Gökbilimciler, güneş sistemimizi çevreleyen geniş, düşük yoğunluklu bir bölge olan Yerel Sıcak Balonun (LHB) ayrıntılı bir üç boyutlu haritasını hazırladılar. Sıcak, X-ışını yayan gazla dolu olan bu kabarcık, 1970’lerden bu yana bir çalışma konusu olmuştur ve eROSITA All-Sky Araştırmasından elde edilen son veriler, onun yapısına ve geçmişine dair yeni bilgiler sağlamıştır. Spektrum-Roentgen-Gama (SRG) misyonunun bir parçası olarak çalışan eROSITA teleskopu, gökbilimcilerin Dünya’nın jeokoronasının dışından gelen X-ışını aktivitesini gözlemleyerek balonu benzeri görülmemiş bir netlikle görüntülemesine olanak sağladı.
Yeni harita, LHB içindeki yıldız rüzgarları ve süpernova patlamalarına atfedilen ilgi çekici sıcaklık değişimlerini ortaya koyuyor. Bu olgular balonun belirli bölgelerinin genişlemesine neden olarak evriminin daha dinamik bir resmini sunar. Özel bir keşif, Erboğa takımyıldızına doğru yönlendirilen bir “kaçış tünelinin” tanımlanmasıdır. Bu tünel, galaksideki aktif genç yıldızların oluşturduğu başka bir süper baloncuğa bağlantı olabilir.
Yerel Sıcak Balonun Tarihi
LHB’nin varlığı yaklaşık elli yıldır bilinmektedir ve kökenlerinin süpernova aktivitesiyle bağlantılı olduğuna inanılmaktadır. Erken çalışmalar Balonun büyük bir kısmı Dünya atmosferindeki X-ışını emisyonlarından kaynaklanan girişim nedeniyle engellendi. Ancak 2019 yılında fırlatılan eROSITA teleskopu artık gökbilimcilere balonun en temiz X-ışını verilerini sağladı. Max Planck Enstitüsü’nden araştırmacı Michael Yeung, güneş rüzgarı aktivitesinin düşük olduğu bir dönemde toplanan eRASS1 verilerinin bugüne kadar X-ışını gökyüzünün en hassas görünümünü sunduğunu belirtti.
Samanyolu’nun yarım küresinin yaklaşık 2.000 bölgeye ayrılması, Galaktik Kuzey ve Güney arasında sıcaklık farkını ortaya çıkardı; Kuzey yarım küre daha soğuktu. Bu keşif, LHB içindeki iç sıcaklık eşitsizliğine işaret ediyor.
Yeni Bir Yıldızlararası Tünel ve Etkileri
Sıcaklık değişimlerinin yanı sıra, eROSITA verileri, Erboğa takımyıldızına doğru işaret eden, daha önce bilinmeyen bir yıldızlararası tüneli ortaya çıkardı. Bu tünel LHB’yi galaksideki bir sıcak gaz koridoruna bağlıyor gibi görünüyor, bu da yıldızlararası uzayda bu tür tünellerden oluşan daha geniş bir ağ olduğunu akla getiriyor.
Ekip ayrıca LHB’nin kenarlarında, muhtemelen balonun oluşumunun bir kalıntısı olan yoğun moleküler bulutların varlığına da dikkat çekti. MPE bilim insanı Gabriele Ponti, Güneş’in LHB’ye yalnızca birkaç milyon yıl önce (Güneş’in 4,6 milyar yıllık tarihinde kısa bir an) girmiş olmasına rağmen, güneş sisteminin bu baloncuğun merkezinde yer aldığını vurguladı.
