Teleskop, Samanyolu’nun şimdiye kadarki en ayrıntılı kızılötesi haritasını yakaladı

Gökbilimciler, 1,5 milyardan fazla nesne içeren Samanyolu’nun devasa bir kızılötesi haritasını yayınladılar; şimdiye kadar yapılmış en ayrıntılı olanı. Avrupa Güney Gözlemevi’nin VISTA teleskopunu kullanan ekip, galaksimizin merkez bölgelerini 13 yıldan uzun bir süre boyunca izledi. 500 terabayt veriyle bu, bir ESO teleskopuyla şimdiye kadar gerçekleştirilmiş en büyük gözlem projesidir.

Bulguları ayrıntılı olarak açıklayan bir makale: yayınlandı dergide Astronomi ve Astrofizik.

Şili’deki Universidad Andrés Bello’da astrofizikçi olarak çalışan ve projenin tamamını yöneten Dante Minniti, “O kadar çok keşif yaptık ki, galaksimize dair bakış açımızı sonsuza dek değiştirdik” diyor.

Bu rekor kıran harita, ESO’nun VISTA’sı (Görünür ve Kızılötesi Astronomi Araştırma Teleskobu) tarafından çekilen 200.000 görüntüyü içeriyor. ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan teleskobun temel amacı gökyüzünün geniş alanlarını haritalamak. Ekip, galaksimize nüfuz eden toz ve gazın içinden bakabilen VISTA’nın kızılötesi kamerası VIRCAM’ı kullandı. Bu sayede Samanyolu’nun en gizli yerlerinden gelen radyasyonu görebiliyor ve galaktik çevremize benzersiz bir pencere açıyor.

Bu devasa veri seti, 8600 dolunaya eşdeğer bir gökyüzü alanını kapsıyor ve yaklaşık 10 kat daha fazla nesne içeriyor. aynı ekip tarafından daha önce yayınlanan bir harita 2012’de geri döndü. Genellikle tozlu kozalara gömülü olan yeni doğmuş yıldızları ve Samanyolu’ndaki milyonlarca en eski yıldızın yoğun grupları olan küresel kümeleri içerir. Kızılötesi ışığı gözlemlemek, VISTA’nın bu dalga boylarında parlayan çok soğuk nesneleri de tespit edebileceği anlamına gelir, örneğin kahverengi cüceler (“sürdürülebilir nükleer füzyona sahip olmayan başarısız” yıldızlar) veya bir yıldızın yörüngesinde olmayan serbestçe yüzen gezegenler.

Gözlemler 2010’da başladı ve 2023’ün ilk yarısında sona erdi ve toplam 420 geceyi kapsıyordu. Gökyüzünün her bir parçasını birçok kez gözlemleyerek ekip, yalnızca bu nesnelerin konumlarını belirlemekle kalmayıp, aynı zamanda nasıl hareket ettiklerini ve parlaklıklarının değişip değişmediğini de izleyebildi.

Mesafeleri ölçmek için kozmik cetveller olarak kullanılabilecek, parlaklığı periyodik olarak değişen yıldızları haritaladılar. Bu bize, daha önce toz tarafından gizlenmiş olan Samanyolu’nun iç bölgelerinin doğru bir 3B görünümünü verdi. Araştırmacılar ayrıca, orada gizlenen süper kütleli kara delikle yakın bir karşılaşmadan sonra Samanyolu’nun merkez bölgesinden fırlatılan hızlı hareket eden yıldızlar olan hiper hızlı yıldızları da izlediler.

Yeni harita, Vía Láctea (VVV) araştırmasındaki VISTA Değişkenleri ve ona eşlik eden VVV eXtended (VVVX) araştırması kapsamında toplanan verileri içeriyor.

Brezilya’daki Santa Catarina Federal Üniversitesi’nde astrofizikçi ve makalenin baş yazarı olan Roberto Saito, “Proje, harika bir ekiple çevrili olmamız sayesinde mümkün olan muazzam bir çabaydı” diyor.

VVV ve VVVX araştırmaları halihazırda 300’den fazla bilimsel makaleye yol açtı. Araştırmalar artık tamamlandığına göre, toplanan verilerin bilimsel keşfi önümüzdeki on yıllar boyunca devam edecek. Bu arada, ESO’nun Paranal Gözlemevi geleceğe hazırlanıyor: VISTA yeni aracı 4MOST ile güncellenecek ve ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) MOONS aracını alacak. Birlikte, burada araştırılan milyonlarca nesnenin spektrumlarını sağlayacaklar ve sayısız keşif bekleniyor.