Ölen yıldızlar bile hala gezegenler doğurabilir

Gezegenler genellikle etrafında döndükleri yıldızlardan çok daha yaşlı değildir. Güneşi ele alalım: 4,6 milyar yıl önce doğdu ve bundan kısa bir süre sonra Dünya gelişti. Ancak KU Leuven gökbilimcileri, tamamen farklı bir senaryonun da mümkün olduğunu keşfettiler. Ölüme yakın olsalar bile, bazı yıldız türleri muhtemelen yine de gezegenler oluşturabilir. Bu doğrulanırsa, gezegen oluşumuyla ilgili teorilerin ayarlanması gerekecektir.

Dünya gibi gezegenler ve güneş sistemimizdeki diğer tüm gezegenler güneşten kısa bir süre sonra oluştu. Güneşimiz 4,6 milyar yıl önce yanmaya başladı ve sonraki bir milyon yıl içinde etrafındaki madde protoplanetlere dönüştü. Gezegenlerin, ortasında güneş bulunan, toz ve gazdan oluşan devasa bir gözleme olan bu proto-gezegen diskinde doğuşu, hepsinin neden aynı düzlemde yörüngede döndüğünü açıklıyor.

Ancak bu tür toz ve gaz disklerinin mutlaka yalnızca yeni doğan yıldızları çevrelemesi gerekmez. Ayrıca yıldız oluşumundan bağımsız olarak da gelişebilirler, örneğin birinin ölmekte olduğu ikili yıldızların etrafında (ikili yıldızlar birbirinin etrafında dönen iki yıldızdır, ikili sistem olarak da adlandırılır). Orta büyüklükteki bir yıldızın (güneş gibi) sonu yaklaştığında, atmosferinin dış kısmını uzaya fırlatır, ardından yavaş yavaş sözde beyaz cüce olarak ölür. Bununla birlikte, ikili yıldızlar söz konusu olduğunda, ikinci yıldızın yerçekimi kuvveti, ölmekte olan yıldız tarafından fırlatılan maddenin düz, dönen bir disk oluşturmasına neden olur. Üstelik bu disk, gökbilimcilerin Samanyolu’nun başka yerlerindeki genç yıldızların etrafında gözlemlediği gezegen öncesi disklere güçlü bir şekilde benziyor.

Bu, zaten biliyorduk. Bununla birlikte, yeni olan, KU Leuven araştırmacıları tarafından yönetilen uluslararası bir gökbilimciler ekibi tarafından keşfedildiği gibi, sözde evrimleşmiş ikili yıldızları çevreleyen disklerin, nadiren gezegen oluşumuna işaret edebilecek işaretler göstermesidir. Üstelik gözlemleri, bu ikili yıldızların onda birinde durumun böyle olduğunu gösteriyor. Dergideki makalenin ilk yazarı KU Leuven astronomu Jacques Kluska, “Çalıştığımız diskli evrimleşmiş ikili yıldızların yüzde 10’unda diskte büyük bir boşluk (boşluk/açıklık, ed.) görüyoruz” diyor. Astronomi ve Astrofizik keşfin anlatıldığı yer. “Bu, boşluk alanında tüm maddeleri toplayan bir şeyin etrafta yüzdüğünün bir göstergesidir.”

İkinci nesil gezegenler

Maddenin temizlenmesi bir gezegenin işi olabilir. Bu gezegen, ikili yıldızlardan birinin yaşamının en başında değil, en sonunda oluşmuş olabilir. Gökbilimciler ayrıca, bu tür gezegenlerin varlığına dair daha güçlü göstergeler buldular. Kluska, “Diskin içinde büyük bir oyuk bulunan evrimleşmiş ikili yıldızlarda, ölmekte olan yıldızın yüzeyinde demir gibi ağır elementlerin çok az olduğunu gördük” diyor. “Bu gözlem, bu elementler açısından zengin toz parçacıklarının bir gezegen tarafından tutulduğundan şüphelenmeye yol açıyor.” Bu arada, Leuven astronomu, bu şekilde bu ikili yıldızların etrafında birkaç gezegenin oluşabileceği olasılığını dışlamıyor.

Keşif, gökbilimciler Samanyolu’muzdaki evrimleşmiş ikili yıldızların bir envanterini çıkarırken yapıldı. Bunu mevcut, halka açık gözlemlere dayanarak yaptılar. Kluska ve meslektaşları, bu tür ikili yıldız çiftlerinden 85’ini saydı. Araştırmacılar, on çift halinde, kızılötesi görüntülerde büyük bir oyuğa sahip bir diske rastladılar.

Mevcut teoriler test edildi

Yeni gözlemler, evrimleşmiş ikili yıldızların çevresinde gezegenlerin varlığını doğrularsa ve gezegenlerin ancak yıldızlardan birinin ömrünün sonuna geldikten sonra oluştuğu ortaya çıkarsa, gezegen oluşumuyla ilgili teorilerin ayarlanması gerekecektir. KU Leuven Astronomi Enstitüsü başkanı Profesör Hans Van Winckel’e göre, “Bu olağanüstü gezegen oluşumunun doğrulanması veya reddedilmesi, mevcut teoriler için benzeri görülmemiş bir test olacak.”

KU Leuven gökbilimcileri yakında hipotezlerini kendileri doğrulamak istiyorlar. Bu amaçla, diskleri büyük bir boşluk gösteren on çift ikili yıldıza daha yakından bakmak için Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevi’nin büyük teleskoplarını kullanacaklar.