Sosyal medya sadece kötü değil, aynı zamanda yasadışı bir kötü mü? Teknoloji şirketleri bu durumu yarattıkları için sorumlu tutulmalı mı? İki ABD jüri üyesinin verdiği karara ve çevredeki yorumlara göre, her iki sorunun yanıtı “evet”.
Geçtiğimiz hafta, biri New Mexico’da diğeri Los Angeles’ta olmak üzere iki jüri, Meta’yı reşit olmayan bireylere verdiği zararlardan dolayı yüz milyonlarca dolar tazminata mahkum etti. YouTube da Los Angeles’taki davada sorumlu bulundu ve her iki şirket de kaybettikleri davalara itiraz edeceğini açıkladı. Bu kararlar bazı açılardan şaşırtıcıydı; çünkü Meta ve Google, genellikle konuşma iletimine yönelik platformlar sunuyorlar ve Section 230 ve Birinci Değişiklikle belirli korumalara sahipler. Ancak, bu davaların bu engelleri aşmasını sağlamak da beklenmedik bir durum değil. 2026’nın internet ortamı, genel olarak kötü niyetli bazı kâr amacı güden platformlarla özdeşleşmeye başladı ve bu platformların yol açtığı zararların etkileri somut hale geldi. Ancak, bu mağlubiyetin neyi değiştireceği ve aslında yan etkilerinin neler olacağı hâlâ belirsiz.
Eğer bu kararlar itirazları geçerse — ki bu kesin değil — doğrudan sonuç olarak çok milyon dolarlık cezalar oluşabilir. Los Angeles’taki birkaç davanın sonucuna bağlı olarak, daha büyük bir grup anlaşmasının da nasip olması mümkün. Henüz bu erken aşamada, sosyal medya platformlarının kusurlu ürünler gibi değerlendirilmesi gerektiği yönündeki hukuki tezin bir zaferidir; bu strateji, Section 230’un korumasını aşmayı amaçlamakta, ancak mahkemelerde çoğu zaman başarısız olmaktadır. Hukukçu Carrie Goldberg, “Kaliforniya davası, sosyal medyanın daha önceden hiç böyle bir jüri önüne çıkmasıyla yüzleşmek zorunda kaldığı ilk durumdur” diyerek, önemli bir dönüm noktasına vurgu yaptı. “Bu yeni bir çağın başlangıcı.”
Birçok aktivist için genel hedef, şirketler iş yapış biçimlerini değiştirmedikçe hukuk davalarının artmaya devam edeceğini netleştirmektir. New Mexico’da jürinin, Meta’nın kullanıcıları platformlarının güvenliği konusunda yanlış bilgilendirdiği yönündeki argümanlarla ikna olduğu görülmektedir. Los Angeles’taki davada ise davacılar, Instagram ve YouTube’un ergen kullanıcıları kötü etkileyen sosyal medya bağımlılığını teşvik edecek şekilde tasarlandığını başarıyla öne sürdü. Meta ve Google gibi şirketler, belirli özellikleri değiştirmeye veya kamuya yaptıkları açıklamalarında daha dikkatli olmaya sevk edilebilirler. Fakat her dava, özel koşullara bağlı olup, neyin değişmesi gerektiği konusunda tek tip bir yanıt yoktur.
Eric Goldman, Section 230 konusunda uzman bir hukuki blog yazarı, sosyal medya hizmetlerinin önünde bariz bir yasal tehlike olduğunu belirtiyor. Bu kararların, sosyal medya sağlayıcılarının sosyal medya bağımlılığı iddiaları nedeniyle büyük sorumluluklar üstlenmeye istekli olduğu anlamına geldiğini ifade etti. Los Angeles davasında ve diğer benzer davalarda, “hakimlerin sosyal medya sanıklarına pek fazla şans vermediği” belirtilmektedir; bu durumun, davacıların yenilikçi davalarının mahkemeye ulaşmasında etken olduğunu dile getirdi. “Bu durum, on yıl öncesine kıyasla farklı bir his veriyor.”
Goldman, New York ve Kaliforniya’nın “bağımlılık yapan” sosyal medya içeriklerini yasaklayan yasalar geçirdiğine dikkat çekiyor; bu nedenle, yeni kararlar bir temyiz mahkemesinde tersine çevrilse bile geçmişe dönülmesi kolay olmayabilir.
Tüm bu olayların en olumlu sonucu, Julie Angwin gibi isimlerin, şirketlerin “toksik” özellikleri değiştirilmesi gerektiği görüşünü benimsemesi ile gerçekleşir. Angwin, sonsuz kaydırma, beden dismorfisi teşvik eden güzellik filtreleri ve “şok edici ve kaba” içerikleri önceliklendiren algoritmalar gibi unsurların düzenlenmesi gerektiğini ifade ediyor. En kötü senaryoya göre ise, daha küçük sosyal ağlar, kullanıcıların Temel Haklar funksiyonuna göre yaptığı paylaşımlar nedeniyle dava edilebilir hale gelebilir. New Mexico davası, Meta’nın çocuklara zarar verdiği iddiasıyla özel mesajlaşmada uçtan uca şifreleme sağlayarak bu özellikten vazgeçmeye teşvik eden bir argüman üzerine inşa edilmiştir; bu durum, Meta’nın Instagram’daki uçtan uca şifrelemeyi geçtiğimiz ay sona erdirmesi ile sonuçlanmıştır.
Blake Reid, Colorado Hukuk Fakültesi’nden profesör, durumu daha temkinli değerlendiriyor. “Ne olacağını tahmin etmek şu an zor” diyor. Şirketlerin, yasal sorumluluktan kaçınmanın soğukkanlı ve hesaplı yollarını arayacağının, iş modellerini köklü bir şekilde gözden geçireceklerinden daha muhtemel olduğunu belirtiyor. Reid, artık legal sistemin bu zararları göz önünde bulundurduğunu ifade ediyor; fakat bunun devamında neler olacağı konusunda kesin bir yanıt vermek zor.
Bununla birlikte, Reid, Goldman ve Masnick, bu kararların marjinal grupları olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Goldman, “Çocukların sosyal medya ile daha fazla kısıtlanması gerektiğine yönelik güçlü baskılar oluşabilir” diyor. “Bu durum, LGBTQ gençleri gibi topluluklardan izole olan birçok alt gruba zarar verebilir.”
Instagram gibi platformlar, doğası gereği zararlı ve kumar ya da sigara ile kıyaslanabilecek kadar tehlikeli olduğunda, sosyal medya hesaplarının kapatılması büyük bir kayıp olarak değerlendirilmeyebilir. Ancak, sosyal medyanın ergenler için zararlı olabileceğini öne süren araştırmalar, ılımlı kullanım ile daha iyi bir iyilik hali arasında ilişki kurmuştur. Diğer yandan, kötü çevrimiçi içerikler, öneri odaklı modern sosyal medya öncesinde varlığını sürdürmüştür; belirli algoritmanın formüllerinde değişiklik yapmak olumlu bir etki yaratabilir, ancak bu durumun kalıcı bir çözüm olup olmayacağı belirsizdir. Meta’nın cezalandırılmasının çekiciliği net; ancak bunun diğer tüm platformlar için ne anlama geleceği hâlâ netlik kazanmış değil.
