Batılı güçler, Ukrayna işgaline tepki olarak Rus oligarklarının yatlarına el koydu ve Rus bankalarını uluslararası sistemden kovdu, ancak internete erişimi sınırlayan yaptırımların son derece bölücü olduğu ortaya çıktı.
Ukrayna, yaygın bir boykot için yüksek sesle çağrıda bulundu ve Kiev, Rusya’nın dünya çapındaki ağdan kesilmesini bile istedi.
Uluslararası yaptırımlar, büyük teknoloji firmaları da dahil olmak üzere şirketlerin Rusya’daki operasyonlarını durdurduğunu gördü ve Rus devlet medya kuruluşlarına yönelik AB yasakları, Kremlin’i Facebook ve Instagram gibi platformları yasaklamaya sevk etti.
Eleştirmenler, tüm bunların Kremlin karşıtlarını pekala marjinalleştirebileceğini, devlet medyasının egemenliğini artırabileceğini ve hatta Rusya’yı internetin kapalı, yerel bir versiyonunu geliştirmeye çalışmasına yol açabileceğini söylüyor.
Dijital haklar için kampanya yürüten bir STK olan Access Now’dan Peter Micek, “Bu, bilgi ve fikirlerin serbest akışıyla geriye kalan birkaç bağı koparmaktan başka bir şey değil” diyor.
Gazetecilere yönelik bir Kremlin baskısı, bağımsız bilgi kaynaklarını büyük ölçüde azalttı ve birçok medya kuruluşunu operasyonlarını kapatmaya veya küçültmeye zorladı.
Uluslararası sosyal ağların çoğu artık yalnızca sanal özel ağlar (VPN’ler) üzerinden erişilebilir durumdadır ve VPN indirme rakamları çok sayıda Rus’un bu yolu izlediğini göstermektedir.
Ancak web erişiminin içeriden ve dışarıdan sıkıştırılmasıyla birlikte, birçok uzman şimdi Batı’yı farklı bir yaklaşım benimsemeye çağırıyor.
‘Kalpler ve zihinler’
40 kadar araştırmacı, aktivist ve politikacı geçen hafta açık bir mektupta “Yaptırımlar odaklanmış ve kesin olmalı” diye yazdı.
“İstenmeyen sonuçlar veya ikincil hasar olasılığını en aza indirmelidirler. Orantısız veya aşırı geniş yaptırımlar, nüfusları temelde yabancılaştırma riski taşır.”
Mektup, askeri ve propaganda kuruluşlarının hedef alınması çağrısında bulundu. Diğer uzmanlar, İnternet’i kapatarak Rusya’yı cezalandırmanın hem teknik hem de politik olarak zor olduğuna dikkat çekiyor.
Ukrayna, 28 Şubat’ta bunu yapması için küresel düzenleyici ICANN’i aradı, ancak talep reddedildi. Bilgisayar ağlarının güvenliğini sağlama konusunda uzmanlaşmış bir firma olan Efficient IP’den Ronan David, “Trafiğin pencereden girmesini engellemeye çalışırsanız, bunun yerine sadece mahzenden gelir” diye açıklıyor.
Micek için, basitçe “kalpleri ve zihinleri kazanma ve demokratik mesajları yayma çabalarına ters düşüyor”. “Çünkü tek karşı anlatı, diğer tek anlatı Kremlin’den geliyor” diyor. Access Now’a sahip bir avukat olan Natalia Krapiva, bu anlatılara maruz kalan kişilerin “Rusya Ukraynalılara yardım etmeye çalışıyor ve kendini koruyor” sonucuna varabileceğinin altını çiziyor. Bu bağlamda, Batı yaptırımlarının “tamamen adaletsiz” görünebileceğini söylüyor.
‘Splinternet’ korkusu
Büyük korku, savaşın ve Rusya ile Batı arasındaki ilişkilerin derinleşmesinin Kremlin’i kendi internetini geliştirmeye yönelteceğidir.
Çin, İnterneti etrafında, aslında onu dünyanın geri kalanından kesen “Büyük Güvenlik Duvarı” olarak adlandırılan geniş bir kontrol sistemi kurmuştur.
Rusya’daki son gelişmeler, bazı yorumcuların dünyanın bir “splinternet” yaratılmasıyla karşı karşıya olduğu konusunda spekülasyon yapmasına yol açtı, bu, dünya çapında eşit erişim için kampanya yürütenlere lanet olsun.
.fr alanını yöneten dernek Afnic’ten Pierre Bonis, “Ruslar ulusal bir İnternet kurma konusunda oldukça yetenekli” diyor. Ancak bunun küresel İnternet’in soluk bir taklidi olacağını söylüyor.
“Ruslar kabul edilemez şeyler yapsa bile internetin evrenselliğini bozmamalıyız” diyor. Ancak Çin, kapalı bir İnternet inşa etmek için yoğun yatırım yapan tek ülke değil. Micek, İran’ın kendi kontrollü, sansürlü web versiyonunu oluşturmak için on yıl harcadığına dikkat çekiyor.
“ABD yaptırımlarının İran’ı temel Google, Amazon ve diğer platformlardan ve kaynaklardan yoksun bırakarak bu işleyen ulusal interneti kurmaya teşvik ettiğini düşünüyoruz” diyor. Ve Rusya ile de benzer bir sürecin söz konusu olduğunu görebiliyor.
“Rusya ve Beyaz Rusya’daki insanların bilgiye erişimi o kadar az ki, onları internet hizmetlerinden mahrum bırakmak onları Putin’in avucuna daha da yaklaştıracak” diyor.
