Bu çizim, kırmızı üstdev yıldız Betelgeuse’nin görünür yüzeyinin büyük bir parçasının devasa kütle atımının ardından parlaklığındaki değişiklikleri gösteriyor. Kaçan malzeme, Dünya’dan görüldüğü gibi yıldızı geçici olarak daha sönük gösteren bir toz bulutu oluşturmak için soğudu. Bu benzeri görülmemiş yıldız sarsıntısı, canavar yıldızın astronomların 200 yıldan uzun süredir ölçtüğü 400 günlük salınım periyodunu bozdu. İç kısım şimdi bir tabak jelatin tatlısı gibi sallanıyor olabilir. Kredi: NASA, ESA, Elizabeth Wheatley (STScI)
NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ve diğer birkaç gözlemevinden gelen verileri analiz eden gökbilimciler, parlak kırmızı süperdev yıldız Betelgeuse’nin 2019’da kelimenin tam anlamıyla zirveye ulaştığı, görünür yüzeyinin önemli bir bölümünü kaybettiği ve devasa bir Yüzey Kütle Atımı (SME) ürettiği sonucuna vardılar. Bu, normal bir yıldızın davranışında daha önce hiç görülmemiş bir şey.
Güneş, Koronal Kütle Atımı (CME) olarak bilinen bir olayda rutin olarak zayıf dış atmosferinin, koronanın kısımlarını üfler. Ancak Betelgeuse SME, tipik bir CME’den 400 milyar kat daha fazla kütle patlattı.
Canavar yıldız, bu feci çalkantıdan hala yavaş yavaş toparlanıyor. Astrofizik Merkezi’nden Andrea Dupree, “Betelgeuse şu anda çok sıra dışı şeyler yapmaya devam ediyor; iç mekan adeta zıplıyor,” diyor. Harvard ve Smithsonian.
Bu yeni gözlemler, kırmızı yıldızların, süpernova olarak patlamadan önce, nükleer füzyon fırınları yanarken hayatlarının sonlarında nasıl kütle kaybettiklerine dair ipuçları veriyor. Kütle kaybı miktarı kaderlerini önemli ölçüde etkiler. Ancak Betelgeuse’un şaşırtıcı derecede huysuz davranışı, yıldızın yakın zamanda patlamak üzere olduğunun kanıtı değil. Dolayısıyla kütle kaybı olayı, mutlaka yakın bir patlamanın sinyali değildir.
Dupree şimdi, yıldızın patlama öncesi, sonrası ve patlama sırasındaki huysuz davranışının tüm yapboz parçalarını bir araya getirerek yaşlanan bir yıldızda daha önce hiç görülmemiş devasa bir sarsıntının tutarlı bir hikayesini ortaya çıkarıyor.
Buna STELLA robot gözlemevi, Fred L. Whipple Gözlemevi’nin Tillinghast Reflektör Echelle Spektrografı (TRES), NASA’nın Güneş Karasal İlişkiler Gözlemevi uzay aracı (STEREO-A), NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu ve Amerikan Değişken Birliği’nden yeni spektroskopik ve görüntüleme verileri dahildir. Yıldız Gözlemciler (AAVSO). Dupree, Hubble verilerinin gizemi çözmeye yardımcı olmak için çok önemli olduğunu vurguluyor.
“Daha önce bir yıldızın yüzeyinde büyük bir kütle atımı görmemiştik” diyor. “Tamamen anlamadığımız bir şeyle karşı karşıyayız. Bu, Hubble ile doğrudan gözlemleyebildiğimiz ve yüzey ayrıntılarını çözebildiğimiz tamamen yeni bir fenomen. Yıldızların evrimini gerçek zamanlı olarak izliyoruz.”
2019’daki titanik patlamaya muhtemelen yıldızın derinliklerinden köpüren bir milyon milden daha geniş bir konvektif bulut neden oldu. Bu, fotosfer parçası tarafından üretilen toz bulutunun altında yıldızı büyük bir soğuk yüzey alanıyla bırakarak fotosfer yığınını patlatan şoklar ve titreşimler üretti. Betelgeuse şimdi bu sakatlıktan kurtulmak için mücadele ediyor.
Ayımızın kabaca birkaç katı ağırlığa sahip olan kırık fotosfer parçası, uzaya fırladı ve Dünya gözlemcilerinin gördüğü gibi yıldızdan gelen ışığı engelleyen bir toz bulutu oluşturmak için soğudu. 2019’un sonlarında başlayan ve birkaç ay süren karartma, yıldızın parlaklığını değiştiren arka bahçe gözlemcileri tarafından bile kolayca fark edildi. Gökyüzündeki en parlak yıldızlardan biri olan Betelgeuse, Orion takımyıldızının sağ omzunda kolayca bulunur.
Daha da harikası, süperdevin 400 günlük nabız hızı, belki de en azından geçici olarak artık yok olmuştur. Yaklaşık 200 yıldır gökbilimciler, Betelgeuse’un parlaklık değişimleri ve yüzey hareketlerindeki değişikliklerde açıkça görüldüğü gibi bu ritmi ölçtüler. Bozulması, patlamanın vahşetine tanıklık ediyor.
Dupree, yıldızın düzenli titreşimi sağlayan iç konveksiyon hücrelerinin, dengesiz bir çamaşır makinesi küveti gibi sallanıyor olabileceğini öne sürüyor. TRES ve Hubble spektrumları, dış katmanların normale dönebileceğini ima ediyor, ancak fotosfer kendini yeniden oluştururken yüzey hala bir tabak jelatin tatlısı gibi zıplıyor.
Güneş, dış atmosferin küçük parçalarını havaya uçuran koronal kütle fırlatmalarına sahip olsa da, gökbilimciler hiç bu kadar büyük miktarda bir yıldızın görünür yüzeyinin uzaya fırlatıldığına tanık olmadılar. Bu nedenle, yüzeysel kütle ejeksiyonları ve koronal kütle ejeksiyonları farklı olaylar olabilir.
Betelgeuse şimdi o kadar büyük ki, güneş sistemimizin merkezindeki güneşin yerini alsaydı, dış yüzeyi Jüpiter’in yörüngesini geçecekti. Dupree, 1996’da yıldızın yüzeyindeki sıcak noktaları çözmek için Hubble’ı kullandı. Bu, güneş dışındaki bir yıldızın ilk doğrudan görüntüsüydü.
NASA’nın Webb Uzay Teleskobu, fırlatılan malzemeyi yıldızdan uzaklaşmaya devam ederken kızılötesi ışıkta tespit edebilir.
Hubble, Betelgeuse’un gizemli kararmasının travmatik bir patlamadan kaynaklandığını buluyor
Alıntı: Hubble, süperdev Betelgeuse’un tepesini patlattıktan sonra yavaş yavaş toparlandığını görüyor (2022, 11 Ağustos) 11 Ağustos 2022 https://phys.org/news/2022-08-hubble-supergiant-betelgeuse-slowly-recovering.html
Bu belge telif haklarına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amaçlı herhangi bir adil işlem dışında, yazılı izin alınmadan hiçbir kısmı çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı verilmiştir.
