Çin, Ay’a insan göndermek için iki roket kullanacak

2019 itibariyle Çin, 2030’larda gerçekleşecek olan mürettebatlı bir Ay görevi için ön çalışmalar yapmaya başladı. İki yıl sonra, Çin Ulusal Uzay Ajansı (CNSA) ve Roscosmos, Güney Kutbu-Aitken Havzası çevresinde bir Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) oluşturmak için bir ortaklık duyurdu. Geliştirme için önerilen zaman çizelgesi üç aşamaya indi: Keşif (2021–25), İnşaat (2025–35) ve Kullanım (2035–ilerisi). Bu yılın başlarında Çin, uzay ajansının ilk mürettebatlı görevi 2030 yılına kadar ay yüzeyine göndereceğini duyurdu.

12 Temmuz’da Çin’in Wuhan kentinde düzenlenen 9. Çin (Uluslararası) Ticari Havacılık ve Uzay Forumu sırasında Çinli yetkililer, mürettebatlı ay keşif programı hakkında ek bilgiler sundu. Buna Çin İnsanlı Uzay Mühendisliği (CMSE) ofisinden baş mühendis yardımcısı Zhang Hailian da Çin’in ilk insanlı Ay görevi için ön planını duyurdu. Zhang’ın bir dizi animasyonla gösterdiği gibi, görev, gerekli tüm unsurları aya fırlatan iki taşıyıcı roketten oluşacak ve daha sonra yörüngede buluşacak ve bilim operasyonlarını yürütmek için yüzeye inecek.

Bu görev mimarisi, NASA’nın Ay’a “ilk kadın ve ilk beyaz olmayan insanı” indirecek olan ve aynı zamanda Apollo Çağı’nın 50’den fazla sona ermesinden bu yana ay yüzeyine dokunan ilk astronotlar olacak olan Artemis III’ünkine benzer. NASA’nın mevcut görev mimarisi, bir Orion uzay aracını (dört kişilik bir mürettebatla) ve SpaceX tarafından sağlanan İnsan İniş Sistemini (HLS) (Yıldız Gemisi HLS) ayrı ayrı fırlatmak, ay yörüngesinde buluşmak ve iki astronotun HLS’ye transfer olmasını ve onu yüzeye inmek için kullanmasını gerektiriyor.

Yüzey operasyonları tamamlandıktan sonra, iki kişilik mürettebat, Orion ile tekrar buluşacakları, gemiye transfer olacakları ve Dünya’ya geri uçacakları Starship HLS’yi kullanarak yörüngeye dönecekler. Görev 2025 için planlanıyor, ancak birkaç faktöre bağlı olarak gecikmelere tabi olabilir. Yine de bunu, yörüngedeki bir platformun (Ay Geçidi) ve Güney Kutbu-Aitken Havzası (Artemis Ana Kampı) çevresinde bir ay üssünün oluşturulmasıyla sonuçlanacak olan daha birçok Artemis görevi izleyecek.

Çin’in misyon mimarisi

Benzer şekilde Çin, aya iniş aracını ve mürettebatlı uzay aracını ayrı ayrı taşıyan iki Uzun Yürüyüş-10 roketi (şu anda geliştirme aşamasında) fırlatmayı planlıyor. Bunlar, ay yörüngesinde buluşma ve yanaşma manevraları yürüterek, taykonotların iniş aracına transfer olmalarını, alçalmalarını, önceden belirlenmiş bir alana inmelerini ve sonraki birkaç günü bilimsel araştırmalar ve numune toplama yaparak geçirmelerini sağlayacak. Tamamlandığında, taykonotlar, iniş aracının çıkış aracıyla havalanacak ve Dünya’ya dönüş yolculuğu için kullanılacak olan uzay aracına kenetlenecek.

Konuşma sırasında Zhang, Uzun Yürüyüş-10 (CZ-10) roketleri, aya iniş aracı ve ay gezgini dahil olmak üzere bazı görev unsurlarının resimlerini sundu. Yeni nesil CZ-10’un tasarımı ilk olarak Şubat 2022’de “Çin’in İnsanlı Uzay Uçuşunun 30 Yılı” sergisinin bir parçası olarak Çin Ulusal Müzesi’nde sunuldu. Çin, Long March-9 (yine geliştirme aşamasında olan) gibi, “tamamen yeniden kullanılabilir” olacağını duyurduğu için bu roket merakla bekleniyor. 2023 itibarıyla mühendisler, YF-100K birinci aşama motorunu ve diğer bileşenlerini başarılı bir şekilde test etti ve 2027’de lansmanı hedefleniyor.

Zhang’ın slayt gösterisi, her biri yedi YF-100K motoruyla donatılmış üç birinci aşama çekirdek roketini içeren CZ-10s profilinin şematik diyagramlarını içeriyordu. Ayrıca ilk aşamanın (ve fırlatma iptal sisteminin) ve üçüncü aşama fırlatma aracının takılı olduğu aya iniş aracının görüntüleri de vardı. İniş aracı, geçen yıl Çin’in İnsanlı Ay Derin Keşif Projesi Ofisi’nde tasvir edilene benzeyen tanıdık bir konfigürasyona sahip. Bu tasarım, birçok farklı mürettebatlı ay görevi unsurunu tasvir eden bir duvar resminin parçasıydı ve ikiz fan güneş panelleri ile aynı bodur dört ayaklı profili içeriyor.

Mürettebatlı ay gezicisinin şeması, motoru önde ve direğe monteli aletler gibi görünen iki koltuklu bir aracı gösteriyor. Ardından, mürettebatı transfer ediyor gibi görünen bir yüzey aracına kenetlenmiş iki bağlı modülden (her ikisi de çift fanlı güneş panelleriyle çalışan) oluşan ay laboratuvarının (yukarıdaki resim) bir kesit görünümü var. Arka planda, üzerine güneş şemsiyesine benzer büyük bir cihaz monte edilmiş başka bir araç var; bu araç, NASA’nın önerdiği Sterling Teknolojisini Kullanan Kilopower Reaktörü (KRUSTY) konseptine çarpıcı bir benzerlik taşıyor.

Değişim Programı

Forumda Ay keşif programının baş tasarımcısı Wu Weiren tarafından Çin’in Ay Keşif Programı’nın (Chang’e) geleceği ve bunların ILRS’nin gerçekleştirilmesine nasıl katkı sağlayacağına dair detaylar paylaşıldı. Buna, önümüzdeki yıl fırlatılması planlanan ve ayın uzak tarafından ilk numune dönüşünü gerçekleştirecek olan Chang’e-6 ay sondası da dahildir. 2026 civarında başlayacak olan Chang’e-7 görevi, ayın güney kutbu çevresinde su olduğuna dair kanıt arayan ilk iniş ve gezici olacak.

2028 yılına kadar, Chang’e-7’ye temel bir araştırma istasyonu kurmak, bilimsel deneyler yapmak ve Ay kaynaklarının varlığını ve kullanımını araştırmak için Chang’e-8 misyonu katılacak – Yerinde Kaynak Kullanımı (ISRU). Wu, Chang’e-8 misyonunun ayrıca inşaat yöntemlerini test edeceğini, potansiyel üs bölgelerini inceleyeceğini ve ayın güney kutbu etrafındaki radyo iletişiminin zorluklarını araştıracağını söyledi. Bu istasyonun, ilk mürettebatlı görevin gelişiyle aynı zamana denk gelen 2030 yılına kadar tamamlanması planlanıyor ve ILRS’nin öncülü olacak (2035’e kadar tamamlanması planlanıyor).

Bu planlar, Rusya ile uzay araştırma ortakları arasındaki ilişkilerin kötüleşmesine yol açan Ukrayna’daki çatışma nedeniyle gecikmelere tabi olabilir. Buna, Roscosmos ile ESA arasındaki çok sayıda işbirliği anlaşmasının feshedilmesi ve Mart 2023’te Kazakistan devleti tarafından Baykonur Uzay Üssü’ne el konulması da dahildir. Ayrıca, Roscosmos’un ILRS’ye olan bağlılığının ve ülkenin gelecekteki ay keşif planlarının hayati bir parçası olan Rusya’nın planladığı Angara-5 süper ağır fırlatma aracının geliştirilmesinde gecikmelere neden olabilir.

Bununla birlikte, Çin’in bu noktada ILRS ile tek başına gitme kapasitesinden daha fazlası olduğu açıktır. İnsanlı Ay Derin Keşfi programında muazzam ilerlemeler kaydetmekle kalmıyorlar, aynı zamanda CNSA zaten üssün inşasıyla ilgili mali ve mantıksal yüklerin çoğunu üstleniyordu.