya biraz daha az benzemesidir.”
Aslına bakılırsa, bugüne kadar bilim tarafından gözlemlenen çok sayıda dış gezegen, bizimkinden çok farklı gezegenlerin büyük çoğunluğunu içeriyor ve çok nadiren, bilim adamlarının yaşanabilir bölge olarak tanımladığı, koşulların bildiğimiz şekliyle yaşam için potansiyel olarak daha dost olduğu bölgede konumlanıyor. Puranen, bu bilimsel gerçekliğin bilim kurgu temsiline sızdığını söylüyor.
Araştırmacı şöyle yorumluyor: “Belki de bilim kurgu yazarlarının, medyada gördüğünüz, lavlarla kaplı dünyalar veya elmas yağmurlarının yağdığı dünyalar hakkındaki tüm bu manşetleri okuyor olduklarını tahmin edebilirim.”
“Bilim kurgunun bilimdeki keşiflere duyarlı olduğunu düşünüyorum. Bence bu, yazıldığı dönemde bilimde olup bitenleri bir nevi yansıtıyor,” diye bitiriyor Puranen. “Dolayısıyla bunun bir başlangıç noktası sağlaması açısından bilim iletişimine dahil edilebileceğini düşünüyorum. İnsanlara kavramları tanıtabilir.”
“Ötegezegenlerin Bilim Kurgu Medya Temsilleri: Değişen Astronomik Keşiflerin Tasvirleri” başlıklı makale şu adreste ücretsiz olarak okunabilir: JCOM.
Referans: Emma Johanna Puranen, Emily Finer, Christiane Helling ve V. Anne Smith, 4 Mart 2024, “Dış gezegenlerin bilim kurgu medya temsilleri: değişen astronomik keşiflerin tasvirleri”, Bilim İletişimi Dergisi.
DOI: 10.22323/2.23010204
