Kara Ölüm, 1340’ların sonlarında Avrupa’yı kasıp kavurdu, milyonlarca insanın hayatını alırken kıtanın nüfusunu yarıya indirdi. Bilim insanları yıllardır bu vebanın nedeninin Yersinia pestis bakterisi olduğunu bilmektedir. Ancak, bu pandeminin Ortaçağ Avrupa’sında neden bu kadar hızlı yayıldığı ve ne zaman başladığı hâlâ tartışmalıdır.
Black Death ve Volkanik Patlamalar
Yeni bir çalışma, Communications Earth & Environment dergisinde yayımlandı ve Kara Ölüm vebasının ateşinin yalnızca savaş veya ticaretle değil, volkanik patlamaların neden olduğu iklim koşulları ile başlamış olabileceğini öne sürdü. Araştırmacılar, atmosferdeki volkanik kül tabakalarının etkisiyle ortaya çıkan iki alışılmadık soğuk yazın Akdeniz bölgesindeki mahsulleri bozduğunu savunuyor.
Ağaç Halkaları ve İklim Soğuması
Araştırma ekibi, o döneme ait odun ve buz örneklerine bakarak ipuçları buldu. Çalışmanın yazarlarından Ulf Büntgen, yüksek Pirene Dağları’ndaki ağaçların 1345 ve 1346 yazlarında büyümekte zorlandığını keşfetti. O döneme ait ağaç halkaları, alışılmadık soğuk havanın izlerini taşıyor. Ayrıca, Grönland ve Antarktika’daki buz katmanları, volkanik patlamaların havada bıraktığı sülfürdeki artışları gösterdi.
Avrupa’daki Hasat Sorunları
Tarihsel kayıtlar, bu dönemki durumu yansıtmaktadır. 1345 ve 1347 yılları arasında dünyanın birçok yerinden gelen kronikler, sürekli bulutlu gökyüzlerinden bahsediyor. İtalya ve çevresinde mahsuller bu yıllarda zayıfladı ve tahıl fiyatları son 80 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. 1347’nin başlarında gıda stokları hızla azaldı ve büyük şehir devletlerinde huzursuzluk baş göstermeye başladı.
Umutsuzluk Ticaretin Yeniden Açılmasına Yol Açtı
Akdeniz boyunca serin hava durumu, durumu daha da zorlaştırdı. Sicilya, İspanya ve Kuzey Afrika’da da verim düşüklüğü yaşanıyordu. İtalya’nın denizci cumhuriyetleri bu baskı altında kaldı. Araştırmaya göre, 1347’de yiyecek kıtlığı nedeniyle Moğol İmparatorluğu ile barış yapmaya zorlandılar. Aylar içinde, tahıl yükleyen gemilerin tekrar kara deniz limanlarından kalktığı belirtildi.
Kara Ölüm, Volkanik Kül ve Tahıllar
Peki, bakteriler bu kargolarla nasıl taşındı? Öne sürülen bilgilere göre, bölgedeki Moğol güçleri birkaç yıldır veba ile mücadele ediyordu. Araştırmacılar, tahıl sevkının yeniden açılmasıyla birlikte, bele yapışmış pirelerin de buğday kumu ile birlikte taşındığını belirtiyor.
Kara Ölüm İçin Koşulların Uygun Olması
Tarihsel epidemiyolog Timothy Newfield, bu çalışmanın Kara Ölüm’ün ne kadar karmaşık bir olay olduğunu gösterdiğini vurguluyor. İklim şokunun yeterince güçlü olması ve bitkisel mahsulleri sabit tutacak kadar uzun sürmesi gerekiyordu. İtalya’daki şehir devletlerinin Moğollarla barış yapmaya karar vermesi ise tam olarak yanlış zamana denk geldi.
İklim İhtimallerin Bir Parçası Oluyor
Tüm bu durumlar, Y. pestis bakterisinin bu felaketin baş aktörü olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Ancak, iklimin bu hikayede yeni bir boyut kazandırdığı ortada. Volkanik aerosoller güneşi kararttı, mahsuller bozuldu ve tahıl piyasaları sarsıldı. Tüm bunlar, bugünün dünyasına ışık tutan önemli bir ders vermektedir: Kaynakların birbirine bağlı olması, bir alandaki dengenin bozulmasının başka alanlara da etkisi olabileceğini göstermektedir.
Araştırma, iklim değişikliğinin volkanik patlamalardan kaynaklanarak Kara Ölüm vebasını kesinlikle doğrudan başlatmadığını, ancak bir dizi olayı tetikleyebileceğini savunuyor.
