Shadow of the Colossus: Kahramanlığın Karanlık Yüzü
Oyun dünyasının zamansız başyapıtlarından Shadow of the Colossus, 18 Ekim 2025 tarihinde 20. yılını kutluyor. Fumito Ueda’nın yönetmenliğini yaptığı bu epik yapım, sessiz kahramanı Wander aracılığıyla karmaşık bir ahlaki sorgulamayı ustalıkla sunuyor. Sessiz bir kahraman, oyuncunun kendini yerine koyduğu bir karakter anlamına mı gelir? Çoğu video oyununda bu mantık geçerlidir. Gordon Freeman ve Link gibi kahramanlar sonsuza dek sessiz kalmış, yalnızca homurdanmış veya bağırmışlardır. Hatta sesi olan Master Chief bile yüzünü bir maskenin ardında gizler. Maskesinin altında herhangi biri olabilir.
Ancak bu yaygın mantığa rağmen, sessizlik genellikle yabancılaştırıcıdır. Fumito Ueda’nın eserleri bu durumu en iyi şekilde somutlaştırır. Shadow of the Colossus, Ico ve The Last Guardian’ın kahramanları ketumdur, genellikle sessizdir veya yalnızca fantastik bir dil konuşurlar. Bu dil ya altyazılıdır ya da hemen anlaşılmaz. Konuşma anları, hatta oyuncu girdisi dışındaki eylemler bile nadir ve derindir.
Sessiz özdeşleşme mantığına göre, bu kahramanlar basit, ikonografik oyuncu temsilcileri olmalıdır. Ancak Ueda’nın özenle oluşturduğu boşluklar, oyunlarının kahramanlarıyla arasına empatik bir mesafe koyar. Shadow of the Colossus’un yayınlanmasından bu yana geçen 20 yılda, oyuncudan uzaklığı sayesinde ahlaki bir fabl olarak derinliğini kanıtlamıştır.
Peki, Shadow of the Colossus’u bir başyapıt yapan nedir? Wander’ın macerası, geçmiş oyunların izlerini taşır. Aşkını ölümden kurtarmak için yola çıkar. Bunu yapmak için, yasak bir toprağa yayılmış devasa düşmanlar olan Colossus’ları öldürmesi gerekir. Wander’ı teşvik eden varlık Dormin, ışıkla çevrili, göklerden gelen bir sestir. Wander, efsanevi bir kılıç kullanır; bu kılıcın güneşle olan bağlantısı onu görevinde yönlendirir. Yüzeysel olarak bakıldığında, o bir kahramanın vücut bulmuş halidir. Asil bir görevi, kutsal bir aracı ve öldürülmesi gereken canavar düşmanları vardır.
Ancak Wander, saldırgandır. Colossus’ların çoğunun dikkatini çekmek için okunu ve yayını onlara doğrultması gerekir. Onların alanına ancak o zaman tecavüz eder ve genellikle onlara saldırmadıkça, onlar da ona saldırmazlar. Colossus’lar siyah kan döker. Wander onları bıçaklarken bu kan onlardan fışkırır. O onların üzerinde ve onlara tırmanırken inlerler, çırpınırlar, ağlarlar ve çığlık atarlar. Her Colossus’un hayvani bir asilliği vardır ve Wander bunu katleder. Her unsur, Shadow of the Colossus’un retoriğinin bir parçasıdır. Toplu olarak, kahramanlık fantezisinin alışılmış yönlerini korkunç bir şeye dönüştürürler.
Yine de Wander, bir şifre veya bir yedek değildir. Genellikle, sessiz kahramanlara sahip oyunlar, göreceli bir normallik pozisyonundan başlar. Half-Life’ta Gordon Freeman’ın ofise yaptığı uzun tren yolculuğunu veya Ocarina of Time’da Link’in çocukluk oyun alanı Kokiri Ormanı’nı düşünün. Shadow of the Colossus’ta, Wander’ın yolculuğunun ortasında, at sırtında toprakları geçerken başlarız. Vardığında ve sevgilisi Mono’yu bir sunağa yerleştirdiğinde, onun hakkında sadece birkaç şey öğreniriz. Birincisi, Dormin’in dediği gibi, “antik bir kılıç” taşıyor. İkincisi, sevgilisini ölümden ve bir tür lanetten kurtarmaya çalışıyor. Üçüncüsü, atı Agro sadık ve cesur bir arkadaş. Oyunların sınırlarının dışında yaşanmış bir hayatın ipuçları vardır. Oyuncunun henüz göremediği veya bilmediği önemli şeyler vardır.
Dahası, Wander’ın kesin motivasyonları belirsizdir. Mono ile olan ilişkisi hiçbir zaman tasvir edilmez. Bunun yerine, onunsuz nasıl davrandığını görürüz. Colossus’ları öldürme yolculuğu hem yorucu hem de tehlikelidir, ancak neredeyse hiç azalmayan bir motivasyonla devam eder. Oyuncu onu sunaktaki Mono’nun cesedinin üzerinde durmaya yönlendirebilir. Kamera yakınlaşır, oyunun başka hiçbir yerinde olmadığı kadar samimidir. Wander’ın sevgisi derindir ve onu geri getirmek için ne kadar şeyi yok edeceği düşünüldüğünde belki de bencildir, ancak buna tanık olmayız ve bu nedenle doğrudan onunla özdeşleşmekte zorlanırız. Shadow of the Colossus, basamaklı anlamlara dönüşen jestlerle bu anlayışı oluşturur.
Bu jestler aracılığıyla oyun, teatral bir nitelik kazanır. Oyuncu, bir oyuncunun bir rolü oynadığı gibi Wander’ı canlandırır. Oyuncu, Colossus’ları yendikten sonra Mono’yu ne sıklıkla ziyaret ettiği veya kendi becerisinin onu usta bir savaşçı mı yoksa beceriksiz, ancak güçlü iradeli bir sıradan insan mı olarak tanımlayacağı gibi bazı seçimler yapar. Ancak, biçim sabittir. Wander seçimlerini yapmıştır. Oyuncu sadece onları yorumlayabilir.
Bu, genellikle ana karakterin ahlakıyla ilgilenen diğer birçok oyunla büyük bir tezat oluşturur. Örneğin, BioShock ve Spec Ops: The Line, ana karakteri bir oyuncu vekili olarak kullanır. BioShock’un olay örgüsü sürprizi, oyuncunun hikayede ne kadar az söz sahibi olduğunu vurgulayarak kahramanını talihsiz bir kuklaya dönüştürür. Spec Ops: The Line’da, oyuncunun oyunu bitirme isteği ve kahraman Walker’ın görevinin önemine olan inancı eşitlenir. Walker’ın kararlılığı onu mahkum ederken, oyuncuyu da suçlar. Yükleme ekranlarında ve monologlarda Spec Ops, oyuncuyu oynamayı bırakması için uyarır.
Her iki oyunun da kaputunun altında oyuncu kınamasından daha fazlası var, ancak kahramanın ahlakına yaklaşımlarında sığ bir şeyler var. Örneğin, geliştiricilerin kendileri bu mantıktan tuhaf bir şekilde uzaktırlar. BioShock’un sürprizinin dramatik bir gücü var, ancak duygusal bir ağırlığı yok. Kahraman kimse değil; o sadece bir araç. Sürpriz, yalnızca yokluktan kaynaklanan oyuncu özdeşleşmesine dayanır. Spec Ops: The Line bu konuda daha iyi durumda. Walker en az iki boyutlu bir karakter. Ancak, kendi şartlarına göre hareket eden bir karakterse, neden oyuncu suç ortaklığı hakkında bu kadar çok tartışma var? Ahlaki değişim, oyuncuyu herhangi bir gerçek şekilde suçlayamaz.
Shadow of the Colossus da ajansla ilgileniyor, ancak oyuncunun değil, Wander’ın ajansıyla. BioShock ve Spec Ops her ikisi de gürültülü. Kötü adamlar Andrew Ryan ve John Konrad, temaları oyuncuya doğrudan anlatır. Shadow of the Colossus sessizdir. Dünyası boş alanlarla ve boş zamanla dolu. Bu boşluk, empatik, ancak yine de uzak bir duruşa yol açar. Oyun oynama süreci boyunca, oyuncu Wander’ı anlamaya başlar. Bu somutlaştırma süreci bulanık, efsanevi, basit veya indirgenebilir değildir. Shadow of the Colossus, oyuncuya, oyunun yazarları cömert yardımlarını sunana kadar eldeki durumu gerçekten anlayamayan talihsiz bir kukla gibi davranmaz. Wander’ın yaptığı yanlışlık bir sürpriz değil. Bu gerçek, oyuncunun onunla oturmasına, hatta bir süreliğine onu somutlaştırmasına izin verir.
Kınama ucuzdur; zor kazanılan ve zor olan şey anlamaktır. Walker’ın daha fazla seslendirmesi ve daha fazla yazısı olmasına rağmen, Wander yine de daha gerçek hissediyor çünkü kişiliği oyuncuya bağlı değil. Bunun yerine, bir alışveriş hissi var. Wander için hissediyor ve onun için yas tutuyoruz. Bu ilişkinin, kendi ahlakımız üzerinde basit bir kınamadan daha derin ve daha derin bir etkisi var. Eğer suçlu olup olmadığımızı sorarsak, Shadow of the Colossus her zaman sessiz kalacaktır.
Oyunun sonunda, Wander’ı durdurmaya yeminli bir topluluk geldiğinde ve onu yasak topraklara mühürlediğinde, Wander oyuncunun takip edemeyeceği yere gider. Mühürleme süreci onu bir çocuğa dönüştürmüştür ve başarılı bir şekilde dirilen Mono onu yetiştirmek istemektedir. Wander’ın tüm kahramanlıkları ve gücü ondan alınmıştır. Artık bir denetleyici tutamayan bir yaratıktır.
Bu belirsiz son, Shadow of the Colossus’a kalıcı gücünü veren şeyin bir parçasıdır. Bir süreliğine Wander’ın arkadaşlarıydık. Onunla yürüdük. Ama kaderi kendisine aittir. Bizimki de öyle.
