Çocuklar, hatta okul için çok küçük olanlar bile, sperm ve yumurta olmadan bebek yapamayacağınızı bilirler. Ancak İsrail’deki bir araştırma ekibi, çocuklara kuşlar ve arılar hakkında öğrettiklerimizin temellerini sorguladı ve sadece kök hücreler kullanarak bir fare embriyosu yarattı. Laboratuardaki bir biyoreaktörün içinde sekiz gün, yaklaşık bir farenin gebelik süresinin yarısı kadar yaşadı.
2021’de araştırma ekibi, 11 gün yaşayan doğal fare embriyolarını (sperm ve yumurtalardan döllenmiş) büyütmek için aynı yapay rahmi kullandı. Laboratuar tarafından oluşturulan rahim veya dış rahim, embriyolar petri kaplarında yaşayamadıkları için kendi içinde bir atılımdı.
Bir tür silikon rahim hayal ediyorsanız, tekrar düşünün. Dış rahim, cam şişelerde besinlerle dolu dönen bir cihazdır. Bu hareket, kan ve besinlerin plasentaya nasıl aktığını simüle eder. Cihaz ayrıca bir fare rahminin atmosferik basıncını da çoğaltır.
Bazı hücreler, plasenta veya yumurta sarısı kesesine dönüşmek için genetik programları çalıştıran kimyasallarla tedavi edildi. Diğerleri müdahale olmaksızın organlara ve diğer dokulara dönüştü. Kök hücrelerin çoğu başarısız olurken, yaklaşık %0,5’i atan kalbi, temel sinir sistemi ve yumurta sarısı olan sekiz günlük doğal bir embriyoya çok benziyordu.
Bu yeni teknolojiler çeşitli etik ve yasal kaygıları gündeme getirmektedir.
yapay rahim
Son çalışmada, bilim adamları kök hücre koleksiyonlarıyla başladılar. Dış rahmin yarattığı koşullar, fetüsü oluşturan gelişim sürecini tetikledi. Bilim adamları sentetik insan embriyolarından çok uzakta olduğumuzu söylese de, deney bizi bazı insanların bebeklerini yapay olarak hamile bıraktığı bir geleceğe yaklaştırıyor.
Her yıl dünya çapında 300.000’den fazla kadın, çoğu temel bakımdan yoksun oldukları için doğum sırasında veya hamilelik komplikasyonlarının bir sonucu olarak ölmektedir. Zengin ülkelerde bile hamilelik ve doğum risklidir ve sağlık hizmeti sunucuları başarısız anneler için eleştirilmektedir.
Sağlık hizmetlerini gezegen genelinde daha erişilebilir hale getirmek, annelere daha iyi zihinsel sağlık desteği sağlamak ve hamilelik ile doğumu daha güvenli hale getirmek için acil bir ihtiyaç var. İdeal bir dünyada her ebeveyn, anneliğin her alanında mükemmel bir bakım beklemelidir. Bu teknoloji, prematüre bebeklerin tedavisine yardımcı olabilir ve en azından bazı kadınlara farklı bir seçenek sunabilir: çocuğunu taşıma veya harici bir rahim kullanma seçeneği.
Bazı filozoflar, ebeveynlik rollerinin adaletsizliğini düzeltmeye yardımcı olmak için yapay rahim geliştirmenin ahlaki bir zorunluluğu olduğunu söylüyor. Ancak diğer araştırmacılar, yapay rahimlerin bir kadının hamileliği sonlandırma yasal hakkını tehdit edeceğini söylüyor.
Sentetik embriyolar ve organlar
Son birkaç yılda, bilim adamları kök hücrelerin insan organlarının (organoidler) yapısını ve işlevini taklit edenler de dahil olmak üzere giderek daha karmaşık yapılara nasıl gelişecekleri hakkında daha fazla şey öğrendiler. Yapay insan böbrekleri, beyinleri, kalpleri ve daha fazlası, tıbbi kullanım için hala çok ilkel olmalarına rağmen, bir laboratuvarda yaratılmıştır.
Araştırma için insan organlarının modellerini üretmek için kök hücrelerin kullanılması ile sentetik bir embriyo oluşturmak için kök hücrelerin kullanılması arasında ahlaki farklılıklar olup olmadığı konusu, hukuk mahkemelerinde zaten tartışılıyor.
Organoidler ve sentetik embriyolar arasındaki temel farklardan biri potansiyelleridir. Sentetik bir embriyo gelişerek canlı bir varlığa dönüşebiliyorsa, olmayanlardan daha fazla korumaya sahip olması gerekir.
Sentetik embriyolar şu anda gerçekten canlı bir fare yaratma potansiyeline sahip değiller. Bilim adamları insan sentetik embriyoları yaptıysa, ancak canlı bir varlık oluşturma potansiyeli olmadan, muhtemelen organoidlere benzer şekilde muamele edilmelidir.
Bazı ülkeler (örneğin Avustralya), yapı benzerlikleri nedeniyle “blastoidler” (beş ila altı günlük embriyolara benzeyen) gibi sentetik embriyoların doğal embriyolar gibi muamele görmesi gerektiği görüşünü benimsemiştir. Diğer ülkeler (Birleşik Krallık, ABD, Japonya gibi) sentetik embriyolara embriyolardan farklı muamele ediyor çünkü şu anda canlı bir bebek üretemiyorlar.
Bir diğer önemli hukuki konu ise kök hücre kaynağı ve rızadır. Sentetik fare embriyo yaratıcıları, erken embriyolardan kök hücreler kullandılar.
Ancak gelecekte uyarılmış pluripotent kök hücrelerden (IPS) sentetik embriyolar yapmak mümkün olabilir. En kötü durum senaryosu, bir kişinin hastalığı tedavi etmek için organ üretmeyi araştırmak üzere bir deri hücresini bağışlaması olabilir, ancak bu, onların bilgisi veya rızası olmadan sentetik embriyo üretmek için kullanılır.
klonlama
IPS hücreleri, yaşayan veya ölü bir kişiden olgun bir hücre (deri hücresi gibi) alınarak ve onu daha olgunlaşmamış bir duruma geri götüren tedaviler uygulanarak oluşturulur. Hücre bir embriyonik kök hücreye kadar geri götürülebilirse, bir gün yaşayabilir embriyolar yapmak için IPS hücrelerini kullanmak mümkün olabilir.
O embriyo, hücre donörünün bir klonu olacaktı. Halkın ve bilim adamlarının insan klonlama konusunda büyük endişeleri var.
Ancak 25 yıl boyunca nükleer transfer adı verilen farklı bir işlem kullanarak bir insanı klonlamak mümkün oldu. Nükleer transfer, 1997’de Koyun Dolly’yi ve 2018’de bir maymunu yarattı. 90’ların sonlarında ve 2000’lerin başında, dünya çapında tanıtılan bir dizi yasa, insan klonlamayı başarıyla yasakladı.
Klonlamayla ilgili korkularımızın önemli araştırmaların önüne geçmesine izin vermemeliyiz. Yararları, organ bağışı bekleme listelerini geçmişte bırakabilir, prematüre bebekleri kurtarabilir ve kadınlara farklı bir şekilde çocuk sahibi olma seçeneği sunabilir. Klonlama veya teknolojinin herhangi bir etik dışı kullanımı, düzenleme ile önlenebilir.
