Bu sanatçının izlenimi, Erboğa’nın (Erboğa) güney takımyıldızındaki aktif gökada NGC 3783’ün kalbindeki süper kütleli kara deliğin çevresini göstermektedir. ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri kullanılarak yapılan yeni gözlemler, yalnızca kara deliğin etrafındaki sıcak toz torusunu değil aynı zamanda kutup bölgelerindeki soğuk malzeme rüzgarını da ortaya çıkardı. Kredi bilgileri: ESO/M. Kornmesser
Gökbilimciler ilk kez en yakın kuasarlardan biri olan I Zwicky 1’in çıkışlarını haritalandırdılar.
Kuasarlar, süper kütleli gökadalardan güç alan parlak gökada çekirdekleridir. Kara delik onların merkezinde. Ekip, saniyede on ila binlerce kilometre hızla uçup giden bulut sisteminin haritasını çıkarmak için I Zwicky 1’deki gaz çıkışlarını araştırdı.
Bizim galaksimiz de dahil olmak üzere çoğu galaksi Samanyolu, merkezlerinde süper kütleli bir kara delik barındırıyor. Bunlar genellikle milyonlarca güneş kütlesi ağırlığındadır. Birçoğu uzayın karanlığında gizlenmeye devam ediyor ve onları ele verecek çok az şey var. Ancak bazılarının çevresinde beslenecek büyük malzeme birikintileri var. Bu, onların çevresini tüm ev sahibi galaksiyi gölgede bırakan parlak bir işaret ışığına dönüştürür. Kompakt boyutları ve Dünya’ya olan uzak mesafeleri göz önüne alındığında, bu aktif galaktik çekirdekler, Samanyolu yıldızları gibi parlak noktalar halinde görünür. Tarihsel olarak yıldız benzeri nesneler (kuasar) olarak sınıflandırılmalarının nedeni de budur.
Kuasarların çoğu uzak, erken Evren’de bulunur, ancak I Zwicky 1, Dünya’ya bir milyar ışık yılından daha az bir mesafede nispeten yakındır. Bu, gökbilimcilere kuasarlardaki aşırı koşulları incelemek için uygun bir laboratuvar sağlar. Aralarında Elisa Costantini’nin (SRON) de bulunduğu, Anna Juráňová (SRON) liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi, ilk kez bu akışın haritasını çıkardı. Kullanmak Hubble uzay teleskobusaniyede 60, 280, 1950 ve 2900 kilometre hızlarda patlayan iyonize gaz bulutlarının dört çıkışının özelliklerini geri kazandılar.
Juráňová, “I Zwicky 1, özellikleri açısından çok özel” diyor. “Diğer kuasarlarda da benzer çıkışlar var ama bunda her şey yolunda. Görüş açımız, spektrumdaki çizgilerin genişliği vb. Bu, süreçlerini daha derinlemesine incelememizi sağlar. Bir kuasardaki iyonize gazın hareketlerinin küresel bir resmini oluşturduk ki bu da nadir görülen bir durum.”
Ekip, çıkışlardan birinin diğerinin gölgesinde kaldığını tespit etti. Bu, kuasardan gelen güçlü radyasyonun bulutları kara deliğin çevresinden uzağa itmesinden kaynaklanmaktadır. Gaz bulutları içindeki nitrojen, oksijen ve karbon gibi elementlerin iyonları kuasarın ultraviyole ışığını emer ve sonuç olarak uzağa itilir. I Zwicky 1, bu mekanizmanın işlediğine dair somut kanıtlar sunan en yakın kuasardır.
I Zwicky 1’in etrafındaki ortam, gökbilimcilerin yakındaki süper kütleli kara deliklerin etrafında sıklıkla gördüklerinden daha dinamik görünüyor. Juráňová: “Verilerimiz, kara deliğin etrafındaki diskten çok daha fazla gazın kaldırıldığını ve dışarı atıldığını gösteriyor. Bu içgörüye sahip olmak bizi bu süper kütleli kara deliklerin nasıl büyüdüğünü ve çevreleriyle nasıl etkileşime girdiğini çözmeye daha da yaklaştırıyor.”
Referans: A. Juráňová, E. Costantini, GA Kriss, M. Mehdipour, WN Brandt, L. Di Gesu, AC Fabian, L. Gallo, M. Giustini tarafından “HST COS tarafından gözlemlenen I Zw 1’in dışarı akan iyonize gazı” , D. Rogantini ve DR Wilkins, 11 Haziran 2024, Astronomi ve Astrofizik.
DOI: 10.1051/0004-6361/202449544
