Hacer que los agricultores y la industria paguen por sus emisiones de nitrógeno, sugiere el alto funcionario Sandor Gaastra. Los expertos ven inconvenientes, pero consideran que el plan es viable.
Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Wat mogelijk is voor het broeikasgas CO2, is ook mogelijk voor stikstof. Met die gedachte in het achterhoofd heeft topambtenaar Sandor Gaastra van het ministerie van economische zaken en klimaat een pleidooi geschreven in economisch vakblad ESB. Hij pleit voor ’emissiehandel’ voor stikstofuitstoot, waarbij boeren, industrie en luchtvaart een bedrag moeten betalen voor elke gram stikstof die ze uitstoten.
Gaastra speelt leentjebuur bij het klimaatbeleid. In Europa bestaat voor CO2 sinds 2005 het handelssysteem ETS, waarbinnen bedrijven betalen per ton. Dit systeem dient als stimulans om te verduurzamen, zo is de gedachte. Zeker omdat de maximaal toegestane uitstoot, naarmate 2030 en 2050 dichterbij komen, steeds wat lager is.
Daardoor wordt het recht om te mogen uitstoten schaarser en zo kan de prijs stijgen als de totale emissie niet daalt. Herhaal dit drukmiddel om de stikstofimpasse te doorbreken, oppert Gaastra. Een prijs op stikstof zou de landbouw een impuls geven om kleiner of duurzamer te gaan boeren.
“Het is een serieus idee, dat uitwerking zou kunnen krijgen”, reageert hoogleraar Jan Willem Erisman, expert in klimaat en stikstof. Omdat de schade die stikstof oplevert aan Nederlandse beschermde natuurgebieden hardnekkig is, acht hij de tijd rijp voor beleid dat zich richt op ‘normering en beprijzen’. Voor boeren, een belangrijke bron van stikstof, zou dat werkbaar kunnen zijn. Zij zijn al gewend aan fosfaatrechten, benadrukt Erisman, dus zoiets als stikstofrechten zou ze niet rauw op het dak hoeven te vallen.
Grote vraagtekens
Erisman wijst er wel op dat er ‘belangrijke complicaties’, grote vraagtekens en open eindjes bestaan, mocht er werkelijk een systeem voor stikstofhandel opgezet worden. “De effecten van stikstofuitstoot verschillen sterk per gebied.” Dat is een essentieel verschil met CO2, waarbij een ton hier precies hetzelfde klimaateffect heeft als een ton aan de andere kant van de aarde.
“Stikstofuitstoot in een gebied nabij Natura 2000 heeft relatief meer negatieve effecten”, zegt Erisman. Dit zou ondervangen kunnen worden door stikstofuitstoot in een natuurrijke regio hoger te belasten dan elders. Maar waar liggen de grenzen dan? “En welke uitstoot schrijft het systeem exact toe aan welk bedrijf”, werpt Erisman nog een ingewikkelde vraag op.
Gülbahar Tezel, expert bij advieskantoor PwC, ziet ook deze mitsen en maren. Toch wuift ook zij het idee voor stikstofhandel niet weg als een onhaalbare proefballon. “Je zou, anders dan in de CO2-handel, moeten werken met differentiatie in tarieven.”
Prijsverschillen
Er is een handelssysteem te ontwerpen dat rekening houdt met verschillen per regio, met bijvoorbeeld een hogere prijs voor stikstofemissies in de buurt van kwetsbare natuur, zegt Herman Vollebergh, hoogleraar economie en milieubeleid in Tilburg. “Maar het wordt wel complexer dan bijvoorbeeld het Europese ETS”, stelt hij vast. “Daarom is het de vraag of je het moet willen. Kan iedereen het begrijpen?”
“Een ander bezwaar vind ik dat de focus sterk op stikstof komt te liggen. “Een boer gaat daardoor investeren in het terugdringen van stikstofemissies terwijl de problematiek in de landbouw veel breder is. Er is ook te veel fosfaat, er is een klimaatprobleem en het water moet schoner worden. De landbouw is meer gebaat bij een integrale systeemverandering dan bij focus op één probleem.”
Nieuw is het idee van Gaastra niet. Vollebergh schreef daarover een paar jaar geleden een notitie voor het rapport ‘Niet alles kan’ van oud-minister Johan Remkes. PwC publiceerde er jaren geleden zelf een advies over, maar dat werd toen nog als een te wild en onrealistisch plan gezien, zegt Tezel. Zij vindt het ‘interessant’ dat het idee nu toch weer naar voren worden geschoven.
Erisman is bekend met een soortgelijk voorstel van de Transitiecoalitie Voedsel. Binnen die expertisegroep was de vraag: is stikstofhandel een goed idee of niet? “In de basis weet je dat het werkt. Je geeft uitstoters een bepaalde ruimte, de lat gaat omlaag.” Net als in het ETS-systeem voor CO2 zou het denkbaar zijn dat economisch kwetsbare groepen vrijstelling krijgen, of niet direct de hoofdprijs betalen.
Deze inhoud kan helaas niet worden getoond Wij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.
About the Author
