ESO’nun Çok Büyük Teleskobu’na (VLT) ev sahipliği yapan ESO’nun Paranal Gözlemevi’nin üzerindeki karanlık gökyüzü o kadar net ve neredeyse dokunabileceğiniz kadar yıldızlarla dolu nefes kesici görüntüler sunuyor. VLT’deki bir platformun üzerinde duran ESO Fotoğraf Elçisi Petr Horálek, gökyüzündeki göze çarpan bir nesneye doğru uzanıyor. Bu parlak cismin, gökyüzündeki diğer birçok yıldız gibi bir yıldız olduğunu düşünebilirsiniz, ancak aslında o, güneş sistemimizde yer alan bir gezegendir: gaz devi Jüpiter. Dünya’ya daha yakın bir yerde, VLT’yi oluşturan dört Birim Teleskop (UT) arka planda görülebilmektedir. Her UT, 8,2 metrelik bir aynaya sahiptir ve evrenin en keskin görüntülerinden bazılarını üretmek için sinerjik olarak çalışırlar. Dört UT’ye, 1,8 metrelik aynalara sahip dört adet daha küçük, hareketli Yardımcı Teleskop (AT) eşlik etmektedir. Şili’deki Atacama çölü bir kez daha ESO’nun VLT’si için ideal konum olarak değerini kanıtlıyor. Gözlemevinin uzaklığı, astronomi için hayati önem taşıyan ve aynı zamanda nefes kesici manzaralar sunan ışık kirliliğinin çok az olduğu veya hiç olmadığı anlamına geliyor. Kredi bilgileri: ESO/P. Horálek
24 Aralık’ta, ABD enerji şirketi AES Corporation’ın bir yan kuruluşu olan AES Andes, çevresel etki değerlendirmesi için devasa bir endüstriyel kompleks için bir proje sundu. Bu kompleks, dünyadaki herhangi bir astronomik gözlemevinin en karanlık ve en berrak olanı olan Şili’nin Atacama Çölü’ndeki ESO’nun Paranal Gözlemevi’nin üzerindeki el değmemiş gökyüzünü tehdit ediyor.
Endüstriyel mega projenin Paranal’daki teleskoplardan sadece 5 ila 11 kilometre uzakta yer alması planlanıyor ve bu durum, özellikle projenin işletme ömrü boyunca yayılan ışık kirliliği nedeniyle astronomik gözlemlerde telafisi mümkün olmayan hasarlara neden olacak. Kompleksin yerinin değiştirilmesi, Dünya’nın gerçekten el değmemiş son karanlık gökyüzünden birini kurtaracaktır.
İnsanlık için yeri doldurulamaz bir miras
Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) tarafından inşa edilen ve işletilen Paranal Gözlemevi, 1999 yılındaki açılışından bu yana, bir ötegezegenin ilk görüntüsü ve evrenin hızlanarak genişlediğini doğrulamak gibi önemli astronomik buluşlara yol açtı. 2020 Nobel Fizik Ödülü, Samanyolu’nun merkezindeki Paranal teleskoplarının etkili olduğu süper kütleli kara delik üzerine yapılan araştırmalara verildi.
Gözlemevi, son yıllarda astronomi topluluğunun önemli ölçüde büyüdüğü Şili’dekiler de dahil olmak üzere dünya çapındaki gökbilimciler için önemli bir varlıktır. Ayrıca yakındaki Cerro Armazones, kendi türünde dünyanın en büyük teleskopu olan ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu’nun (ELT) yapımına ev sahipliği yapıyor; bu, evren hakkında bildiklerimizi önemli ölçüde değiştirecek devrim niteliğinde bir tesis.
ESO Genel Müdürü Xavier Barcons, “AES Andes endüstriyel mega projesinin Paranal’a yakınlığı, gezegendeki en el değmemiş gece gökyüzü için kritik bir risk teşkil ediyor” dedi.
“İnşaat sırasındaki toz emisyonları, artan atmosferik türbülans ve özellikle ışık kirliliği, şimdiye kadar ESO Üye Devletleri hükümetlerinin milyarlarca Euro’luk yatırımlarını çeken astronomik gözlem yeteneklerini onarılamaz biçimde etkileyecektir.”
Bir mega projenin benzeri görülmemiş etkisi
Proje, Almanya’nın Münih kenti yakınlarındaki Valparaiso, Şili veya Garching gibi bir şehir veya ilçe büyüklüğüne yakın, 3000 hektardan fazla bir sanayi kompleksini kapsıyor. Paranal yakınlarında bir liman, amonyak ve hidrojen üretim tesisleri ve binlerce elektrik üretim ünitesinin inşası yer alıyor.
Atacama Çölü, atmosferik stabilitesi ve ışık kirliliğinin olmaması nedeniyle astronomik araştırmalar için eşsiz bir doğal laboratuvardır. Bu nitelikler, evrenin kökeni ve evrimi, yaşam arayışı ve diğer gezegenlerin yaşanabilirliği gibi temel soruları ele almayı amaçlayan bilimsel projeler için gereklidir.
Şili semalarını koruma çağrısı
ESO’nun Şili Temsilcisi Itziar de Gregorio, “Şili ve özellikle Paranal, astronomi için gerçekten özel bir yer; karanlık gökyüzü, sınırlarını aşan ve tüm insanlığa fayda sağlayan doğal bir mirastır” dedi. “Bu mega proje için dünyanın en önemli astronomik hazinelerinden birini tehlikeye atmayacak alternatif yerleri değerlendirmek çok önemli.”
Bu projenin taşınması, Paranal’ın eşsiz göklerine geri dönülemez zarar gelmesini önlemenin tek etkili yolu olmaya devam ediyor. Bu önlem yalnızca astronominin geleceğini güvence altına almakla kalmayacak, aynı zamanda Dünya üzerindeki gerçekten el değmemiş son karanlık gökyüzünden birini de koruyacak.
Alıntı: Dünyanın en karanlık ve en açık gökyüzü endüstriyel mega proje nedeniyle risk altında (2025, 10 Ocak) 11 Ocak 2025 tarihinde https://phys.org/news/2025-01-world-darkest-clearest-skies-industrial.html adresinden alındı
Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil anlaşmalar dışında, hiçbir kısmı yazılı izin olmadan çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgilendirme amaçlı sağlanmıştır.
