Voyager 1’in misyonu sona yaklaşırken, bir gezegen bilimci onun mirasını düşünüyor

Yaklaşık 50 yıldır NASA’nın Voyager 1 misyonu, derin uzayın bunu başarabilen küçük motoru unvanı için yarıştı. 1977’de ikizi Voyager 2 ile birlikte fırlatılan uzay aracı şu anda Dünya’dan 25 milyar milden fazla uzakta süzülüyor.

Voyager uzay aracı, güneş sistemindeki yolculukları sırasında Jüpiter ve Satürn’ün, ardından Uranüs ve Neptün’ün ve onların uydularının şaşırtıcı görüntülerini Dünya’ya geri gönderdi. Voyager 1’in en ünlü görüntüsü, ünlü gökbilimci Carl Sagan’ın “soluk mavi nokta” olarak adlandırdığı, 1990 yılında Dünya’nın 6 milyar mil öteden çekilmiş yalnız bir görüntüsü olabilir.

Ancak Voyager 1’in yolculuğu artık sona yaklaşıyor olabilir. Çoğu arabadan daha hafif olan uzay aracı Aralık ayından bu yana Dünya’ya anlamsız mesajlar gönderiyor ve mühendisler sorunu çözmeye çalışıyor. Voyager 2 çalışmaya devam ediyor.

Fran Bagenal, CU Boulder’daki Atmosfer ve Uzay Fiziği Laboratuvarı’nda (LASP) gezegen bilimcidir. 1970’lerin sonlarında yaz öğrenciliği sırasında Voyager görevinde çalışmaya başladı ve o zamandan beri iki uzay aracını yakından takip etti.

Bagenal, Voyager 1’i kutlamak için görevin mirasını ve hangi gezegeni tekrar ziyaret etmek istediğini düşünüyor.

Pek çok kişi uzay aracının bu kadar uzun süre yol almaya devam etmesinden etkilendi. Katılıyor musun?

Voyager 1’in bilgisayarı 1970’lerde bir araya getirildi ve etrafta hâlâ bu hesaplama dillerini kullanan çok az insan var. İletişim hızı saniyede 40 bittir. Megabit değil. Kilobit değil. Saniyede kırk bit. Üstelik gidiş-dönüş iletişim süresi 45 saattir. Hala onunla iletişim halinde olmaları şaşırtıcı.

Görevin ilk günlerinde Voyager’da çalışmak nasıldı?

Başlangıçta bilgisayar delikli kartlarını kullanıyorduk. Veriler manyetik bantlar üzerindeydi ve çizgi grafiklerini kağıt makaralarına basıyorduk. Çok ilkeldi.

Ancak gezegen gezegen, her geçişte teknoloji çok daha karmaşık hale geldi. 1989’da Neptün’e vardığımızda, bilimimizi çok daha verimli bilgisayarlarda yapıyorduk ve NASA, internetin eski bir sürümü üzerinden sonuçlarını dünya çapında canlı olarak sunuyordu.

Bir düşünün; 12 yıl içinde delikli kartlardan internete geçiş.

Voyager uzay aracı güneş sistemi anlayışımızı nasıl şekillendirdi?

Öncelikle fotoğraflar dudak uçuklatıyor. Bunlar, dört gaz devi gezegenin ve uydularının ilk yüksek kaliteli yakın çekim fotoğraflarıydı. Voyager’lar bir gezegenden diğerine giderek ve onları karşılaştırarak düşüncemizde gerçekten devrim yarattı.

Örneğin Jüpiter ve Satürn’ün amonyak beyazı ve turuncu bulutları güçlü rüzgarlar tarafından şiddetle süpürülürken, Uranüs ve Neptün’ün daha ılıman hava sistemleri atmosferik metan nedeniyle gizlenmiş ve maviye boyanmıştı. Ancak en çarpıcı keşifler, Jüpiter’in kraterli Callisto’su ve volkanik Io’dan Satürn’ün bulutlu Titan’ına ve Neptün’ün uydusu Triton’da patlayan tüylere kadar farklı uyduların çok sayıda farklı dünyasıydı.

Jüpiter ve Satürn sistemleri o zamandan bu yana yörünge misyonları (Jüpiter’de Galileo ve Juno, Satürn’de Cassini) aracılığıyla daha ayrıntılı olarak araştırıldı.

Voyager 2, Uranüs ve Neptün’ü ziyaret eden tek uzay aracıdır. Geri dönmemiz gerekiyor mu?

Benim oyum, güneş sistemimizde yana yatmış tek gezegen olan Uranüs’e dönmek.

Voyager’dan önce Uranüs’ün manyetik alanı olup olmadığını bilmiyorduk. Uranüs’e vardığımızda, gezegenin dönüşüne göre oldukça eğimli bir manyetik alana sahip olduğunu gördük. Bu tuhaf bir manyetik alan.

Jüpiter, Satürn ve Neptün’ün hepsi içeriden çok fazla ısı yayar. Kızılötesinde parlıyorlar ve güneşten aldıklarından iki buçuk kat daha fazla enerji yayıyorlar. Bunlar çok ateşli.

Uranüs aynı değil. Bu dahili ısı kaynağına sahip değil. Yani belki, sadece belki, milyarlarca yıl önce güneş sisteminin oluşumunun sonunda büyük bir cisim Uranüs’e çarptı, onu yana yatırdı, karıştırdı ve ısıyı dağıttı. Belki de bu düzensiz bir manyetik alana yol açmıştır.

Bunlar Voyager’ın 30 yıl önce gündeme getirdiği türden sorular. Şimdi geri dönmemiz gerekiyor.

Kültürel açıdan Voyager 1’in en kalıcı etkisi ‘soluk mavi nokta’ olabilir. Neden?

Carl Sagan’a büyük saygım var. Onunla 16 yaşımdayken İngiltere’de lise öğrencisiyken tanıştım ve elini sıktım.

Voyager görüntüsünü işaret etti ve şöyle dedi: “İşte buradayız. Güneş sisteminden ayrılıyoruz. Geriye bakıyoruz ve soluk mavi bir nokta var. Bu biziz. Hepsi bizim arkadaşlarımız. Hepsi akrabalarımız. Burası yaşıyoruz ve ölüyoruz.”

Bu, “Dur bir dakika. Dünya gezegenimize ne yapıyoruz?” demeye yeni başladığımız zamandı. İnsanların Dünya’ya ne yaptığını düşünme ihtiyacını uyandırıyor ya da güçlendiriyordu. Aynı zamanda neden uzayı keşfetmemiz gerektiğini de hatırlattı: Nerede olduğumuzu ve güneş sistemine nasıl uyum sağladığımızı düşünmek.

Voyager 1’in görevinin sona eriyor olabileceğine göre şimdi nasıl hissediyorsun?

Bu harika. Kimse bu kadar ileri gideceklerini düşünmemişti. Ancak sadece birkaç aletin çalışmasıyla daha ne kadar devam edebiliriz? Sanırım yakında şunu söylemenin zamanı gelecek: “Evet, çok iyi. Olağanüstü iş. Aferin.”