Veri merkezlerini uzaya koyabilir miyiz?

Yapay zeka son zamanlarda dünyayı kasıp kavuruyor. Ayrıca yaptığı neredeyse mucizevi şeyleri yapabilmek için çok sayıda bant sonu bilgi işlem yeteneği gerektirir. Şimdiye kadar teknoloji endüstrisinde bilindiği şekliyle bu “bilgi işlem” tamamen temele dayanıyordu. Peki bunu uzayda yapmanın ekonomik bir nedeni var mı? Uzay tabanlı veri merkezlerine ilginin artması nedeniyle bazı insanlar böyle düşünüyor gibi görünüyor. Nedenine bir göz atalım.

Uzay tabanlı veri merkezlerinin yer tabanlı veri merkezlerine göre birçok avantajı vardır. Bunlardan ilki ve en bariz olanı uzaydaki neredeyse sınırsız miktardaki alandır. İkincisi, Dünya’da var olamayacak yeni güç ve soğutma teknolojileri için pek çok potansiyel seçenek var. Üçüncüsü, bilgi için geçiş noktası olarak uzay tabanlı bir veri merkezinin kullanılması, kıtalar arasındaki veri aktarımındaki gecikmeyi azaltabilir. Her birine sırasıyla bakalım.

Veri merkezleri için önemli kısıtlamalardan biri alandır; büyük miktarda alana ihtiyaç duyarlar ve en çok ihtiyaç duyulan bölgelerde (örneğin, büyük nüfuslu merkezlerin yakınında) pahalıdırlar. Teknoloji devlerinin, veri merkezlerine yönelik gayrimenkullerle ilgili devasa bütçeleri var ve bu miktar, bilişim gereksinimleri arttıkça artmaya devam edecek.

Öte yandan, uzayda modüler bir veri merkezi inşa etmek ve her lansmanın ek bilgi işlem gücü eklemesi, bir şirketin donanım kaynaklarını fiziksel konum kısıtlaması olmadan sınırsızca genişletmenin makul bir yoludur.

Veri merkezleri aynı zamanda uzaydaki yeni güç ve soğutma teknolojilerine de erişebilecek. Sınırsız yeşil enerjiden yararlanmak için doğrudan kendilerine bağlı güneş panellerini kullanabilirler ve yeterince yüksek bir yörüngede bulunanlara, hava koşulları veya Dünyanın dönüşü ne olursa olsun her zaman etkili bir şekilde güç verilebilir. Güç uyduları da benzer bir fikirden yararlanıyor ve temeldeki teknoloji zaten mevcut; henüz bu kullanım senaryosuna uygulanmadı.

Birçok veri merkezi aynı zamanda su soğutma sistemlerini de kullanıyor. Suyun yörüngeye fırlatılması ağır ve pahalı olsa da, birçok asteroitin üzerinde milyonlarca veri merkezine ihtiyaç duydukları tüm soğutmayı sağlamaya yetecek kadar su bulunuyor.

Yakın zamanda kağıt içinde Simetri Güney Afrika’daki araştırmacılar bu süreci incelediler ve yörüngedeki veri merkezlerine yüzyıllarca yetecek kadar su sağlayabilecek, nispeten yakın yörüngelere sahip birkaç asteroit buldular.

Uzay tabanlı veri merkezleri, verileri bir kıtadan diğerine karmaşık bir yol üzerinden göndermeden, dünya üzerindeki iki nokta arasında hızlı aktarıma da olanak sağlayabilir. İki bilgisayarı doğrudan bağlamak, eğer Dünya çevresinde yüzen bir veri merkezi gibi aynı aktarma noktasına görüş hattına sahiplerse daha kolaydır.

Starlink’in şu anda uydu internet teknolojisiyle yaptığına benzer şekilde, bu veri merkezini ikisi arasında bilgi aktarımı için kullanmak, uzak konumlar arasındaki gecikme sorunlarını çözecektir.

Ancak bazı engeller de var. Uydulardaki veri aktarım hızları, modern yer tabanlı teknolojilerle aynı hızda değil, ancak bu, Starlink gibi çabalar sayesinde her yıl sürekli olarak gelişiyor. Donanımın yörüngeye yerleştirilmesi bariz bir zorluk ve masraf teşkil ediyor. Ancak Starship’in sürekli gelişimi ve düşük maliyetli fırlatma kapasitesi sayesinde bu çıtanın daha da düşmesi mümkün olabilir.

Son olarak, özellikle kablosuz bant genişliği konusunda farklı hükümetler arasında koordinasyon sağlamak zor olabilir, ancak bu koordinasyon olmadan sınırların ötesinde konuşma yeteneği ciddi şekilde sınırlıdır.

Bu sınırlamaların hiçbiri aşılamaz değildir; teknoloji uzmanları ve yatırımcılar bunun farkında görünüyor. Alan Boyle’un Mart ayında bildirdiği gibi, Lumen Orbit adlı bir şirket, veri merkezlerini uzaya taşımak üzere kurulduktan yalnızca üç ay sonra 2,4 milyon dolar topladı.

Geçtiğimiz birkaç yılda birçok yazımızda bahsettiğimiz Axiom Space, aynı zamanda dünyanın ilk işlevsel uzay tabanlı veri merkezini geliştirmek için Kepler Space ve Skyloom ile ortaklık kuruyor.

Bu artan ilgiyle birlikte, yapay zekayı ve bilgi işlem devrimini mümkün kılan bilgi işlem gücünün bir kısmının yörüngeye girmesi an meselesi gibi görünüyor. Ancak şimdilik soru hâlâ ortada: Bunu ilk yapacak kişi kim olacak?