Saraybosna Film Festivali, 16-23 Ağustos tarihleri arasında gerçekleşecek 30. edisyonunu başlatmaya hazırlanırken, etkinlik Güneydoğu Avrupa sinemasının toplumsal ve politik çalkantılara karşı dayanıklılığının ve yaratıcılığının bir kanıtı niteliğinde.
Tarihin izlerini ve yükünü Saraybosna kadar taşıyan çok az şehir vardır. Festivalin kendisi çatışmadan doğmuştur ve Bosnalı Sırp güçlerinin 90’ların başında şehri yaklaşık dört yıl kuşatması sırasında başlatılmıştır. Festival bu tarihten asla kaçınmamış olsa da — “Eski Yugoslavya’daki çatışmaya dayanan birçok ve çözülmemiş soruna” bakan filmlerden oluşan bir “Geçmişle Başa Çıkma” bölümü düzenlemektedir — en başından beri odak noktası sinemanın birleştirme gücü olmuştur.
Festival yönetmeni Jovan Marjanović, “Festival, savaştan sadece birkaç yıl sonra Sırp filmleri gösterdi ve bu o zamanlar pek de popüler bir tercih değildi,” diyor, “ama biz her zaman köprüler kurmanın ve tartışmanın, sansürlemenin veya boykot etmenin değil, diyaloğu açmanın önemli olduğunu düşündük.”
Saraybosna festivalinin otuz yılı boyunca Marjanović gururla şunu belirtiyor: “Hiçbir politikacı festival sahnesinden siyasi bir konuşma yapmadı veya festivali yerel veya uluslararası politika için bir sıçrama tahtası olarak kullanmadı. Bu bizim asla yapmadığımız ve asla yapmayacağımız bir şey.”
Bunun yerine Saraybosna filmlere odaklandı ve Balkanlar ve çevre ülkelerden gelen film yapımcıları için bir merkez haline gelmeyi başardı; projelerini, çoğunlukla senaryo veya geliştirme aşamasında, sunabilecekleri bir platform sağladı, ortak yapım ve dağıtım ortakları buldu ve son halleriyle bölgeye ve insanlarına daha ayrıntılı bir bakış sunan sinematik hikayeler sundu.
“Güneydoğu Avrupa filmlerine odaklanmamızın bu yıl daha da önem kazanarak yeniden yüzeye çıktığını düşünüyorum,” diyor Marjanović. Son birkaç yıldır dünyada ve bu bölgelerde olup biten her şey ve film yapımcılarının ya bunları yakalaması ya da üzerinde düşünmesiyle, bu bölgenin tüm karmaşıklıklarıyla birlikte bir resminin ortaya çıktığını düşünüyorum.”
Saraybosna’nın yıllar içindeki ayırt edici özelliklerinden biri, film yapımcılarının kariyerlerinin en erken aşamalarından itibaren yetenekleri beslemeye olan bağlılığı olmuştur. 2024 dizisi yine birkaç ilk uzun metrajlı filmi içeriyor, ancak Marjanović ilk kez film yapanların “bizim için nadiren gerçekten yeni sesler olduğunu, çünkü kısa filmler, öğrenci filmleri için çok sayıda platform işlettiğimizi ve bu ‘yeni’ yönetmenlerin bir süredir festivalde olduğunu” belirtiyor. Saraybosna’da her yıl gelişip büyümelerini görmek gerçek bir ayrıcalık.”
Yerleşik yetenekler de geri dönmeye devam ediyor. Bu yılki Saraybosna’nın Kalbi ödülünün sahibi olan Filistinli yönetmen Elia Suleiman, festivalin müdavimlerinden.
“Jüri başkanı oldum [in 2016]Filmlerimi orada gösterdim. Sanırım birkaç ustalık sınıfı yaptım, sanırım bir kez gittim ama gerçek bir nedenim yoktu,” diyor Suleiman.[Sarajevo] benim için bir aile olayı haline geldi ve festivalle bu tür bir ilişkiye sahip olan tek kişinin ben olduğumu düşünmüyorum. Sadece orayı ve insanları sevdikleri için oraya giden birçok insanla tanıştım.”
Alexander Payne, bir örnek. Oscar ödüllü yönetmen, bu yıl festivale üçüncü ziyaretini gerçekleştirecek, Heart of Sarajevo onurunu alacak ve 2004 klasiğinin restore edilmiş versiyonunu sunacak Yanlara doğru 20. yılında (orijinal film de Saraybosna’da gösterilmişti).
Marjanović, festivalin “aile duygusunun” yıllık Ağustos buluşmasının çok ötesine uzandığını ve yıl boyu süren girişimleri içerdiğini vurgulamaya istekli. Bunlar arasında atölyeler, eğitim programları ve hatta bölgedeki filmleri ve yetenekleri tanıtmaya adanmış şehirdeki bir sanat evi tiyatrosu bile yer alıyor. Bu sürekli etkileşim, film yapımcıları, yapımcılar ve endüstri profesyonellerinden oluşan sıkı sıkıya bağlı bir topluluk yaratılmasına yardımcı oldu ve sınır ötesi projelerin gelişmesine yardımcı oldu.
“Bağımsız bir üretici için akla gelen ilk finansman planı nedir? [from the former Yugoslavia] Marjanović, “Bugünlerde, daha önce böyle olmayan bir ortak yapım var ve bunun Saraybosna Film Festivali’nin ve ortak yapım ve iş birliğine olan amansız desteğimizin doğrudan etkilerinden biri olduğunu düşünüyorum” diyor. “Farklı ülkelerdeki endüstrilere onları neyin birbirine bağladığını ve ölçek ekonomilerinin nasıl elde edilebileceğini gösterdik ve işletmeler bunu anlıyor. Her yıl daha fazla bağlantı görüyoruz.”
2024 Saraybosna Film Festivali’nin siyasetten tamamen uzak durması pek olası değil. Gazze’deki savaşa yönelik protestoların manşetlere hakim olduğu Berlin ve Amsterdam film festivallerindeki son tartışmalara işaret eden Marjanović, belli bir ölçüde polemik “beklemeye başladığını” söylüyor. “Günümüzde olan bu, sadece buna hazır olmanız, nasıl iletişim kuracağınızı bilmeniz ve bağımsızlığınızı korumanız gerekiyor… Programımızı incelerseniz, hem bireysel hem de kolektif olarak insan durumunun daha derin bir şekilde anlaşılması için çabalayan bir sinema gösterdiğimizi görebilirsiniz. Bunların çoğu politiktir, ancak asla günlük politika, 24 saatlik haberlerin ve sosyal medyanın politikası değildir. Festival, nüanslara yer açabileceğimiz nadir bir fırsattır.”
Saraybosna Film Festivali 30. yılına girerken, temsil ettiği bölge gibi gelişmeye ve uyum sağlamaya devam ediyor. Ancak Güneydoğu Avrupa sinemasının en iyilerini sergileme, yeni yetenekleri besleme ve diyalog ve anlayış için bir platform sağlama temel misyonu değişmeden kalıyor.
“Ne kadar safça gelirse gelsin, temel fikrimiz barışın galip gelmesi gerektiği ve galip geleceğidir,” diyor Marjanović. “Bunun için çalışmalı ve sahip olduğumuz tüm farklılıklarda bizi birleştiren şeye odaklanmalıyız. Ve bu da sinema ve etrafımızdaki insanları insan olarak görme ve yansıtma yeteneğidir.”
