Güneş rüzgarı, güneş sistemimizin her yerde bulunan bir özelliğidir. Güneşten gelen yüklü parçacıkların bu aralıksız yüksek hızlı akışı gezegenler arası alanı dolduruyor. Dünya’da uyduları bozabilecek jeomanyetik fırtınaları tetikliyor ve yüksek enlemlerde göz kamaştırıcı auroralara (kuzey ve güney ışıkları) neden oluyor.
Ancak güneşin güneş rüzgarını tam olarak nasıl ürettiği belirsizliğini koruyor. Solar Orbiter uzay aracının yeni gözlemleri bir cevap sağlayabilir.
Perşembe günü araştırmacılar, uzay aracının, 20 ila 100 saniye boyunca süpersonik hızlarda koronadan (güneşin dış atmosferi) aralıklı olarak atılan çok sayıda nispeten küçük yüklü parçacık jeti tespit ettiğini söyledi.
Jetler, koronal delikler olarak adlandırılan, güneşin manyetik alanının yıldıza geri dönmek yerine uzaya doğru uzandığı korona üzerindeki yapılardan yayılıyor. Nispeten küçük boyutlarından dolayı “pikoflare jetler” olarak adlandırılırlar. Birkaç yüz mil genişliğindeki alanlardan kaynaklanıyorlar – 8,65.000 mil (1,4 milyon km) çapa sahip olan güneşin devasa ölçeğiyle karşılaştırıldığında çok küçük.
Dergide yayınlanan araştırmanın baş yazarı, Almanya’daki Max Planck Güneş Sistemi Araştırma Enstitüsü’nden güneş fiziği uzmanı Lakshmi Pradeep Chitta, “Bu jetlerin aslında güneş rüzgârını sürdürmek için önemli bir kütle ve enerji kaynağı olabileceğini öne sürüyoruz” dedi. Bilim.
Güneş rüzgarı plazmadan (iyonize gaz veya atomların elektronlarını kaybettiği gaz) oluşur ve çoğunlukla iyonize hidrojenden oluşur.
Chitta, “Dünya üzerinde dünyayı dolaşan rüzgarın aksine, güneş rüzgarı gezegenler arası uzaya doğru fırlatılıyor” dedi.
“Dünya ve güneş sistemindeki diğer gezegenler, güneşin etrafında dönerken güneş rüzgârının içinden geçiyorlar. Dünyanın manyetik alanı ve atmosferi, güneşten gelen zararlı parçacıkları ve radyasyonu engelleyerek bir kalkan görevi görüyor ve yaşamı koruyor. Ancak güneş rüzgârı sürekli olarak dışarıya doğru yayılıyor. Chitta, “Güneşten geliyor ve gezegenleri kapsayan heliosfer adı verilen bir plazma balonunu şişiriyor” diye ekledi.
Heliosfer, Dünya’nın güneşe olan uzaklığının yaklaşık 100 ila 120 katı kadar daha uzağa uzanır.
Araştırmaya ilişkin veriler, Avrupa Uzay Ajansı ve ABD uzay ajansı NASA tarafından 2020’de fırlatılan güneş gözlem aracı Solar Orbiter’deki Extreme Ultraviyole Görüntüleyici adı verilen bir cihaz üzerindeki üç teleskoptan biri tarafından geçen yıl elde edildi. Solar Orbiter o sırada güneşten yaklaşık 31 milyon mil (50 milyon km) uzaktaydı; bu, güneş ile Dünya arasındaki mesafenin yaklaşık üçte biri kadardı.
Belçika Kraliyet Gözlemevi’nden güneş fiziği uzmanı ve çalışmanın ortak yazarı Andrei Zhukov, “Bu bulgu, güneş rüzgarı üretiminin fiziksel mekanizmasına daha fazla ışık tuttuğu için önemlidir” dedi.
Güneş rüzgârının varlığı Amerikalı fizikçi Eugene Parker tarafından 1950’lerde tahmin edildi ve 1960’larda doğrulandı.
Chitta, “Yine de güneş rüzgarının kökeni astrofizikte uzun süredir devam eden bir bilmece olmaya devam ediyor” dedi. “Önemli bir zorluk, güneş rüzgarına güç veren baskın fiziksel süreci tanımlamaktır.”
Solar Orbiter, güneş rüzgârıyla ilgili yeni ayrıntılar keşfediyor ve önümüzdeki yıllarda ek araçlar kullanarak ve güneşi başka açılardan izleyerek daha iyi veriler elde etmesi bekleniyor.
Zhukov, fiziksel mekanizmanın çeşitli yıldız türleri arasında farklılık gösterebilmesine rağmen, yıldız rüzgârının yıldızların hepsinde olmasa da çoğunda ortak olan bir olgu olduğunu söyledi.
Zhukov, “Güneşe ilişkin anlayışımız, yakınlığı ve dolayısıyla daha ayrıntılı gözlemler yapma olanağı nedeniyle diğer yıldızların anlayışından çok daha ayrıntılıdır.” diye ekledi.
© Thomson Reuters 2023
