JWST, yakındaki bir yıldız kümesindeki proto-gezegen disklerini ortaya çıkarıyor

Orion Bulutsusu, yıldız gözlemcilerinin favorisidir. Bu, sıcak genç yıldızların oluştuğu dev bir yıldız bulutsusu. Teleskopla bakıldığında gri/yeşil bir hayret pusu gibi görünse de kameralar bu yıldız oluşum bölgelerinin gerçek görkemini ortaya çıkarıyor. Güneş bir zamanlar böyle bir nesnenin parçasıydı ve gökbilimciler onlarca yıldır bu cismin sırlarını araştırıyorlar.

Şimdi yeni bir makale, görünen ön baskı sunucusunda arXivIstakoz Bulutsusu’ndaki yıldızların etrafında gezegen oluşturan diskleri araştıran James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) yaptığı ayrıntılı bir çalışmanın sonuçlarını sunuyor.

Bir yıldız bulutsunun çökerek bir yıldız oluşturacağı fikri ilk olarak 1900’lerin başında İngiliz gökbilimci James Jeans tarafından öne sürüldü. O zamandan bu yana yıldızların yalnızca doğuşunu değil aynı zamanda evrimini ve ardından gelen ölümlerini de açıklayan bir model geliştirdik. Süreç, sıcak genç yıldızlara sıklıkla nebuladan gelen malzeme disklerinin nasıl eşlik ettiğini ve bu proto-gezegen disklerinin çökerek gezegenleri oluşturabildiğini anlatarak devam ediyor.

Gezegensel sistem oluşumunun tüm yönlerini anlamak için onları çeşitli ortamlarında incelemek önemlidir; ne yazık ki bu sistemler çok yaygın değildir ve sıklıkla toz nedeniyle örtülmekte ve bu da gözlem zorluklarına neden olmaktadır. Genç gezegen sistemlerinin çoğu, özellikle 6357 gibi büyük kütleli yıldız oluşum bölgelerinde yüksek düzeyde UV radyasyonunun olduğu yerlerde oluşur.

Yıldız doğumevinin güzel bir örneği, daha az akılda kalıcı olan NGC6357 (Yeni Genel Katalogdan) adıyla da bilinen Istakoz Bulutsusu’dur. Bulutsu, Akrep takımyıldızında 6.000 ışıkyılı uzaklıkta yer almaktadır; ışık yılı, ışığın bir yılda kat edebileceği mesafeyle tanımlanan mesafenin ölçüsüdür. 57.000.000.000.000.000 km yerine 6.000 ışıkyılı demek daha kolaydır.

Gökbilimcilerden oluşan bir ekip, bulutsunun derinliklerini araştırmak için JWST’yi NGC6357’ye çevirdi. İncelenen alan, aralarında galaksideki en büyük yıldızların da bulunduğu çok sayıda devasa OB yıldızına ev sahipliği yapıyor.

Ekip, çevrenin gezegen oluşumu üzerindeki etkisini anlamaya yardımcı olacağını umarak üç alanda 15 diski hedefledi. XUE 1 olarak bilinen bir disk üzerinde çalıştılar ve onun iç diskini keşfettiler (10 astronomik birim dahilinde; 1 AU, güneş ile ay arasındaki ortalama mesafedir). Makalelerinde 1 astronomik birim mesafeye kadar su, karbon monoksit, hidrojen siyanür ve asetilenin bolluğunu rapor ediyorlar; JWST olmadan bu mümkün olmazdı.

Bulgular diskin karasal gezegenlerin oluşabileceği iç bölgelerinde su ve diğer moleküllerin bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu belki de galaksideki en ekstrem ortamlardan biri olan bir bölgededir.

Bu, karasal gezegen oluşumu için koşulların düşük kütleli olduğu kadar yüksek kütleli yıldız oluşum bölgelerinde de muhtemel olduğunu gösteriyor. Ekip ayrıca toz tanesi büyümesinin, 0,5 Myr yaşındaki sistemlerde sonunda gezegenlere yol açabilecek yapıların tespit edilmesiyle başladığını da belirledi. O halde öyle görünüyor ki, gezegen oluşumu oldukça ilerlemekte olabilir veya gerçekten de zorlu çevreye rağmen gerçekleşmiş olabilir.