Saraybosna Film Festivali (SFF) için film seçme ve ardından gösterime sunma süreci, programcı Rada Šešić için son derece kişisel bir deneyim.
“Size bir sır vereceğim,” diye itiraf ediyor Šešić. “Filmi ve yapımcıyı tanıttıktan sonra sinemada kalıyorum ve seyircinin nasıl ‘nefes aldığını’, nasıl tepki verdiğini dinliyorum; biri kapıyı gürültüyle açtığında veya filmin ortasında çıktığında ürperiyorum, huzursuz, kıpır kıpır bir seyirci görmek canımı acıtıyor.”
Šešić, bu yıl belgesel bölümünde 275 başvuru arasından seçilen 21 filmin (yarışma filmleri dahil) gösterimlerini her seferinde heyecanla bekleyecek.
“Her gösterim sanki sınava giren bir öğrenciymişim gibi hissettiriyor ve ben de, sadece yönetmenler değil, Saraybosna’daki gösterimin özel bir durum, bir şekilde ciddi olduğunu düşünüyorum,” diyor. “Her yıl birçok dünya veya uluslararası prömiyerimiz oluyor ve filmin izleyiciyle buluştuğu an genellikle oldukça duygusal oluyor.”
Šešić, bu yılki seçkiyi Mandy Chang’in de yer aldığı bir jüri tarafından değerlendirilecek olan “çok olgun, ilgi çekici ve sürükleyici filmler” olarak değerlendiriyor (Undeniable belgesel etiketinin kurucusu ve yaratıcı yönetmeni), Marek Hovorka (Çekya’daki Ji.hlava Uluslararası Belgesel Film Festivali’nin kurucusu ve yönetmeni) ve beğenilen Çinli belgesel yapımcısı Wang Xiaoshuai (Pekin Bisikleti).
Yarışma, Macar yönetmen Anna Rubi’nin son uzun metrajlı filminin dünya prömiyeriyle açılacak Bensiz Hayatınengelli yetişkin çocukları için kurdukları destek sisteminin, anneler öldükten sonra da devam etmesini sağlamak için çabalayan yaşlı annelerin hikayesini konu alıyor.
Bu yıl Ukrayna’nın güçlü bir varlığı olacak – Saraybosna, Rusya’nın 2022 işgalinin ardından Ukraynalı yönetmenlere yer açtı – projeler arasında dünya prömiyeri de var Babamın Ninnisibeğeni toplayan Ukraynalı kısa film yapımcısı Lesia Diak’ın ilk uzun metrajlı filmi, travmatize olmuş askerlerin ailelerine geri dönüş hayatlarına bir bakış sunuyor. Diak’a katılacak olanlar: Maria Stoianova kimin Buz Parçaları yönetmenin aile tarihini ülkesinin tarihinin bir aynası olarak izliyor; ve Olga Chernykh’in Unutulmaz Bir Resim, SSCB döneminden günümüze üç kuşak Ukraynalı kadının portresi.
“Sinematik niteliklerin yanı sıra, seçkimiz etrafımızdaki gerçekliği de çok güçlü bir şekilde tasvir ediyor; filmler oldukça cesur, açık sözlü ve cesurca yapılmış,” diyor Šešić. “Bu kadar çok kişisel yazarın hikayesinde elde edilen samimiyete hayran kaldım.”
Bu yılın öne çıkan belgeselleri arasında iki Hırvat yapımı yer alıyor. BBC Gor’u çoktan ele aldıbir Devis’in Köşk 6COVID aşıları konusuna mizahi bir dokunuşla bakılırken, Silvestar Kolbas’ Çocuklarımız Ayrıca ailesinin 30 yılı aşkın geçmişine dönüp baktığında “ebeveynlik, evlilik ve yaşam uyumu”nu sorgularken komik buluyor.
Sešić Bosna doğumlu Maja Novakovic’e işaret ediyor Evin Kapısında Kim Kapıyı Çalacak “insan ruhuna bir övgü, insan ve doğa arasındaki neredeyse kutsal bağlantıyı kutlayan bir şiir” olarak tanımlanıyor.
“Belgesel filmler bölgemizde oldukça alakalı,” diyor Šešić. “Bunlar bir toplumun politik ve sosyal ‘sıcaklığını’ ölçen bir tür barometre; yüzeyin altında neyin kaynadığını işaret ediyorlar. Genellikle sosyal ve politik tartışmaların araçları olarak hizmet ediyorlar ve bizi anlamlı sohbetlere dahil ediyorlar.”
Şunu ekliyor: “Bazen tabu meseleler ana akım topluma uzun süre ulaşamıyor. Sürekli olarak göz ardı ediliyor, ihmal ediliyor ve ‘halı altına’ itiliyorlar ancak yine de görülmeleri ve konuşulmaları gerekiyor. Cinsiyet meseleleri, savaş sonrası travmalar, aile içi şiddet ve bunlar etrafındaki sessizlik. İyi yapılmış belgeseller bu tartışmaları tetikleme gücüne sahip.”
Belgesellerin de SFF’nin DNA’sının bir parçası olduğunu, bunun 20 yıl önce üç günlük bir gösterim programıyla başladığını ve daha sonra Dealing with the Past programı, True Stories Market ve “birçok bölgesel belgesel projesinin uluslararası izleyicilere ulaşmasında etkili olan” Docu Rough Cut Boutique gibi platformlara genişlediğini söylüyor.
“Bu rekabetçi olmayan ancak son derece önemli programlar, duyulması ve tartışılması gereken ilgili anlatılar getiriyor,” diyor Šešić. “Her yıl seçilen filmlerin gösterimleri konusunda heyecanlıyım çünkü festival, filmler ve izleyiciler arasındaki karşılaşmalar ve film yapımcılarının çalışmalarını tartışmalarıyla ilgili.”
Ve şöyle sonlandırıyor: “Saraybosna’daki festivalin belgesel sinemaya ilgi duyan sadık, bilgili bir izleyici kitlesi var. Bu izleyici kitlesi hikayenin alakalılığına ve merak uyandırıcılığına yanıt veriyor ancak aynı zamanda yazarın sanatsal ifadesine nasıl saygı duyulacağını da biliyor. Yarışmamızdaki belgesel filmler izleyiciye uzun vadede olumlu bir değişime yol açabilecek düşünce malzemesi sunuyor.”
