JAXA’nın Phobos’a yönelik iddialı görevinde Avrupa yapımı gezici bile olacak

Japonya ve Almanya, bilimsel ve teknolojik çabalarda bir işbirliği geçmişine sahiptir. Ülkelerin, on yıllar boyunca birçok kez bir araya gelen Bilim Teknolojisinde İşbirliği Ortak Komitesi vardır. Her iki ülkenin de gelişmiş, güçlü ekonomileri ve sofistike teknolojik bilgileri var, bu nedenle bilimsel faaliyetlerde işbirliği yapmaları mantıklı.

Bu sefer, işbirlikleri patates şeklindeki küçük bir kaya parçasıyla ilgilidir: Mars’ın uydusu Phobos.

2024’te Japon Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), Phobos ve Deimos’a Martian Moons keşif (MMX) görevini başlatmayı planlıyor. Deimos anında tedavi görecek, ancak JAXA’nın Phobos için daha iddialı fikirleri var. Phobos’a bir uzay aracını -belki iki kez- indirmeyi ve Dünya’ya dönmek için numune toplamayı planlıyorlar. (JAXA’nın başka yerlerden numune toplama konusunda bir geçmişi vardır, bu yüzden onlara karşı bahis oynamayın.)

Alman Havacılık ve Uzay Merkezi (DLR) göreve bir gezici gönderecek. Gezici, Phobos’un yüzeyine yaklaşık 50 metre yükseklikten “düşürülecek” 25 kg (55 lb) tekerlekli küçük bir araç olan MMX Rover olarak adlandırılıyor.

DLR’den Dr. Markus Grebenstein, “MMX gezgini ile, teknoloji açısından yeni bir çığır açıyoruz çünkü daha önce hiç küçük bir gök cismi üzerinde tekerlekli bir keşif aracı seyahat etmemişti,” dedi. Oberpfaffenhofen’deki Robotik ve Mekatronik Enstitüsü.

Geziciyi Phobos’un yüzeyine çıkarmak sıradan bir iniş prosedürü değil. Küçük araç aya bırakılacak ve düşerken takla atacak. Yüzeye ulaştığında kendini düzeltmesi ve çalışmaya başlaması gerekecek.

“Gezici araç, uzay aracından ayrıldıktan sonra Phobos’un üzerine serbest düşerken, inişte hasar görmeden birkaç ‘takla’ gerçekleştirecek ve öngörülemeyen bir konumda duracaktır. DLR’nin MMX gezici proje yöneticisi Grebenstein, “sistemi açın ve güneş panellerini açın” dedi. “Son olarak, düşük yerçekimine rağmen özel tekerlekleri ile yerle teması sürdürmek için saniyede yalnızca birkaç milimetre hızla çok dikkatli hareket edecek.”

Oraya vardığında, araçlarını kullanacak: Ay yüzeyinin yerinde ölçümleri için bir radyometre ve bir Raman spektrometre. Neden o ikisi?

Phobos ve kardeşi Deimos hakkındaki sorular yüzünden. Bilim adamları, ana kuşaktan veya Güneş Sistemindeki başka bir yerden (muhtemelen Kuiper Kuşağı kadar uzaklardan) asteroitler mi yoksa Mars’ta oluşan moloz yığını asteroitler mi olduklarından emin değiller. Bazı kanıtlar, Mars’ın yerçekimi tarafından parçalandıklarını gösteriyor. Hatta bir kez yok edilmiş ve yeniden biçimlendirilmiş olabilirler ya da Mars malzemesini yörüngeye gönderen ve burada birleştiği bir çarpışmanın sonucu olabilirler.

Raman spektrometresi, Phobos’un mineralojik bileşimini ortaya çıkaracak. Mineralojik kompozisyon, Phobos’un kökenlerini anlamak için kritik öneme sahiptir. Herhangi bir Güneş Sistemi gövdesi gibi, bileşimi bilim adamlarına onun nereli olduğunu söyler. Örneğin, bazı elementler iç Güneş Sisteminde çok daha yaygındır, diğerleri ise sadece donma çizgisinin ötesinde oluşur.

Gezginin radyometresi, ayın elektromanyetik radyasyonunun gücünü ölçecek. Kızılötesi spektruma ayarlanacak ve Phobos’un sıcaklığını etkili bir şekilde ölçecek. Bu, bilim adamlarının diğer Güneş Sistemi cisimleriyle karşılaştırabilecekleri, ayın gözenekliliğinin anlaşılmasına yardımcı olur. Bilim adamları bu verileri ayın kökenlerini anlamaya yardımcı olmak için kullanabilirler.

Gezici ayrıca dört kameraya sahip olacak: ikisi navigasyon için ve ikisi yerdeki tekerlekleri izleyecek.

Misyonun taçlandıran başarısı numune dönüşü olacak. JAXA, Hayabusa 2 görevindeki etkileyici örnekleme başarısını geride bırakmayı amaçlıyor. Bu görev, karbon açısından zengin parçalar olan asteroit Ryugu örneklerini getirdi. Dünya’ya gönderilen su ve organik moleküllerin kaynağını belirlemeye yardımcı olacaklar.

MMX ile JAXA, Ryugu örneğinden çok daha büyük, 100 kata kadar daha büyük bir örnek toplamayı umuyor. Phobos’taki koşullar nedeniyle, görevin karanlık dönmeden önce numune toplamak için yalnızca 90 dakikası var ve uzay aracının yüzeyi terk etmesi gerekiyor. Her şey yolunda giderse, numune 2029’da Dünya’ya geri dönecek.

Bu kısıtlamalar gezgini etkilemeyecek. Ölçülerini alacak ve Phobos’ta ölecek ama önce örnekleme operasyonuna katkıda bulunacak. MMX Rover önce yüzeye ulaşacak ve Keşif Modülü için iniş noktasının belirlenmesine yardımcı olacaktır. Geziciden gelen veriler ve görüntüler, yörünge aracının araçları için de referans görevi görecek.

Bu görevde uluslararası işbirliği katmanları vardır. MMX görevi Japonya’nın projesidir ve DLR geziciyi tedarik edecek. Ancak İspanya, Raman spektrometresinin geliştirilmesine yardım ediyor ve Fransız uzay ajansı da projeye dahil.

Bu yüzden, görev umarım Phobos’a vardığında ve numune toplamayı başardığında, birçok ülkede coşkulu bilim adamları ve mühendislerden oluşan ekipler olacak.