NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu, 5-6 Ocak 2024’te Jüpiter’in yeni görüntülerini yakalayarak dinamik hava durumu modellerini ve Büyük Kırmızı Nokta ve Kırmızı Nokta Jr. gibi dikkate değer fırtınaları ortaya çıkardı. Gözlemler, aynı zamanda vurgulanan yıllık Dış Gezegen Atmosfer Mirası programının bir parçasıdır. Io’nun volkanik aktivitesi ve yüzey özellikleri. Katkıda bulunanlar: NASA, ESA, STScI, Amy Simon (NASA-GSFC)
Jüpiter’in Atmosferinde Kasırgalar, Rüzgar Kesmesi, Şiddetli Fırtınalar Çalkalanıyor
Dev dış gezegenlerin en büyüğü ve en yakını, Jüpiter‘nin rengarenk bulutları, sürekli değişen şekil ve renklerden oluşan bir kaleydoskop sunuyor. Burası her zaman fırtınalı havaların olduğu bir gezegendir: kasırgalar, antisiklonlar, rüzgârın kesilmesi ve güneş sistemindeki en büyük fırtına olan Büyük Kırmızı Nokta.
Jüpiter’in katı bir yüzeyi yoktur ve on binlerce mil derinliğindeki bir atmosferde yalnızca yaklaşık 30 mil kalınlığında olan ve gezegene bantlı görünümünü veren büyük ölçüde amonyak buz kristali bulutlarıyla sürekli olarak kaplıdır.
Bantlar, saatte 350 mile yaklaşan hızlarda, çeşitli enlemlerde farklı yönlerde akan hava tarafından üretiliyor. Atmosferin yükseldiği daha açık renkli bölgelere bölge denir. Havanın düştüğü daha karanlık bölgelere kuşak adı verilir. Bu karşıt akışlar etkileşime girdiğinde fırtınalar ve türbülans ortaya çıkar.
Hubble, bu dinamik değişiklikleri her yıl benzeri görülmemiş bir netlikle takip ediyor ve her zaman yeni sürprizlerle karşılaşıyor. Hubble’ın son görüntülerinde görülen çok sayıda büyük fırtına ve küçük beyaz bulutlar, şu anda Jüpiter’in atmosferinde meydana gelen birçok aktivitenin kanıtıdır.
Jüpiter kahverengimsi turuncu, açık gri, yumuşak sarı ve krem tonlarında şeritler halinde şeritlenmiştir. Birçok büyük fırtına ve küçük beyaz bulutlar gezegeni noktalıyor. En büyük fırtına olan Büyük Kırmızı Nokta, bu görünümün sol alt üçte birlik kısmındaki en belirgin özelliktir. Sağ alt tarafında ise daha küçük, kırmızımsı bir antisiklon olan Red Spot Jr. var. Başka bir küçük kırmızı antisiklon, görüntünün üst orta kısmına yakın bir yerde görünüyor. Sağdaki görüntünün merkezinin sağ üst kısmında yan yana bir çift fırtına görünüyor: koyu kırmızı, üçgen şekilli bir kasırga ve kırmızımsı bir antisiklon. Görüntünün en sol kenarına doğru Jüpiter’in minik uydusu Io yer alıyor. Alacalı turuncu renk, Io’nun yüzeyinde volkanik çıkış birikintilerinin görüldüğü yerdir. Katkıda bulunanlar: NASA, ESA, Amy Simon (NASA-GSFC)
Hubble Uzay Teleskobu Jüpiter’in Fırtınalı Havasını Takip Ediyor
Dev gezegen Jüpiter, tüm şeritli görkemiyle yeniden ziyaret edildi. NASA‘S Hubble uzay teleskobu 5-6 Ocak 2024’te çekilen ve gezegenin her iki tarafını da yakalayan bu son görüntülerde. Hubble, Jüpiter’i ve diğer dış güneş sistemi gezegenlerini her yıl gözlem altında tutuyor. Dış Gezegen Atmosferleri Mirası programı (OPAL). Bunun nedeni, bu büyük dünyaların, şiddetli rüzgarların karıştırdığı bulutlar ve puslarla örtülü olması ve sürekli değişen hava düzenlerinin kaleydoskopuna neden olmasıdır.
[left image] – Dünya’yı yutacak kadar büyük olan klasik Büyük Kırmızı Nokta, Jüpiter’in atmosferinde belirgin bir şekilde göze çarpıyor. Sağ altta, daha güney enleminde, bazen Kırmızı Nokta Jr olarak adlandırılan bir özellik var. Bu antisiklon, 1998 ve 2000 yıllarında birleşen fırtınaların sonucuydu ve ilk olarak 2006’da kırmızı göründü, daha sonraki yıllarda soluk bej rengine döndü. Bu yıl yine biraz daha kırmızı. Kırmızı rengin kaynağı bilinmemektedir ancak bir dizi kimyasal bileşiği içerebilir: kükürt, fosfor veya organik madde. Kendi şeritlerinde kalarak zıt yönlerde hareket eden Red Spot Jr., yaklaşık iki yılda bir Büyük Kırmızı Nokta’dan geçer. Uzak kuzeyde başka bir küçük kırmızı antisiklon ortaya çıkıyor.
[right image] – Fırtına aktivitesi karşı yarımkürede de ortaya çıkıyor. Merkezin sağında bir çift fırtına, koyu kırmızı bir kasırga ve kırmızımsı bir antisiklon yan yana görünüyor. O kadar kırmızı görünüyorlar ki, ilk bakışta Jüpiter’in dizini soymuş gibi görünüyorlar. Bu fırtınalar zıt yönlerde dönüyor, bu da yüksek ve alçak basınç sistemlerinin alternatif bir modelini gösteriyor. Kasırga için, kenarlarda bir yükselme var ve bulutlar ortada alçalarak atmosferik pusta bir açıklığa neden oluyor.
Katkı Sağlayan: NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Baş Yapımcı: Paul Morris
Fırtınaların birbirinin üzerinden geçmesi bekleniyor çünkü saat yönünde ve saat yönünün tersine dönüşleri birbirlerini itiyor. NASA’nın Greenbelt, Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nden OPAL proje lideri Amy Simon, “Çok sayıda büyük fırtına ve küçük beyaz bulut, şu anda Jüpiter’in atmosferinde meydana gelen birçok aktivitenin işaretidir” dedi.
Görüntünün sol kenarına doğru, en içteki Galile ayı Io yer alıyor; küçük boyutuna rağmen (Dünya’nın ayından sadece biraz daha büyük) güneş sistemindeki volkanik açıdan en aktif cisim. Hubble, yüzeydeki volkanik çıkış birikintilerini çözer. Hubble’ın mavi ve mor dalga boylarına olan duyarlılığı ilginç yüzey özelliklerini açıkça ortaya koyuyor. 1979’da NASA’nın Gezgin 1 Uzay aracı, Io’nun pizzaya benzeyen görünümünü ve volkanizmasını keşfetti; bu, gezegen bilimcilerini şaşırttı çünkü o çok küçük bir uydu. Hubble, her yıl huzursuz Io’yu gözetleyerek Voyager’ın bıraktığı yerden devam etti.
Bu animasyonlu bilim görselleştirmesinde kullanılan Hubble Uzay Teleskobu görüntüleri, dev gezegen Jüpiter’in tam dönüşünü göstermektedir. Bu gerçek zamanlı bir film değil. Bunun yerine, renkli gezegenin 5-6 Ocak 2024’te çekilen Hubble anlık görüntüleri bir küre üzerine fotoğrafla haritalandı ve ardından model animasyonla döndürüldü. Gezegenin gerçek dönüş hızı yaklaşık 10 saattir ve bu, Büyük Kırmızı Nokta’nın tamamlanan her dönüşte gelip gidişini izleyerek kolayca belirlenebilir. Hubble, Dış Gezegen Atmosfer Mirası programı (OPAL) kapsamında her yıl Jüpiter’i ve diğer dış güneş sistemi gezegenlerini izliyor. Katkıda bulunanlar: NASA, ESA, Amy Simon (NASA-GSFC), Joseph DePasquale (STScI)
Hubble Uzay Teleskobu otuz yılı aşkın bir süredir faaliyet gösteriyor ve evrene ilişkin temel anlayışımızı şekillendiren çığır açıcı keşifler yapmaya devam ediyor. Hubble, NASA ve ESA arasındaki uluslararası işbirliğinin bir projesidir (Avrupa Uzay Ajansı). NASA’nın Greenbelt, Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi teleskopu yönetiyor. Goddard ayrıca Denver, Colorado’daki Lockheed Martin Space ile görev operasyonları yürütüyor. Baltimore, Maryland’deki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü (STScI), NASA için Hubble ve Webb bilim operasyonlarını yürütmektedir. STScI, Washington DC’deki Astronomi Araştırma Üniversiteleri Birliği tarafından NASA adına işletilmektedir.
5-6 Ocak 2024’te çekilen bu 12 panelli Hubble Uzay Teleskobu görüntüleri serisi, dev gezegen Jüpiter’in tam dönüşüne ait anlık görüntüler sunuyor. Büyük Kırmızı Nokta, gezegenin yaklaşık 10 saatlik gerçek dönüş hızını ölçmek için kullanılabilir. En içteki Galile uydusu Io, Jüpiter’in bulut tepelerinin üzerinden geçen gölgesiyle birlikte birkaç karede görülüyor. Hubble, Dış Gezegen Atmosfer Mirası programı (OPAL) kapsamında her yıl Jüpiter’i ve diğer dış güneş sistemi gezegenlerini izliyor. Kredi bilgileri: Amy Simon (NASA-GSFC)
