Parlarsa, ‘alev yıldızı’ T Corona Borealis açıkça görülecek

Gökyüzü gözlemcileri yakında bakacakları yeni bir fenomene sahip olabilirler. Ya da olmayabilirler.

Yaygın olarak “alev yıldızı” olarak bilinen T Corona Borealis, yaklaşık 80 yıldır ilk kez Dünya’da parlayıp çıplak gözle görülebilir hale gelebilir. T Corona Borealis, “Kuzey Tacı” olarak bilinen Corona Borealis takımyıldızındadır.

Bunu bulmak için Büyük Ayı’yı bulun ve Ayı’nın sapındaki üç yıldızı takip ederek parlak yıldız Arcturus’a ulaşın. Arcturus’un yakınında, yıldızların yarım çemberi gibi görünen küçük takımyıldızı olan Corona Borealis, Kuzey Tacı bulunur. T Corona Borealis, Coronoa Borealis’teki en parlak yıldıza çok yakındır.

Alev yıldızı aslında uzaktan tek bir cisim gibi görünen iki cisimdir.

Virginia Üniversitesi astronomi bölümünde profesör olan Ed Murphy, “Birbirinin yörüngesinde dönen iki yıldızımız var,” dedi. “Biri beyaz cüce, bir yıldızın ölü çekirdeği. Diğeri kırmızı dev yıldız. Kırmızı dev o kadar büyüdü ki dış katmanları beyaz cüceye yeterince yaklaştı ve beyaz cücenin üzerine doğru çekiliyor.”

Kırmızı dev, çok yoğun olan beyaz cüceye hidrojen saçtıkça hidrojen giderek ısınıyor.

Murphy, “Sonunda nükleer füzyona uğrayacak kadar ısınır ve nükleer füzyona uğradığında, yüzeyde biriken tüm hidrojen bir yangına dönüşür,” dedi. “Hepsi aynı anda tutuşur ve genellikle birkaç günden bir haftaya kadar süren muazzam bir parlaklık patlaması yaşarız, sonra sönmeye başlar.”

Ancak gökbilimciler “nerede” olduğunu bilseler de, “ne zaman” sorusu havada kaldı. Bu fenomen ilk olarak 1866’da, gökbilimciler Corona Borealis’e baktıklarında bir yerine iki parlak yıldız gördüklerinde kaydedildi. “Nova” veya yeni bir yıldız olarak etiketlendi, ancak daha sonra kayboldu.

1946’daki parlamadan yaklaşık bir yıl önce, iki yıldızın birleşik ışığı sönükleşti. Yıldız, 2023 baharında tekrar sönükleşmeye başladı ve bu durum birçok gökbilimcinin 2024’te parlamasını öngörmesine yol açtı. Ancak Murphy şüpheci.

“Bunun yıldızın ömrü boyunca yalnızca bir kez gerçekleştiğini gördük ve bunun yıldızın novaya dönüşmesiyle ilgili olup olmadığını bilmiyoruz,” dedi Murphy. “Benim görüşüme göre, novaya dönüşmeden önce neden sönükleşeceğini açıklayacak makul bir mekanizma ortaya koyan kimse olmadı. Bu yüzden, bunun gerçekten yakın bir novayı öngördüğüne ikna olmadım.”

Zaman dilimi de güvenilir değil.

“Bu (önceki) görünümler arasında 80 yıl var ve bu yüzden insanlar bunun 2026 civarında bir zamanda patlayacağını tahmin ediyorlardı,” dedi Murphy. “Bence bu birkaç nedenden ötürü oldukça şüpheli. Daha önce sadece iki kez patladığını gördük ve aralık 80 yıl olduğu için bunun bir saat gibi çalışıp her 80 yılda bir patlayacağı anlamına gelmiyor. Bazen 70 yıl, bazen 100 yıl süren bir şey olabilir, ancak ortalama 80 yıl civarındadır.”

Uzaklık belirsizliği daha da artırıyor çünkü gökbilimciler onu gerçek zamanlı olarak görmüyor. Alev yıldızı 2.500 ila 3.000 ışık yılı uzaklıkta, yani binlerce yıl önce ne olduğunu şimdi görüyorlar.

“Bu sadece bize ulaşan bir görüntü,” dedi Murphy. “Eğer 2.500 ışık yılı uzaklıktaysa, bir ışık yılının tanımı ışığın bir yılda kat ettiği mesafedir, bu yüzden bize ulaşması 2.500 yıl sürer, bu yüzden bu daha önce birkaç kez gerçekleşmiş olmalı ve sinyaller bize ulaşmamış olmalı.

“Görmek üzere olduğumuz şey 30 veya 40 kez daha yaşanmış olabilirdi ve tüm bu sinyaller hâlâ bize doğru geliyor ve ışık buraya gelene kadar onları göremeyeceğiz.”

Murphy, nadir görülen bir olay olsa da alev yıldızının gökbilimcilere yıldızların yaşamları hakkında bilgi verebileceğini söyledi.

“İki yıldızdı,” dedi Murphy. “Birlikte doğdular ve hayatlarını birlikte yaşadılar ve yıldızlar gibi, daha büyük kütleli yıldızın ömrü daha kısadır ve beyaz cüceye dönüşen de odur. Ve şimdi yoldaşı ölüyor, kırmızı bir dev haline geliyor. Bir gün o da beyaz cüce olacak. Ancak genellikle yıldızın ölmesi yüz milyonlarca ila bir milyar yıl sürer.”