Bu büyüleyici görüntüde, Jüpiter’in canlı bulut tepeleri, gezegenin batı kenarına doğru bir gölge düşüren turuncu renkli ay Io tarafından kesintiye uğratılıyor. Hubble’ın dikkat çekici çözünürlüğü, Io’nun bol aktif yanardağlarına atfedilen benekli-turuncu yüzeyini gözlemlememizi sağlıyor. Bu ateşli mucizeler ilk olarak 1979’da Voyager 1’in uçuşu sırasında ortaya çıktı. İnce kabuğunun altında, Io’nun içi, volkanlardan periyodik olarak püskürtülen erimiş malzeme ile kaynıyor. Io’nun yüzeyinin çeşitli renk paleti, değişen sıcaklıklara tepki veren kükürtten kaynaklanır ve bu da büyüleyici bir görüntüyle sonuçlanır. Kredi: Bilim: NASA, ESA, STScI, Amy Simon (NASA-GSFC), Michael H. Wong (UC Berkeley), Görüntü İşleme: Joseph DePasquale (STScI)
Fırtınalı Rüzgarlar, Sisli Puslar için Tahmin
Ötedeki dış gezegenler[{” attribute=””>Mars do not have solid surfaces to affect weather as on Earth. And, sunlight is much less able to drive atmospheric circulation. Nevertheless, these are ever-changing worlds. And Hubble – as interplanetary meteorologist – is keeping track, as it does every year. Jupiter’s weather is driven from inside-out as more heat percolates up from its interior than it receives from the Sun. This heat indirectly drives color change cycles highlighting a system of alternating cyclones and anticyclones. Uranus has seasons that pass by at a snail’s pace because it takes 84 years to complete one orbit about the Sun. The seasons are extreme because Uranus is tipped on its side. As summer approaches in the northern hemisphere, Hubble sees a growing polar cap of high-altitude photochemical haze that looks similar to the smog over cities on Earth.
Hubble Monitors Changing Weather and Seasons at Jupiter and Uranus
Ever since its launch in 1990, NASA’s Hubble Space Telescope has been an interplanetary weather observer, keeping an eye on the largely gaseous outer planets and their ever-changing atmospheres. NASA spacecraft missions to the outer planets have given us a close-up look at these atmospheres, but Hubble’s sharpness and sensitivity keeps an unblinking eye on a kaleidoscope of complex activities over time. In this way Hubble complements observations from other spacecraft such as Juno, currently orbiting Jupiter; the retired Cassini mission to Saturn, and the Voyager 1 and 2 probes, which collectively flew by all four giant planets between 1979 and 1989.
Inaugurated in 2014, the telescope’s Outer Planet Atmospheres Legacy (OPAL) Program has been providing us with yearly views of the giant planets. Here are some recent images:
Hubble Space Telescope images of Jupiter taken on November 12, 2022 (left) and January 6, 2023 (right). Credit: Science: NASA, ESA, STScI, Amy Simon (NASA-GSFC), Michael H. Wong (UC Berkeley), Image Processing: Joseph DePasquale (STScI)
Jupiter
[left]—Jüpiter için tahmin, alçak kuzey enlemlerinde fırtınalı bir hava. Bazı gezegen astronomlarının dediği gibi bir “girdap caddesi” oluşturan, birbirini izleyen belirgin bir fırtına dizisi görülebiliyor. Bu, saat yönünde ve saat yönünün tersine hareket eden değişken dişlilere sahip bir makinede olduğu gibi birbirine kilitlenmiş, iç içe geçmiş antisiklonların ve siklonların bir dalga modelidir. Fırtınalar birbirine yeterince yaklaşırsa, çok olası olmayan bir birleşme durumunda, potansiyel olarak Büyük Kırmızı Leke’nin mevcut boyutuyla rekabet edebilecek daha da büyük bir fırtına oluşturabilirler. Antiksiklonların ve siklonların kademeli modeli, tek tek fırtınaların birleşmesini engeller. Bu fırtınaların içinde de aktivite görülüyor; 1990’larda Hubble, yerleşik gök gürültülü fırtınalara sahip herhangi bir siklon veya antisiklon görmedi, ancak bu fırtınalar son on yılda ortaya çıktı. Güçlü renk farklılıkları, Hubble’ın farklı bulut yükseklikleri ve derinlikleri de gördüğünü gösteriyor.
Turuncu ay Io, Jüpiter’in çok renkli bulut tepelerinin bu görüntüsünü fotoğraf bombası yaparak gezegenin batı ucuna doğru bir gölge düşürüyor. Hubble’ın çözünürlüğü o kadar keskindir ki, Io’nun sayısız aktif volkanıyla ilişkili alacalı turuncu görünümünü görebilir. Bu volkanlar ilk olarak 1979’da Voyager 1 uzay aracının yanından geçtiğinde keşfedildi. Ay’ın erimiş iç kısmı, volkanların içinden malzeme fırlattığı ince bir kabukla kaplıdır. Kükürt, farklı sıcaklıklarda çeşitli tonlar alır, bu nedenle Io’nun yüzeyi çok renklidir. Bu görüntü 12 Kasım 2022’de çekildi.
[right]— Jüpiter’in efsanevi Büyük Kırmızı Noktası bu görüntünün merkezinde yer alıyor. Bu girdap, Dünya’yı yutacak kadar büyük olmasına rağmen, aslında 150 yıllık gözlem kayıtları üzerinden bugüne kadarki en küçük boyutuna kadar küçülmüştür. Jüpiter’in buzlu ayı Ganymede, sağ altta dev gezegenden geçerken görülebilir. Merkür gezegeninden biraz daha büyük olan Ganymede, güneş sistemindeki en büyük uydudur. İç ısı tarafından yönlendirilen belirgin buzul akışlarına sahip, çoğunlukla su buzu yüzeyi olan kraterli bir dünyadır. (Fotoğraf çekildiğinde Jüpiter Dünya’dan 81.000 mil daha uzakta olduğu için bu görüntünün boyutu daha küçüktür). Bu görüntü 6 Ocak 2023’te çekildi.
Uranüs’ün 9 Kasım 2014 (solda) ve 9 Kasım 2022’de çekilmiş Hubble Uzay Teleskobu görüntüleri. Kaynak: Science: NASA, ESA, STScI, Amy Simon (NASA-GSFC), Michael H. Wong (UC Berkeley), Görüntü İşleme : Joseph DePasquale (STScI)
Uranüs
Gezegenimsi tuhaf Uranüs, Dünya’nın yaptığı gibi daha dikey bir konumda dönmek yerine, 84 yıllık bir yörüngeyi takip ederek Güneş’in etrafında yan yatmaktadır. Uranüs, gezegenin yörünge düzleminden sadece sekiz derece açı yapan tuhaf uçlu bir “yatay” dönüş eksenine sahiptir. Yakın tarihli bir teori, Uranüs’ün bir zamanlar kütleçekimsel olarak onu istikrarsızlaştıran ve sonra ona çarpan devasa bir ayı olduğunu öne sürüyor. Diğer olasılıklar, gezegen oluşumu sırasındaki dev etkileri veya hatta zaman içinde birbirlerine rezonans torkları uygulayan dev gezegenleri içerir. Gezegenin eğiminin sonuçları, 42 yıla varan zaman dilimleri boyunca, bir yarımkürenin bazı bölümlerinin tamamen güneş ışığı almamasıdır. Voyager 2 uzay aracı 1980’lerde ziyaret ettiğinde, gezegenin güney kutbu neredeyse doğrudan Güneş’e dönüktü. Hubble’ın son görüntüsü, kuzey kutbunun artık Güneş’e doğru eğildiğini gösteriyor.
[left]—Bu, Uranüs’ün 2014’te, kuzey ilkbahar ekinoksundan yedi yıl sonra, Güneş’in doğrudan gezegenin ekvatoru üzerinde parladığı sırada çekilmiş bir Hubble görüntüsüdür ve OPAL programından ilk görüntülerden birini gösterir. Metan buz kristali bulutları içeren çok sayıda fırtına, gezegenin camgöbeği renkli alt atmosferinin üzerindeki orta kuzey enlemlerinde görülüyor. Hubble halka sistemini yandan fotoğrafladı 2007’de, ancak bu görüntüde halkaların yedi yıl sonra açılmaya başladığı görülüyor. Şu anda, gezegende çok sayıda küçük fırtına ve hatta bazı soluk bulut bantları vardı.
[right]—2022’de görüldüğü gibi, Uranüs’ün kuzey kutbu, şehirlerin üzerindeki dumana benzeyen kalınlaşmış bir fotokimyasal pus gösteriyor. Kutup pus sınırının kenarına yakın birkaç küçük fırtına görülebilir. Hubble, kuzey kutup başlığının boyutunu ve parlaklığını takip ediyor ve yıldan yıla daha da parlaklaşmaya devam ediyor. Gökbilimciler, atmosferik kutup başlığının mevsimlerle nasıl değiştiğini kontrol eden atmosferik sirkülasyon, parçacık özellikleri ve kimyasal süreçlerden oluşan çoklu etkileri çözüyor. 2007’deki Uranyen ekinoksunda, her iki kutup da özellikle parlak değildi. 2028’de kuzey yaz gündönümü yaklaşırken, kapak daha da parlaklaşabilir ve doğrudan Dünya’ya doğrultularak halkaların ve kuzey kutbunun iyi bir şekilde görülmesini sağlar; halka sistemi daha sonra yüz yüze görünecektir. Bu görüntü 9 Kasım 2022’de çekildi.
Hubble Hakkında
Hubble Uzay Teleskobu, NASA ve ESA arasında kayda değer bir işbirliğini temsil ediyor ve NASA’nın Greenbelt, Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi yönetimini denetliyor. Kozmosun gizemlerini araştıran Baltimore’daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü (STScI), Hubble’ın bilimsel çabalarına öncülük ediyor. Washington, DC’de bulunan Astronomi Araştırma Üniversiteleri Birliği, NASA adına STScI’yi işletiyor.
