Bir terör saldırısının kurbanı gibi davranmayı kim hayal eder? Kesinlikle hiç kimse. Oysa 13 Kasım saldırılarından sonra olan buydu.
Yalan
Her şey 13 Kasım’da başlıyor. Fransa’nın yasını tutan terör saldırıları, çok sayıda doğrudan ve dolaylı kurban vererek insanları şaşırttı. Onları nasıl tanımlayabilirim? Hikayelerinin doğruluğu nasıl doğrulanır? Bir terör mağduru nasıl önsel olarak dışlanır veya dahil edilir? Hayırsever bir şekilde, kendi kendimize, olay yerinde olduklarını kanıtlayabilen ve fiziksel zarar görmüş kişileri terör kurbanı olarak kabul etmekle yetindiğimizi söyleyebiliriz. Ama işler daha karmaşık.
Başlangıç olarak, hasar yalnızca fiziksel değildir: manevi veya mali olabilir. 13 Kasım saldırıları sırasında bazı insanlar fiziksel olarak yaralanmadı, ancak yine de ömür boyu yaralılar. Tıpkı 14 Temmuz kurbanları gibi. Normal yaşama dönmelerini kısmen veya tamamen engelleyen travma sonrası stres bozukluğu geliştirmişlerdir. Dolayısıyla zarar oluşmuştur, zarar oluşmuştur.
Aynı şekilde, olay yerinde bir varlığın fiziksel kanıtını istemekle yetinmek de bir meydan okumadır: saldırıların bazıları sokakta gerçekleşti. Bunu neden önsöze koydun? Sahte kurbanların, terörizmin gerçek kurbanlarını bir süreliğine nasıl kandırmayı başardığını anlamak.
Facebook ve yeni bir kimlik inşası
Saldırıların ardından mağdurların konuşmasına, çantalarını boşaltmasına, birbirlerine destek olmasına olanak tanıyan dernekler ve daha gayri resmi gruplar ortaya çıktı. Bu gruplamalar ilk olarak Facebook’ta gerçekleşti. İlk günlerde gruplar halka açıktı, herkese açıktı. Ancak kurbanların mahremiyetini korumak için yöneticiler erişimi kısıtlamayı seçti.
Çok geç: Kitapta adı geçen mitomanyak zaten oradaydı. Kendisi doğrudan bir kurban değil. En iyi arkadaşı öyle ve hala hastanede olduğunu söylüyor. O andan itibaren sıcaktır, yardım eder, manevi destek sunar ve o sırada kimse onun hikayesinin doğruluğunu umursamaz. Özellikle Facebook profili belli belirsiz ayakta durduğundan, sayısı az olan fiziksel etkinliklerde ortaya çıktığı için ve nedenini anlıyoruz.
Dijital bir kimliğe takılıp kalsaydı, aldatmacanın çok uzun sürmesi muhtemeldi. Amerikalı gibi davranan bu kişiyi, Amerikan Kongresi üyesi bir milletvekilinin yardımcısı olarak hepimiz hatırlıyoruz. Bu kişi ana akım medyadan gazetecileri bile kandırmayı başardı. Kendisine inanan derneğe taş atmak yanlış olur, çünkü mağdurların bakımına adanmış bir devlet kurumu olan fon da onun hikayesini yuttu. Her şeyin düzmece olduğunu kim düşünebilirdi ki?
İnsan faktörü
Hesaplamada, hatanın ilk hata kaynağının insanlar olduğunu söylemenin bir yolu olarak, hatanın koltuk-klavye arabiriminde yattığı sıklıkla söylenir. Bizi ilgilendiren hikayede aynen böyle oldu. Mitomanyak yavaş yavaş daha fazlasını istedi: bir iş, para, şefkat. Ve ilk başta herkes onun yardımından memnun kaldıysa da, yavaş yavaş işler gerginleşti.
Davranışı, dernek liderlerinin şüphelerini uyandıracak kadar düzensiz hale geldi. Bu yüzden, Facebook profilinden başlayarak araştırdılar. Yetkililer de dahil olmak üzere yalanlar yavaş yavaş keşfedilir.
Kitabın büyük sırlarını ifşa etmiyoruz: Bu bir gazetecilik araştırması, söz konusu kişinin bir mitoman olduğunu en başından biliyoruz. İlginç olan ilerlemesi, inşası, ardından soruşturması. Güvende miyiz?
Kesinlikle hayır.
uyanıklık
Kitapta bahsedilen dava 13 Kasım. Ama olmadıkları bir şey gibi davranan insanlar her gün oluyor. Ve ne yazık ki, web’in demokratikleşmesi, her türden mitomanyakın ve dolandırıcının gelişmesine büyük ölçüde izin verdi. “Siber riskler” kategorisinde nispeten az konuşuyoruz. Arkadaşlık dolandırıcılığı yeterince “seksi” değildir. Yeterince akılda kalıcı değil ve kurbanlar bunu gerçekten istedi. Fiziksel dünyada arkadaş aramış olsalardı, bunun asla olmayacağı düşünülüyor.
Hiçbir şey gerçeklerden bu kadar uzak olamaz ve haberler, kurbanların dolandırıcılarıyla fiziksel dünyada buluştuğu bu tür dolandırıcılıkların kurbanlarıyla dolu. Sadece bir örnek: Christophe Rocancourt. Dolandırıcıların bir hilesi var: Tutar gibi görünen harika hikayeleri nasıl anlatacaklarını biliyorlar. Bir polis müfettişi gibi bir hikayenin her detayını kontrol etmek çok fazla enerji ve bölgeye bağlı olarak herkesin sahip olmadığı bilgileri gerektirir.
İnternette, bu tür dolandırıcılar, sistematik olmasa bile genellikle para isterler (örneğin, Amerikan Kongresi üyesinin bir milletvekili yardımcısı gibi davranan kişi). Kitty sistemi, ortak bir pot için, büyük bir hediye sunmak için mükemmeldir, ancak uçurumun kenarında olduğu için para isteyen kişinin gerçekten uçurumun kenarında olduğunu nasıl doğrulayabiliriz? Kimse “Sosyal haklarınızı tükettiğinize dair yönetimden gelen belgeleri gösterin” demez.
Bataclan’ın mitomanyak iyi bir araştırma kitabıdır. 13 Kasım saldırılarının kurbanlarına odaklansa da konu daha geniş. Başkalarından daha akıllı olması gerekmeyen bir kişinin başkalarını nasıl manipüle etmeyi başardığını gösterir. Büyük bir suçlu bulmayı beklemeyin. Hatta karakterin sıradanlığına oldukça şaşıracaksınız. Ve nihayetinde en korkutucu olan da budur.
Bataclan’ın mitomanyak basılı olduğu kadar dijital ortamda da mevcuttur.
