Felaketlerin sınırı yoktur ve ABD’de yaşanan beklenmedik felaketler bunu gösteriyor. Kaliforniya, bu hafta Los Angeles’ı kasıp kavuran Hilary gibi tropik fırtınalarla değil, kuraklık ve yangınla ünlüdür. Doğu Yakası, yüzlerce kilometre uzaktaki alevlerden yayılan dumanın tetiklediği kirlilik kabusunu değil, kasırgaları bekliyor. Hawaii’nin yerel yeşilliklerinin yanmaması gerekiyor ama yine de yangınlar Maui’yi sardı.
İklim değişikliği yeni felaketleri yeni yerlere gönderiyor; bu sadece ABD’de değil tüm dünyada gözlemlenebilen bir olgu. Bu yeni gerçekliklere nasıl uyum sağlayacaklarını bulmaya çalışan toplulukların üzerine felaket üstüne felaket yığılıyor. Çoğu zaman, bir önceki krizden kurtulmaya çalışırken yeni bir krizle karşı karşıya kalırlar.
İklim değişikliği yeni yerlere yeni felaketler gönderiyor
“Belirli afet türlerinin boyutlarının giderek arttığını görüyoruz. Afetlerin sosyoekonomik etkilerinin arttığını görüyoruz. Ayrıca, genellikle belirli türdeki felaketleri görmediğimiz yerlerde de felaketler görüyoruz. Ve farklı türdeki afetlerin birbiriyle etkileşimi var” diyor Kıdemli Personel Yardımcısı Andrew Kruczkiewicz. Uluslararası İklim ve Toplum Araştırma Enstitüsü Columbia İklim Okulu’nda.
İnsan faaliyetleri, yani fosil yakıt kullanımından kaynaklanan sera gazı emisyonları, artık dünya çapında aşırı hava koşullarının başlıca nedeni haline geliyor. Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli. Sera gazları gezegenimizde ısıyı hapsederken karada ve denizde sıcaklıklar artıyor. Kasırgalar ısı enerjisini beslediği için daha sıcak sular daha büyük fırtınalara neden olur. Hilary Kasırgasını Pasifik üzerinde Kategori 4 fırtınasına dönüştüren şey de bu oldu; ona Baja Kaliforniya ve Güney Kaliforniya üzerinde tropik fırtına gücünü korumaya yetecek kadar enerji verdi.
Spektrumun diğer tarafında ise sıcak iklim manzaraları kurutuyor. Ormanları ve otlakları yanmaya hazırlar. Yani yangın çıktığında, onların büyük yangınlara dönüşmesine yetecek kadar kav var. Yangın nerede, duman var. Ve aniden orman yangınına uzun süre maruz kalma duman yeni bir halk sağlığı riskidir ABD’nin geniş bölgelerine. New York City, haziran ayında bir duman örtüsünün Quebec’teki şiddetli yangınlardan yaklaşık 500 mil uzakta Büyük Elma üzerindeki gökyüzünü kararttığı sırada kısa bir süreliğine dünyanın en kirli şehri unvanını elinde tuttu.
Çevresel felaket elbette bir boşlukta gerçekleşmiyor. Önceki zararların üzerine birikiyor. Maui sakinlerinin bu ay oradaki cehennemin korkunç olduğunu söylemelerine şaşmamalı. “doğal” afet yok. ABD sömürgeciliği ve adalardaki Büyük Tarımın yükselişi ve çöküşü manzarayı değiştirdi ve yangına zemin hazırladı. Şeker kamışı ve ananas tarlaları yemyeşil yerel ekolojiyi parçaladı. Tarlalar nadasa bırakıldığında istilacı, tutuşabilir otlar devraldı ve yeni yangın riskini ortaya çıkardı; iklim değişikliği kuraklığı şiddetlendirdikçe bu risk de artıyor.
Hawaii tarihindeki en ölümcül orman yangınları bu ay Lahaina’yı yerle bir etti. Lahaina, yerli Hawaii sakinlerinin burada yaşamayı zorlaştıran bir turizm merkezi haline gelmeden önce bir zamanlar Hawaii Krallığı’nın başkentiydi. Sonrasında vatandaşlar başka bir durumla karşı karşıya kalıyor. potansiyel arazi gaspı Felaketten çıkar sağlamaya çalışabilecek emlakçılar ve geliştiricilerden. Yani ailelerin evlerini kaybetmelerinin tek nedeni yangın değil.
Felaketin vurduğu her yerde, sistematik olarak dışlanmış topluluklar genellikle darbenin asıl darbesiyle karşı karşıya kalıyor. Kruczkiewicz, “Etkiyi orantısız bir şekilde hisseden topluluklar, sistematik olarak önceliklendirilmeyen ve geleneksel olarak yetersiz hizmet alan düşük gelirli nüfuslardır” diyor. “Felaketlerde durum her zaman böyledir, özellikle de bu bileşimleri gördüğümüzde.”
Kontrol edilemeyen yangınlar ve kasırgalar gibi felaketler yeni bölgelere ilerledikçe, kelimenin tam anlamıyla birbirleriyle çarpışıyorlar. Örneğin açık denizdeki bir kasırga, Maui’de yakın zamanda yaşanan yangınların alevlerini körükledi. Kaliforniya’nın yanık izleri Ani sel ve heyelan riskini artırdı tropik fırtına Hilary’den. Bu olguya iklim biliminde sıklıkla “bileşik olay” adı verilir; birden fazla türde tehdidin birikmesi, çoğu zaman parçalarının toplamından daha büyük bir zarara yol açar.
“Bileşik, yağmur yağdığında yağmaya benziyor… Tam olarak iyileşemeden tekrar vuruluyorsunuz. Yani bu olaylar dizisinin etkisi daha kötü çünkü çoklu tehlike olasılığı çerçevesinde yaşıyorsunuz,” diyor John Hopkins Whiting Mühendislik Okulu’nda yardımcı araştırma bilimcisi ve Sistem Mühendisliği alanında MSE’nin yöneticisi olan Gonzalo Pita. Çalışma afet riskine odaklanıyor.
İklim değişikliğine neden olan sera gazı emisyonlarını azaltarak bu felaketlerin daha da kötüleşmesini hâlâ durdurabiliriz. Ancak insanların halihazırda yeni tehlikelerle ve birden fazla tehlikeyle aynı anda karşı karşıya olduğu göz önüne alındığında, beklenmeyene hazırlanmanın zamanı geldi. Pita, “Şu anda ülkede yaşadığımız durum, idari bölge, eyalet ve federal düzeyde proaktif olma ihtiyacını vurguluyor” diyor. Acil durum planlarını ve hatta politika yapıcıların riskle ilgili olasılık değerlendirmeleri yapmak için kullandıkları verileri yeniden değerlendirmenin iyi bir an olduğunu düşünüyor. Çünkü sadece bir yaz boyunca gördüğümüz gibi, tüm arena etrafımızda değişiyor.
