NASA’nın devasa yeni nesil roket gemisi, Apollo döneminin son ay görevinden yarım asır sonra ilk uçuşunda Florida’dan havalandıktan saatler sonra ayın etrafında mürettebatsız bir yolculuk için Çarşamba günü yola çıktı.
Çok geciken lansman, Apollo’nun bu on yılda astronotları ay yüzeyine geri döndürmeyi ve orada Mars’ın gelecekteki insan keşfi için bir basamak taşı olarak sürdürülebilir bir üs kurmayı amaçlayan ardıl programı Artemis’i başlattı.
32 katlı Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketi, NASA’nın Kennedy Uzay Merkezi’nden 01:47 EST’de (12:17pm IST) kalktı ve kırmızımsı-turuncu bir ateş kuyruğuyla Cape Canaveral üzerindeki karanlığı delip geçti.
NASA, fırlatmadan yaklaşık 90 dakika sonra, roketin üst aşamasının Orion kapsülünü Dünya yörüngesinden başarıyla ittiğini ve Ay’a olan yörüngesini duyurdu.
Launchpad Draması
Liftoff, teknik aksilikler, arka arkaya kasırgalar ve uzay aracını hangarından fırlatma rampasına götüren iki gezi ile kuşatılmış 10 hafta sonra, milyarlarca dolarlık roketi üçüncü kez fırlatma girişiminde bulundu.
Çarşamba günkü patlamadan yaklaşık dört saat önce, ekipler, sızdıran bir yakıt valfi de dahil olmak üzere bir dizi eşzamanlı sorunla uğraşmak zorunda kaldı.
Fırlatma rampasında, neredeyse tamamen dolu bir roketin etrafına çizilmiş “patlama bölgesi” içindeki gevşek bir bağlantıyı sıkılaştıran özel bir teknisyen ekibinin hızlı çalışması, fırlatmayı kurtardığı için kredilendirildi.
Üç haftalık Artemis I görevi, NASA ile sözleşme kapsamında sırasıyla Boeing Co ve Lockheed Martin Corp tarafından inşa edilen birleşik SLS roketi ve Orion kapsülünün birlikte ilk uçuşunu işaret ediyor.
NASA’nın uzay mekikleri ve Uluslararası Uzay İstasyonu (grafiğe bakın) ile alçak Dünya yörüngesine odaklandığı onlarca yıldan sonra, aynı zamanda ajansın Apollo sonrası insanlı uzay uçuşu programı için büyük bir yön değişikliğine işaret ediyor.
Antik Yunan av tanrıçası ve Apollon’un ikiz kardeşi Artemis, 2025 gibi erken bir tarihte astronotları ay yüzeyine geri döndürmeyi hedefliyor.
1969’dan 1972’ye kadar altı görev sırasında 12 NASA astronotunu aya gönderen Soğuk Savaş dönemi ABD-Sovyet uzay yarışından doğan Apollo’dan daha bilim odaklı olan Artemis programı, Elon Musk’ın SpaceX ve uzay gibi ticari ortakları dahil etti. Avrupa, Kanada ve Japonya ajansları.
Artemis I görevi, Ay’ın 64.400 km ötesine uçup Dünya’ya geri dönmeden önce kapsülü ay yüzeyinin 97 km yakınına getiren 25 günlük bir Orion uçuşunu içeriyor. Kapsülün 11 Aralık’ta denize düşmesi bekleniyor.
hissedebilirsin
Fırlatma sırasında roketin dört ana R-25 motoru ve ikiz katı roket iticileri tarafından üretilen 8,8 milyon librelik itme kuvveti, seyirci kalabalığının tezahürat ve çığlıklar attığı Kennedy kompleksi boyunca şok dalgaları gönderdi.
Gelecekteki bir Artemis mürettebatı için seçilebilecekler arasında yer alan NASA astronotu Jessica Meir, “Görmesi inanılmazdı. O kadar parlak, o kadar gürültülüydü ki hissedebiliyordunuz” dedi.
Orion kapsülü, “doğruya yakın HALO yörüngesi” adı verilen karmaşık bir yerçekimsel park konumunu test etmek için Pazar günü amaçlanan ay yörüngesine ulaşan küçük bir uydu olan CAPSTONE’dan ayın etrafında bir şirkete sahip olacak.
Bu konum, Artemis girişiminin bir parçası olarak bu on yılın sonlarında konuşlandırılması planlanan Gateway adlı gelecekteki bir ay uzay istasyonuna ev sahipliği yapacak.
İlk Artemis yolculuğu, SLS-Orion aracını zorlu bir gösteri uçuşunda test etmeyi ve uzay aracının astronotları uçuracak kadar güvenli ve güvenilir olduğunu kanıtlamak için tasarım sınırlarını zorlamayı amaçlıyor.
Görev başarılı olursa, 2024 gibi erken bir tarihte Ay etrafında mürettebatlı bir Artemis II uçuşu gerçekleştirilebilir ve bunu birkaç yıl içinde programın Artemis III ile biri kadın olan astronotların ilk kez Ay’a inişi takip edebilir.
Ay’a iniş yapmaktan çok daha zorlu bir büyüklük sırası olan Mars’a astronot göndermenin başarılmasının en az on buçuk yıl daha sürmesi bekleniyor.
Dünyanın en güçlü, karmaşık roketi olarak ilan edilen SLS, NASA’nın Apollo döneminin Satürn V’inden bu yana inşa ettiği en büyük yeni dikey fırlatma sistemini temsil ediyor.
Gemide kimse olmamasına rağmen Orion, astronotların maruz kalabileceği radyasyon seviyelerini ve diğer stresleri ölçmek için sensörlerle donatılmış üç kişilik simüle edilmiş bir mürettebat taşıyordu – bir erkek ve iki kadın manken.
En önemli hedef, Dünya atmosferine saatte 39.400 km hızla çarptığı için yeniden giriş sırasında Orion’un ısı kalkanının dayanıklılığını test etmektir – uzay istasyonundan yeniden girişlerden çok daha hızlı.
Uzay aracı ayrıca, Artemis’in sonunda astronotları indirmeye çalıştığı, ayın güney kutbundaki buz birikintilerinin bolluğunu haritalamak için tasarlanmış biri de dahil olmak üzere, CubeSats adı verilen 10 minyatür bilim uydusunu serbest bırakacak.
Yıllarca süren gecikmeler ve bütçe aşımlarıyla on yılı aşkın bir süredir geliştirilmekte olan SLS-Orion uzay aracı, NASA’ya en az 37 milyar dolara (kabaca Rs. 3 lakh crore) mal oldu. Genel Müfettişlik Bürosu, toplam Artemis maliyetlerinin 2025 yılına kadar 93 milyar $ (kabaca 7.55 lakh crore Rs) olacağını öngördü.
NASA, programın ayrıca on binlerce iş ve ticarette milyarlarca dolar yarattığını söylüyor.
© Thomson Reuters 2022
