Trump yönetimi, Perşembe günü ilk “Genesis Misyonu” hibelerini duyurarak, Beyaz Saray’ın “Manhattan Projesi ile karşılaştırılabilir bir aciliyet ve hedefle” tanımladığı girişimlerde 5 milyar dolar yönlendirdi. Aynı zamanda, Trump’ın bilim danışmanı Michael Kratsios, yasama organına “yeni bir Altın Çağ” vaadini sunuyordu: yapay zeka, robot teknolojileri ve nükleer enerjiye öncelik veren bir bilim anlayışı ve yaşam bilimlerini önemsemeyen bir yaklaşım.
Bu iki duyuru, Donald Trump’ın Amerikan bilimine nasıl bir şekil vermek istediğine dair en net resmi sunuyor. Araştırma kuruluşlarına karşı verilen daha geniş savaşın bir parçası olarak, “woke” veya DEI projelerini bastırmaya çalıştı, üniversiteler, araştırmacılar ve ideolojik gerekçelerle projelerin finansmanını tehdit etti. Sonuç olarak, federal fonlama üzerinde siyasi atamalara benzeri görülmemiş bir kontrol sağladı. Bu durum, Amerika Birleşik Devletleri’nin bilimsel süper güç haline gelmesine büyük katkı sağlayan uzun süreli normların ve kurumların sistematik olarak parçalanmasına yol açtı.
Araştırmacılar, bu vizyonun kötü niyetli, çelişkili ve bilimsel yenilenmenin bir planı olmaktan çok, bilimin nasıl çalıştığını anlamayan bir siyasi güç ele geçirme çabası olduğunu belirtiyor. Kamu araştırmasını daha çok bir Silikon Vadisi girişimi olarak görüp, ölçülebilir getirileri ve hızı, tarihsel olarak en önemli keşifleri ortaya çıkaran yavaş, belirsiz ve öngörülemez çalışmalardan daha öncelikli hale getirdi. Bu agenda, Amerikan araştırmalarına geri dönmekten ziyade, onlara felaket getirebilir.
“AI’nin bazı büyük içgörüler elde etmesi ihtimalimiz var ama bunlar dağlarca kötü veri içinde kaybolabilir ve bu iki durumu ayırt edebilme deneyimine sahip insan sayısı hızla azalabilir.”
Genesis Misyonu hibeleri, ilaç keşfinden biyomedikal bilime, enerji, ileri malzemeler ve robotik alanlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. 5.000’den fazla başvurudan seçilen 278 projede, hepsinin ortak bir varsayımı var: bilimsel keşifleri hızlandırmak için AI kullanmak. Enerji Bakanlığı, bu finansman sürecini yöneten kurum olarak, projelerin “enerji egemenliğinde, keşif biliminde ve ulusal güvenlikte çığır açacağını” açıkladı. Google, Microsoft ve OpenAI gibi teknoloji şirketleri de bu girişime milyonlarca dolar compute, AI kredisi ve diğer destekler sağlıyor.
Kratsios, programı yönetimin daha geniş bilimsel gündemiyle açıkça ilişkilendirdi ve Genesis Misyonu’nu “o gündemde önerilen reformların bir sonucu” olarak tanımladı. 1945’teki Vannevar Bush’un “Bilim, Sınırsız Sınır” başlıklı politika raporunun modern bir halefine benzer şekilde tasarlanan uzun metin, desteği kurumlardan bireysel bilim insanlarına kaydırmayı öneriyor ve özel şirketlere araştırma yönlendirmede ve yürütmede daha büyük rol vermeyi öneriyor.
Manifesto, çeşitli alanlarda belirli sonuçlar ve hedeflerle sonuç odaklı bir yaklaşımı benimsiyor, bu durum da geleneksel bilimsel girişimlere benzer görünmüyor. Girişim sermayesi ve başlangıç kültürü, hiç vakit kaybetmeden ilerlemeyi ve sürekli olarak tekrar etmeyi gerektiren, sonucunun belirgin olacağı hedefler koymayı esas alıyor. Bilim ise farklı çalışıyor. Temel araştırmalar, öneminin ya da pratik sonuçlarının ortaya çıkması için yıllar veya on yıllar alabilir ve belirsiz değer taşıyan çalışmaları destekleyecek bir sistem gerektirir. Bu nedenle, çıktıları her zaman tahmin edilemez ve en önemli keşiflerin çoğu farklı sorulara odaklanan araştırmalardan kazara ortaya çıkar.
Bir bilim finansman sistemi bu farklılıkları dikkate almalıdır, diyor Amsterdam Üniversitesi’nde AI ve toplum profesörü olan Claes de Vreese. “Girişim sermayesini kullanarak atılımlar sağlamaya çalışamazsınız ve neredeyse patent satışına dair bir şeyler yapıyorsunuz.”
Bu model, Bush’un kısa vadeli kar beklentisi olmaksızın doğrusal araştırmaların savunuculuğu ile de tamamen zıt bir duruş sergiliyor. Bu tür bir çalışma sonucunda uygulanabilir atılımlar ortaya çıkacağı prensibine dayandırılan bilimsel sistem, Birleşik Devletler’i dünyanın araştırma süper gücü haline getiren prensiplerden biridir. Ancak bu, Trump yönetiminin Bush’un mirasını, onun yaratmaya çalıştığı sistemi yerle bir etmek için kullandığı ilk durum değil.
“Girişim sermayesini kullanarak atılımlar sağlamaya çalışamazsınız ve neredeyse patent satışına dair bir şeyler yapıyorsunuz.”
Bazı öneriler, bürokratik yüklerin azaltılması, hibelerin hızlandırılması ve sistemin daha esnek hale getirilmesi gibi belirgin bir çekiciliğe sahip. Utah Üniversitesi’nde nörobiyoloji profesörü olan Jason Shepherd, The Verge’e verdiği demeçte, “Bu gündemde geçerli olan birkaç hedef var; biz daha fazla istikrara, daha hızlı hakemli değerlendirmeye ve yüksek riskli bilim yapma konusunda daha fazla teşviklere ihtiyaç duyuyoruz.” dedi.
Ancak Shepherd, belgenin “bilim insanlarıyla gerçek bir istişare olmaksızın siyasi atamalar tarafından yazıldığı” izlenimini verdiğini ve bilim işlerinin iş dünyası gibi işlediğine dair varsayımların hatalı olduğunu vurguladı. “Akademik bilim, girişim sermayesinin sağladığı şirketlerden ya da teknoloji firmalarından farklıdır.” diye ekledi.
Kratsios’un arka planı göz önüne alındığında, bu ayrım son derece önemli. Beyaz Saray’ın bilim danışmanlarından farklı olarak, Kratsios, herhangi bir anlamda bir bilim insanı değil ve bilimsel bir niteliğe sahip değil. Daha çok teknoloji politikası ve finans alanında bir geçmişe sahip ve yaşamının bir kısmını Silikon Vadisi yatırımcısı Peter Thiel’in yönettiği bir fonda geçirmiştir.
Araştırmacılar, raporun bu Silikon Vadisi zihniyeti ile dolu olduğunu ve bilim anlayışının derin bir eksikliğini barındırdığını söylüyor. Harvard Üniversitesi’nde tıp fakültesinin eski dekanı olan Jeffrey Flier, “Raporun, bilimin nasıl işe yaradığını açıklayan bir vizyonu yok” diyor ve “bilimsel araştırmaların gelişmesi için gereken akademik ortamının farkında olmayan bir belgenin” olduğunu ekliyor. “Bu, ABD bilim fonlaması ve operasyonlarının reformu açısından tamamen çılgınca bir yaklaşım.” dedi ve raporun önerilerini “büyük bir tehdit” olarak tanımladı ve bilimi politikleştirme ve kontrol etme girişimi olarak nitelendirdi.
Birçok araştırmacı da benzer duygular besliyor. Hükümetin yaklaşımı, gelecekteki bilimsel atılımların teknoloji sektöründen geleceği yönündeki “yanlış inanç” üzerine inşa edilmiş gibi görünüyor, diyor Teksas Üniversitesi fizik profesörü Andreas Karch. “Amerikan teknoloji sektörü kendi alanında lider olmakla birlikte, teknoloji ve bilim aynı şeyler değil.” diyerek ekliyor ki, günümüzün bilim liderliği yarının teknoloji liderliğini güvence altına alacak. “Bugün mevcut büyük teknoloji şirketlerinin, gözlemlenen büyük başarılarına rağmen her iki alanda da başarılı olabileceğine dair çok az kanıt var.”
Önerilerin mantıklı olduğu söylenemez. Shepherd, “Bu gündem çelişkilerle dolu” diyerek “yaşam bilimlerine hükümet desteğinin radikal bir şekilde azaltılması önerisini,” “biyolojik bilimlerdeki temel araştırmalara” daha fazla destek verileceği önerisi ile çelişkili buluyor.
“Bu plan, bunun çoğu rolünü baltalamaktadır ve sonraki yıllarda ABD ekonomisini sarsacak felaket etkileri olacaktır.”
AI’ya dar bir şekilde odaklanmak da “yanlış bir yaklaşım” olarak değerlendiriliyor. Karch, ilerlemeyi hızlandırma olasılığına rağmen, “şu anda AI ile yapılan çoğu bilimsel çalışmanın kalitesiz olduğunu” belirtiyor. İnsan denetiminin “kesinlikle kritik” olduğunu kaydeden Karch, ancak bu insanların genelde finansmanı kesilen üniversiteler tarafından eğitildiğini vurguluyor. “AI’nin bazı büyük içgörüler elde etmesi ihtimalimiz var ama bunlar dağlarca kötü veri içinde kaybolabilir.” diye ekliyor, hükümetin eylemlerinin bilim insanlarının bu güçlü yeni teknolojileri kullanma yeteneklerini gerilettiğini ifade ediyor.
Finansman ve belgeler, federal fonlama sisteminde yapılan geniş çaplı kesintiler, hibe iptalleri ve kurumsal çalkantılarla birlikte ortaya çıkıyor. Araştırmacılar, bu durumun “yeni bir altın çağ” beklentisiyle çeliştiğini düşünüyor.
“Amerikan sistemine dışardan bakan biri olarak, bu ABD araştırma üniversitelerini daha da parçalamaya yönelik bir girişim gibi görünüyor.” diyor de Vreese. Kratsios’un vizyonunu, “çok başarılı bir ABD bilim modelinden temel bir sapma” olarak nitelendiriyor ve “ABD araştırma üniversitesi modelini tamamıyla altüst etme” girişimi olduğuna dikkat çekiyor.
Bu sapma, büyük felaketlere yol açabilir. Washington Üniversitesi’nde biyoloji profesörü Carl Bergstrom, bu planın ABD fonlama ajanslarının bilimsel çabalar içindeki rolünü temelden yanlış anladığını ve yanlış tanımladığını belirtiyor. Bu ajanslar, kısmen teknolojik keşifleri ve tıbbi atılımları teşvik etmenin yanı sıra, “ABD’de canlı bir STEM ekosistemini geliştirmek ve sürdürmek” amacıyla da tasarlandı. “Bu plan, bunun çoğu rolünü baltalamaktadır ve sonraki yıllarda ABD ekonomisini sarsacak felaket etkileri olacaktır.”
Bu yeni modelin hatalı olan yanı, bilimi sonuçlar, uygulamalar ve ölçülebilir getiriler etrafında şekillendirmesidir. Bilimi bir ticaret gibi görmektedir, ki bu da Trump’ın ülkeyi bir iş gibi yönetme düşüncesiyle uyum sağlıyor.
The Verge ile görüşen çoğu araştırmacı, bu planın vaadedilen Altın Çağ’ı başlatacağına dair derin bir şüphe içindeler ve birçok kişi bunun kalıcı zararlara yol açabileceği konusunda uyarıyor. Ancak, güç merkezlerine daha yakın olan gruplar için gelecek daha parlak görünüyor. “Bu belirli gruplar ve muhtemelen teknoloji ve girişim sermayesi için bir Altın Çağ gibi görünüyor.” diyor de Vreese.
Shepherd, “akademik bilimin bir iş modeli ile yer değiştirilemeyeceğini” belirtirken, çoğu araştırma bilim insanı bu düşünceyi kabul ediyor, ancak Trump yönetimi yine de bunu denemeye kararlı görünüyor.
