Halk sağlığı alanında çalışırken etrafımın doktorlar, beslenme uzmanları ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından çevrelenmiş olması, beslenme konusunda yeterince bilgi sahibi olduğuma ve beslenmemden yeterince protein aldığıma inanmamı sağladı. Üç yumurta, 200 gram tavuk, bir kase lor ve yüksek proteinli olduğuna inandığım bir avuç kabak ve chia tohumu tipik bir günümü oluşturuyordu. Ancak tırnakların kırılması, saçların incelmesi ve yakın zamanda kas kaybı gibi semptomları gözlemledikten sonra beslenme yeterliliğimi sorgulamaya başladım. Protein eksikliğim olduğuna dair hipotezim bir sağlık uygulaması tarafından doğrulandı. Bu içgörü, beslenme uygulamaları, protein alımı ve proteinin genel sağlıkta oynadığı hayati işlevin daha kapsamlı bir şekilde incelenmesine yol açtı.
Proteinin önemi ve eksikliğinin etkileri
Protein sadece vücut geliştiriciler için değil, vücuttaki tüm hücreler için gereklidir. Beyin kimyasallarının sentezi, enzim üretimi ve kas ve dokuların iyileşmesi için temel görevi görür. Protein tüketiminin gün içine veya her öğüne dağıtılması gerektiğinin altını çizen araştırmaya göre, vücudumuz tek seferde yalnızca 20 ila 40 gram proteini işleyebiliyor. Birçoğumuz, yüksek miktarda protein içeren yemekler yememize rağmen her gün yeterince protein alamayabiliriz. Bu nedenle, yaklaşık 65 Kg ağırlığındaki ortalama bir erkek günde yaklaşık 54 gm, 55 kg ağırlığındaki ortalama bir kadın ise günde yaklaşık 46,47 gm tüketmelidir.
Hindistan Tıbbi Araştırma Konseyi (ICMR), yetişkinler için günde vücut ağırlığının kilogramı başına 0,8-1 gram protein önermektedir. Hızlı büyüme ve gelişme ihtiyaçları nedeniyle çocuklar, ergenler ve hamile kadınlar için bu gereksinim daha da yüksektir. Ancak veriler Hindistan genelinde protein alımında keskin bir eşitsizlik olduğunu gösteriyor.
Ulusal Aile Sağlığı Araştırması’na (NFHS-5) göre yetersiz beslenme göstergeleri, beş yaşın altındaki çocuklar için önemli endişeleri ortaya koyuyor:
Bodurluk (yaşa göre boy): Ülke genelinde yüzde 30,1, bazı eyaletlerde yüzde 38,4’e ulaşıyor.
İsraf (boya göre ağırlık): Ülke genelinde yüzde 18,5, yüzde 21,0’a kadar çıkıyor
Ciddi israf (boya göre ağırlık): Ülke genelinde yüzde 7,6, eyaletler arasında benzer.
Düşük kilo (yaşa göre ağırlık): Ülke genelinde yüzde 27,3, yüzde 35,8 ile zirve yaptı
Bu rakamlar, Hindistan’daki çocukların karşılaştığı, çoğunlukla yetersiz protein alımından kaynaklanan beslenme sorunlarının rahatsız edici bir resmini çiziyor.
Bizim Hintlimiz mi thali protein yeterli mi yoksa eksik mi?
Vejetaryen olsun ya da olmasın, tipik Hint diyeti günlük protein ihtiyacını sıklıkla karşılamıyor. Karbonhidrat bakımından güçlü olan tipik vejetaryen thali, yeterli miktarda yüksek kaliteli protein kaynağı içermez. Görünüşte protein açısından yüksek olmasına rağmen vücut sıklıkla baklagillerden, baklagillerden ve süt ürünlerinden yeterince protein alamaz. Buna benzer şekilde, vejetaryen olmayan bir thali’ye balık veya tavuk dahil edilebilir, ancak normal tüketimde böyle bir yemek günde veya haftada bir kez servis edilir ve bu küçük porsiyon boyutları yeterli protein miktarını kısıtlayabilir.
Ortalama sağlıklı bir yetişkinin günde yaklaşık 54 gram proteine ihtiyacı olmasına rağmen, birçok Hintli, finansal kısıtlamalar nedeniyle gerekli miktarı tam gıdalar yoluyla elde etmekte veya elde etmekte zorlanıyor ve insanların çoğunluğu bunun yansımalarından habersiz. Observer Research Foundation tarafından hazırlanan bir rapor, Hintlilerin yüzde 73’ünün protein eksikliği yaşadığını, yüzde 90’dan fazlasının ise günlük protein ihtiyacının farkında olmadığını gösteriyor.
Anne ve çocuk sağlığında proteinin işlevi
Protein eksikliğinin etkileri özellikle kadınlar ve çocuklar üzerinde çok büyük bir etkiye sahiptir. Gebeliğe bağlı annedeki protein eksiklikleri, daha sonraki yaşamdaki bilişsel gelişimi ve üretkenliği etkileyen LBW’ye yol açar. Protein eksikliği, sosyal ve ekonomik sonuçları etkileyen nesiller arası yetersiz beslenme döngüsü yoluyla nesiller boyunca sürdürülür.
Ergenlerde protein eksikliği: Söylenmemiş bir kriz
Ergenlik döneminde yetersiz gıda tüketimi ve yüksek beslenme ihtiyaçları nedeniyle ergenler, özellikle de kızlar, protein eksikliği açısından yüksek risk altındadır. Ergenlerdeki protein eksiklikleri, fiziksel büyümeyi engellemenin yanı sıra genel sağlık yaşam döngüsünü, okuldaki başarıyı ve gelecekteki kazanç potansiyelini de etkiler.
Dönüm noktası niteliğindeki bir çalışma olan Haydarabad Beslenme Denemesi, Hindistan’ın Entegre Çocuk Gelişimi Hizmetleri (ICDS) programı kapsamında anne ve erken çocukluk dönemi protein-enerji takviyesinin ergenler arasında okula kayıt ve sınıf tamamlama oranını önemli ölçüde iyileştirdiğini gösterdi. Bu kanıt, yeterli protein alımının bilişsel ve fiziksel gelişim üzerindeki dönüştürücü etkisinin altını çiziyor.
Maharashtra’dan kanıtlar: Müdahalelerden alınan dersler
Maharashtra’nın 2000’li yılların başındaki yetersiz beslenme krizi, protein eksikliğini odak noktasına getirdi. Buna karşılık devlet kadınları ve çocukları hedef alan beslenme müdahaleleri uyguladı. Bunlar arasında ICDS ve topluluk beslenme programları aracılığıyla dağıtılan protein açısından zengin tamamlayıcı gıdalar da vardı. 2012 yılına gelindiğinde israf yüzde 19,9’dan yüzde 15,5’e düşerken, iki yaşın altındaki çocuklarda bodurluk yüzde 39’dan yüzde 22,8’e düştü. Bu gelişmeler, özelleştirilmiş protein takviyelerinin yetersiz beslenmeyle mücadelede nasıl yardımcı olabileceğini gösteriyor.
Aradaki farkı kapatabilir miyiz?
Veriler göz önüne alındığında, mevcut beslenme planlarına protein takviyelerinin eklenmesi, nüfusumuzun genel refahında devrim yaratabilir. Örneğin:
Kamu dağıtım sistemi (PDS): Protein takviyesi alan ergen kadınlar ve kızlar nesiller arası yetersiz beslenmeyle mücadele edebilir.
Öğle Yemeği Programı: Öğünlerin mercimek, yumurta veya soya bazlı ürünler gibi protein kaynaklarıyla zenginleştirilmesiyle okul çocuklarının protein tüketimi artırılabilir.
Poshan Abhiyaan: Anneler ve çocuklar için beslenme sonuçları, bitki bazlı ve hayvansal protein kaynaklarını içerecek şekilde diyet çeşitliliğinin arttırılmasıyla iyileştirilebilir.
Bu tür tedavilerin ekonomik değeri, Guatemala’daki protein takviyelerinin maliyet-fayda analizi üzerine yapılan araştırmalarla da desteklenmektedir. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, protein açısından zengin takviyeler alan çocuklarda ciddi bodurlukta yüzde 25’lik bir azalma görüldü.
Benzer stratejilerle Hindistan’da da benzer sonuçlara ulaşılabilir.
Özel bir odak noktası: Diyetiniz 100’lerce protein RDA sağlıyor mu?
Soru hâlâ geçerliliğini koruyor: Diyetinizden her gün uygun miktarda protein alıyor musunuz? Kas kaybı, kırılgan tırnaklar ve yorgunluk gibi belirtiler, protein eksikliğinin uyarı işaretleri olabilir. Her öğünün, sağlıklı gıdalardan elde edilen yüksek kaliteli proteinin yanı sıra yağsız et, balık, süt ürünleri, soya, baklagiller, fındık, tam tahıllar ve mevcut iyi takviyeler gibi takviyeleri içermesi çok önemlidir. Vejetaryenler için tam protein nadiren tahıl ve baklagil karışımından elde edilebilir, çünkü yalnızca birkaçı böyle bir diyete sahiptir ve birkaçı gerçekten işleyebilir ve günde 50-60 grama ihtiyaç duyar.
250 gram tavuk ve 4-5 yumurta tüketse bile çoğu insan her gün yeterli miktarda protein alamıyor. Doygunluğu arttırdığı ve açlığı kontrol etmeye yardımcı olduğu için diyet proteini, kas yenilenmesinin yanı sıra kilo yönetimi için de çok önemlidir. Tek başına yeterli olmasalar da haşlanmış yumurta, yoğurt veya leblebi gibi atıştırmalıklar gün boyunca tutarlı bir protein kaynağı sağlayabilir. Bu açığı kapatmak ve vücudun optimum sağlık için gereken protein miktarının tamamını almasını garanti etmek için takviyelere ihtiyaç vardır.
Eylem çağrısı: Protein açısından zengin bir gelecek
Protein eksikliğini gidermek, halk sağlığı müdahalelerini, politika reformlarını ve bireysel beslenme değişikliklerini içeren çok yönlü bir yaklaşımı gerektirir. İşte temel öneriler:
Politika düzeyinde müdahale: Kadınlar ve çocuklar için protein takviyelerini içerecek şekilde ICDS ve Poshan Abhiyaan’ı güçlendirin.
Topluluk katılımı: Normal gıdalardan veya takviyelerden elde edilen protein açısından zengin diyetler ve bunların faydaları hakkında tabandan kampanyalar aracılığıyla farkındalığı teşvik edin.
Okul Beslenme Programları: Yüksek kaliteli protein kaynaklarını içerecek şekilde Öğle Yemeği Programını geliştirin.
Bireysel eylem: Diyet alışkanlıklarını ve protein eksikliği semptomlarını izleyin. Özel tavsiyeler için bir beslenme uzmanına danışmayı düşünün.
Sağlık profesyonelleri (HCP’ler) arasında, hem diyet hem de diyet dışı seçenekler ve takviyeler dahil olmak üzere çeşitli protein kaynakları hakkında farkındalığın arttırılması
Protein tozlarının sağlıksız ve zararlı olduğu yönündeki mitleri ortadan kaldırın
Protein takviyeleri veya proteinle zenginleştirilmiş gıdalar sağlamaya çalışan start-up ekosistemlerini destekleyin
Çözüm
Protein sağlığın ve refahın temelidir ve bir besin maddesinden çok daha fazlasıdır. Yeterli protein alımının sağlanması, ister halk sağlığı kampanyaları ister kişisel beslenme kararları yoluyla olsun, yetersiz beslenme döngüsünü sona erdirmek ve daha sağlıklı bir gelecek yaratmak için çok önemlidir. Deneyimlerimi tekrar düşündüğümde beslenme hatalarının tıp uzmanlarını bile etkileyebileceği sonucuna vardım. Dengeli bir beslenme birincil odak noktası olmaya devam etse de, besin eksikliklerini kapatmak aynı zamanda protein takviyelerinin de dikkatli bir şekilde dahil edilmesini gerektirebilir. Her seferinde protein açısından zengin bir öğün, zorluk, boşlukları fark etmek ve bunları kapatmak için proaktif önlemler almaktır.
Yazar, Baş Sağlık ve Savunuculuk, Consocia Advisory’dir.
