“Kıyamet Buzulu” olarak bilinen Thwaites Buzulu, Antarktika’da yer alan ve Dünya’nın en hızlı değişen buzullarından biri olarak tanımlanıyor. Bununla birlikte, bu buzulun gelecekteki evrimi, küresel deniz seviyesi artışını tahmin etme konusunda en büyük bilinmezlerden biridir.
Thwaites Buzulu ve Yapısal Zayıflama
Thwaites Buzulu’nun doğu buz rafı, kuzey ucunda deniz tabanında bir doruk tarafından desteklenmektedir. Ancak son yirmi yılda, buzulun üst kısımlarındaki çatlaklar hızla artmış ve yapısal stabilitesini zayıflatmıştır. Uluslararası Thwaites Buzulu İşbirliği’nin (ITGC) yaptığı yeni bir çalışma, bu yavaş çöküş sürecinin detaylı bir kaydını sunmaktadır.
Kanada’nın Manitoba Üniversitesi’ndeki Yer Gözlem ve Bilim Merkezi’nden araştırmacılar, 2002 ile 2022 yılları arasında gözlemsel verileri analiz ederek buz rafındaki çatlakların oluşumunu ve yayılmasını takip etmiştir. Çatlaklar büyüdükçe, buz rafı ile orta okyanus sırası arasındaki bağ zayıflamakta ve bu da üst akışın hızlanmasına yol açmaktadır.
Buz Rafındaki Çatlaklar İki Aşamada Genişliyor
Çalışma, buz rafının zayıflamasının dört belirgin aşamada gerçekleştiğini, çatlak büyümesinin ise iki aşamada meydana geldiğini ortaya koymaktadır. İlk aşamada, buz akışı boyunca uzun çatlaklar belirmiş ve doğuya doğru uzanmıştır. Bazıları 8 km’yi aşan uzunluklara ulaşmış ve raftan tamamen geçmiştir. İkinci aşamada ise 2 km’den kısa, birçok çapraz akış çatlağı ortaya çıkmış ve toplam çatlak uzunluğunu iki katına çıkarmıştır.
Uydu görüntüleri analizi, çatlakların toplam uzunluğunun 2002’de yaklaşık 165 km’den 2021’de yaklaşık 336 km’ye çıktığını göstermektedir. Bu sırada, her bir çatlağın ortalama uzunluğu 3.2 km’den 1.5 km’ye düştü ve küçük çatlakların sayısında belirgin bir artış yaşandı. Bu değişiklikler, buz rafının içindeki güçlerin etkileşimindeki önemli bir kaymayı yansıtmaktadır.
2002 ile 2006 yılları arasında, buz rafı komşu hızlı akan akıntılar tarafından çekilerek hızlanmış ve bu da bağlantı noktasında sıkıştırıcı bir stres oluşturmuştur. Ancak 2007’den sonra, raf ile Batı buz dili arasındaki kesme bölgesi çökme yaşamıştır. Stres, bağlantı noktasında yoğunlaşmış ve büyük çatlakların oluşumuna neden olmuştur.
Bağlantının Kopması ve Aksaklıklar
2017’den bu yana, bu çatlaklar tamamen buz rafını delerek bağlantıyı koparmıştır. Araştırmacılara göre, bu durum üst akışın hızlanmasına neden olarak bağlantı noktasının bir destabilize edici faktör haline gelmesine yol açmaktadır.
Geribildirim Döngüsü ve Çöküş
Çalışmanın en önemli bulgularından biri, bir geribildirim döngüsünün varlığıdır: Çatlaklar, buz akışını hızlandırmakta ve bu artan hız yeni çatlaklar üretmektedir. Bu süreç, ekibin 2020 ile 2022 yılları arasında buz rafına yerleştirdiği GPS cihazları tarafından net bir şekilde kaydedilmiştir.
2020 kışında, kayma bölgesindeki yapısal değişikliklerin yukarıya doğru yayılmasının belirgin olduğu gözlemlenmiştir. Bu değişiklikler, buz rafı içinde yılda yaklaşık 55 kilometre hızla ilerlemiştir ve yapısal çöküşün, üst akış üzerindeki doğrudan etkisini göstermektedir.
Teknoloji
US-1
