Beklemek zor. Çocukların bir kurabiyeye göz dikmesiyle bir deniz canlısının bir yengeçten daha lezzetli bir av hesabı yapması arasındaki bu savaş, yaşamın birçok tercihine yön veriyor. Farklı türler arasında, daha iyi bir kazanç için sabırlı kalmanın, daha keskin düşünme yetisi ve uzun vadeli başarı ile eşleştiği gözlemlenmiştir. Bilim insanları, insanların ve şempanzelerin bu bağlantısını yıllarca takip etti, ancak tüysüz veya tüyleri olmayan hayvanlarda bu tür bir kanıt zayıf kalıyordu.
Yeni bir çalışma, cuttlefish (ahtapot benzeri bir deniz canlısı) üzerindeki ünlü “mart puanlama testi”ni merkez olarak alıyor. Bu test gösteriyor ki, bu yumuşak gövdeli avcılar sabırlı olmayı ve zeka gerektiren karar vermeyi sağlayabiliyorlar; bazı omurgalılar arasında kibirli bir ortaklıkla.
Sabır, Mart Puantajları ve Cuttlefish
Kendini kontrol etmek, bireyin anlık bir atıştırmalığı bırakıp daha büyük bir yemek için beklemesine olanak tanır. İnsanlarda yüksek kendini kontrol düzeyi, daha iyi notlar, sabit gelir ve daha sağlıklı alışkanlıklar ile bağlantılıdır. Hayvanlar arasında ise, maymunlardan, papağanlardan ve kuzgunlardan geleneksel olarak daha fazla sabra sahip olurken, sıçanlar ve güvercinler genelde bunu göstermezler. Biyologlar, bu türlerin her birinin yaşam biçimlerinin bu farkı yansıttığını düşünmektedir.
Ömür uzunluğu , büyüme hızı ve yiyecek arzı sabrı şekillendirir. Uzun yaşayan canlılar beklemek için zaman bulurken, sosyal hayvanlar bir partnerin gelmesini beklemeye yatkındır. Avcılar da, titiz bir avı izlediklerinde sabırlı olabiliyorlar. Ancak hangi faktörün daha önemli olduğunu çözmek zor; çünkü birçok iyi çalışılmış omurgalı, bu özelliklerin bir kombinasyonunu paylaşmaktadır.
Deniz Altındaki Cuttlefish Mart Puantajı Testi
Ünlü mart puantajı testi, okul öncesi çocuklara hemen bir şekerleme yerine 15 dakika beklerlerse iki şekerleme sunuyordu. Bunu su altına çevirmek isteyen ekip, aç olan cuttlefish’lere sıradan bir karides parçası sundu ve daha lezzetli bir canlı otçul karides, şeffaf bir engelin arkasında beklemekteydi.
Ayrıca, her hayvanın her iki ödülü görebilmesini sağlayan kaydırmalı kapılar kullanıldı. Bazı cuttlefish hemen sıradan atıştırmalığı kaparken, diğerleri 2 dakika boyunca beklediler, zamanla daha iyi ödülü tercih ettiler. Bireysel bekleme süreleri 50 ila 130 saniye arasında değişiyordu ve bu süreler, daha kısa ömürlü döngülerin yanı sıra papağanlar ve kuzgunlarla örtüşüyordu.
Nasıl Performans Gösterdiler?
Bu çalışma, Cambridge Üniversitesi ‘nden Alexandra Schnell’in öncülüğünde gerçekleşti ve Marine Biological Laboratory ’den Roger Hanlon ile işbirliği yaptı. Schnell, “Stanford mart puantajı testinin uyarlanmış bir versiyonunu kullandık. Burada çocuklar, ya hemen bir şekerleme (1 mart puantajı) alabiliyor ya da bekleyerek daha iyi bir ödül (2 mart puantajı) kazanıyordu,” diye açıkladı.
Çalışmaya katılan cuttlefish’ler, daha iyi ödüle ulaşmak için 50 ila 130 saniye beklemekteydi. Bu süreler, büyük beynin olduğu omurgalar (şempanzeler, kuzgunlar ve papağanlar gibi) tarafından gözlemlenen değerlere eşdeğerdir.
Sabır tek başına ilginçti, ancak araştırmacılar bunun öğrenme yeteneği ile bağlantısı olup olmadığını da sorguladılar. Her hayvan, akvaryum duvarındaki renkli bir işareti bir ödül ile eşleştirmek üzere eğitildi ve kural değiştiğinde ödüllerin renkleri değiştirildi. “Her iki ilişkide de en hızlı öğrenen cuttlefish’ler, kendini kontrol etme becerisi açısından daha etkin oldular,” diye ekledi Schnell.
Sabır Kazanç Sağlar
Reversiyon öğrenme testleri, zihinsel esneklik gerektirir çünkü bir hayvanın alışkanlığını bırakıp koşullar değiştiğinde planını güncellemesi gerekir. Çalışmada, mart puantajı testinde en uzun beklemeyi yapan bireysel cuttlefish’ler, renk sistemi değiştiğinde de en hızlı adapte olanlardı. Bu ilişki, sabırsız bir tentakülü kontrol altında tutan beyin devrelerinin, anıları anlık olarak güncelleme yetisiyle desteklenebileceğini gösteriyor.
Bulgular, Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlandı ve primat türleri dışında gecikmiş tatmin ile zeka hakkındaki ilk belgelenmiş bağı oluşturdu. Araştırmacılar için bu durum, karmaşık bilişin yaşam ağacının derinlerine inmelerini sağlarken, böyle yeteneklerin omurgasızlar arasında nasıl evrim geçirdiği konusunu da gündeme getiriyor.
Neden Cuttlefish Mart Puantajında Bekler?
Cuttlefish, vakitlerinin çoğunu kamuflaj yaparak geçirir; bu da onları gözlere *karşı savunmasız bırakır. “Foraj yaparken kamuflajı bozuyorlar, bu da onları okyanustaki her avcıya maruz bırakıyor,” diye sonuçlandırdı Schnell. “Gecikmiş tatminin, bu nedenle gelişmiş olabileceği spekülasyonunu yapıyoruz; cuttlefish, daha kaliteli yiyecekler seçerek daha iyi foraj yapabilir.”
Bu senaryo, günlük rutinlerine uygun bir durum oluşturur. Bir cuttlefish, taş veya mercanla olan derisini birkaç saniye içinde birleştirip saatlerce hareketsiz de kalabilir. Açık suya her dalış, onları yırtıcılardan, balinalardan ya da daha büyük ahtapot türlerinden kaçırmak için bir risk oluşturuyor; bu nedenle daha düşük tehlikelerle daha zengin avları seçmek, enerji alımını artırabilir.
Her Yerde Zeka Bulmak
Ahtapotlar ve kalamarlar, labirent çözümleri ve hindistancevizi kabuğuyla barınak yapımı gibi hikayeleriyle öne çıkarken, cuttlefish artık bu kanıtlar arasında yer alıyor. Bu da, büyük beyinlerin yalnızca sofistike davranış geliştirmek için bir yol olmadığını gösteriyor. Benzer zorluklar – avlanırken yırtıcılardan kaçınmak – çok farklı sinir sistemlerini benzer çözümlerle bir araya getirerek konverjan evrim sürecini şekillendirebilir.
Kendini kontrol, planlama , işbirliği ve belki de kültürün başlangıçlarının kökenini destekler. 500 milyon yıl önce insanlarla ortak bir ataya sahip bir canlıda bu ipucun bulunması, sabrın yalnızca bir erdem olmadığını; aynı zamanda yaşamın ruhuna derin bir şekilde kazınmış çok yönlü bir strateji olduğunu öne sürer.
Bu çalışmaların tamamı, Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlanmıştır.
