Antik Çatalhöyük kentinden elde edilen arkeolojik kanıtlar, insan kemiklerinin kazıldığı, topluluk arasında dağıtıldığı, boyandığı ve yeniden gömüldüğü karmaşık bir cenaze törenini ortaya koymaktadır. Mezardan çıkarılan kemiklerdeki renklendirme, bina duvarlarında bulunan resimlerle de eşleştirilmiştir.
olan keşifler, yakın zamanda yayınlandı Scientific Reports dergisinde, Neolitik Anadoluluların, özellikle de şu anda Türkiye’nin güney-orta bölgesinde bulunan önemli bir arkeolojik alan olan Çatalhöyük’ün (cha-tal-hoo-yook olarak telaffuz edilir) sakinlerinin gömme uygulamalarına dair yeni bilgiler sunuyor.
Çatalhöyük, zirvesinde 8.000’den fazla kişiye ev sahipliği yaptığı için genellikle “dünyanın en eski şehri” olarak anılır. MÖ 7100’den 5950’ye kadar yerleşmiş olan Taş Devri şehri, birçok modern sorunlar aşırı kalabalıklaşma, kişiler arası şiddet, bulaşıcı hastalıkların yayılması ve yaygın diş çürümesi, temizlik sorunları ve çevresel bozulma gibi. Çatalhöyük sakinleri kerpiç evlerde yaşardı. ağaçlardan moda giysiler, mücevher olarak insan dişleri taktıve imal edilmiş sepetler, halatlar ve paspaslar.
Kent sakinleri de hem dekorasyon hem de gömü için ve çoğu zaman aynı yapının içinde renkli pigmentler kullandılar. Bern Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü Fiziksel Antropoloji Bölümü’nde araştırma görevlisi olan çalışmanın ortak yazarı Marco Milella, “Bu tür bulgular genellikle ayrı ayrı incelenmiştir” dedi. “Ancak, olası birliktelikleri ilgimizi çekti.”
Milella ve meslektaşları, alanda hangi pigmentlerin kullanıldığını, bunların uygulanma yollarını ve varsa duvar süslemelerinde ve mezarlarda renklerin varlığı arasındaki ilişkiyi keşfetmeye çalıştı.
Pigmentlerin kültürel kullanımı çok eskilere dayanmaktadır. on binlerce yılve muhtemelen yüz binlerce yıl. Orta Doğu’da, cenaze uygulamalarında pigmentlerin kullanımı MÖ 9. ve 8. binyıla kadar uzanmaktadır. Yeni çalışmanın yazarlarının işaret ettiği gibi, bu uygulamaların önceki incelemeleri, bu uygulamaları sanat eserleri ve mimari gibi bağlamla ilişkilendirme pahasına, yeniden gömmeden önce kafatasının çıkarılması gibi kemiklere ve ritüel tuhaflıklara odaklandı. Yeni araştırma, bu potansiyel gözden kaçırmaların üstesinden gelmeye çalıştı.
Araştırmacılar, kullanılan pigmentlerin türünde bir miktar değişkenlik bularak hayal kırıklığına uğramadılar. Kırmızı aşı boyası en yaygın renklendiriciydi ve yetişkinlerin (her iki cinsiyette) kemiklerinde ve ayrıca çocuklarda bulundu. Parlak kırmızı cinnabar esas olarak erkeklerle birlikte bulunurken, mavi/yeşil pigment dişilerle ilişkili olarak bulundu. Milella, bu pigmentlerin “ya doğrudan ölen kişiye uygulandığını ya da mezara bir defin derneği olarak dahil edildiğini” söyledi.
Arkeologlar ayrıca bir binadaki gömü sayısının binanın duvarlarındaki tabloların sayısıyla eşleştiğini buldular. Milella, bir kişinin gömülmesi ile o mekana renk uygulanması arasındaki bağlantıya işaret ederek, “Aynı binada bir cenaze töreni yapıldığında bir evin duvarları boyandı” dedi.
Çatalhöyük halkı, ölenlerin kemiklerinin ve kafataslarının kazıldığı ve topluluk arasında dağıtıldığı ikincil cenaze törenlerine de katıldı. Çalışmaya göre, bu iskelet kalıntıları tekrar gömülmeden önce oldukça uzun bir süre dolaşımda kaldı ve ikincil mezarlar da duvar resimleriyle ilişkilendirildi.
Milella, çalışmanın en büyüleyici yönünün ortaya çıkardığı ancak cevaplamadığı sorular olduğunu söyledi. Neden bazı bireylerin pigmentlerle boyandığı ve diğerlerinin boyanmadığı veya neden sadece belirli bireylerin kalıntılarının kazılıp toplulukta dolaştırıldığı açık değil. Gözlenen boyalı kemik seçimi yaş veya cinsiyetle ilgili görünmüyor; eğer varsa, seçim kriterleri bir sır olarak kalır.
Nihayetinde, yeni araştırma “bu Neolitik toplumun sembolik dünyasını ve yaşayanlarla ölüler arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor” dedi Milella. Bu görsel ifadeler ve ritüeller “ortak bir sosyokültürel uygulamanın bütünleşmiş parçalarıydı.”
