Güneş sistemimizin dışındaki bir gezegende ölçülen aşırı süpersonik rüzgarlar

Gökbilimciler dev bir ötegezegen olan WASP-127b’nin ekvatorunu vuran son derece güçlü rüzgarlar keşfettiler. Saatte 33.000 km’ye varan hızlara ulaşan rüzgarlar, bir gezegende şimdiye kadar ölçülen en hızlı jet akımını oluşturuyor. Keşif, Avrupa Güney Gözlemevi’nin Şili’deki Çok Büyük Teleskobu (ESO’nun VLT’si) kullanılarak gerçekleştirildi ve uzak bir dünyanın hava koşulları hakkında benzersiz bilgiler sağlıyor.

Kasırgalar, kasırgalar ve kasırgalar Dünya’ya zarar veriyor, ancak bilim insanları artık güneş sisteminin çok dışında, tamamen farklı bir ölçekte gezegen rüzgarları tespit etti. Gökbilimciler, 2016’daki keşfinden bu yana, Dünya’dan 500 ışıkyılı uzaklıkta bulunan dev bir gaz gezegeni olan WASP-127b’nin hava durumunu araştırıyorlar.

Gezegen Jüpiter’den biraz daha büyüktür, ancak kütlesinin yalnızca bir kısmına sahiptir, bu da onu “kabarık” yapar. Uluslararası bir gökbilimci ekibi şimdi beklenmedik bir keşifte bulundu: gezegende süpersonik rüzgarlar esiyor.

Araştırmanın başyazarı ve Almanya’nın Göttingen Üniversitesi’nden bilim adamı Lisa Nortmann, “Bu gezegenin atmosferinin bir kısmı yüksek bir hızla bize doğru hareket ederken, diğer bir kısmı da aynı hızla bizden uzaklaşıyor” diyor. . “Bu sinyal bize gezegenin ekvatoru çevresinde çok hızlı, süpersonik bir jet rüzgarı olduğunu gösteriyor.”

Saniyede 9 km hızla (ki bu da saatte 33.000 km’ye yakın bir hıza yakın), jet rüzgarları gezegenin dönüş hızının neredeyse altı katı hızla hareket ediyor. Nortmann, “Bu daha önce görmediğimiz bir şey” diyor. Bu, bir gezegenin etrafında dönen jet akımında şimdiye kadar ölçülen en hızlı rüzgardır. Buna karşılık, güneş sisteminde şimdiye kadar ölçülen en hızlı rüzgar Neptün’de bulundu ve saniyede “yalnızca” 0,5 km (1.800 km/saat) hızla hareket ediyordu.

Araştırmayı yapan ekip yayınlandı bugün Astronomi ve AstrofizikESO’nun VLT’sindeki CRIRES+ cihazını kullanarak WASP-127b’nin hava durumunu ve yapısını haritalandırdı. Ev sahibi yıldızın ışığının gezegenin üst atmosferinde nasıl ilerlediğini ölçerek bileşiminin izini sürmeyi başardılar. Elde edilen sonuçlar, gezegenin atmosferinde su buharı ve karbon monoksit moleküllerinin varlığını doğruluyor.

Ancak ekip bu maddenin atmosferdeki hızını takip ettiğinde, onları şaşırtacak şekilde çifte bir zirve gözlemledi; bu, atmosferin bir tarafının bize doğru, diğer tarafının ise bizden yüksek hızla uzaklaştığını gösteriyor. Araştırmacılar, ekvator etrafındaki güçlü jet akımlarının bu beklenmedik sonucu açıklayabileceği sonucuna vardı.

Hava durumu haritalarını daha da geliştiren ekip, kutupların gezegenin geri kalanından daha soğuk olduğunu da buldu. WASP-127b’nin sabah ve akşam tarafları arasında da hafif bir sıcaklık farkı bulunuyor. Çalışmanın ortak yazarı ve Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde profesör olan Fei Yan, “Bu, gezegenin tıpkı Dünya ve kendi sistemimizdeki diğer gezegenler gibi karmaşık hava koşullarına sahip olduğunu gösteriyor” diye ekliyor.

Dış gezegen araştırmaları alanı hızla ilerlemektedir. Birkaç yıl öncesine kadar gökbilimciler güneş sistemi dışındaki gezegenlerin yalnızca kütlesini ve yarıçapını ölçebiliyorlardı. Bugün, ESO’nun VLT’si gibi teleskoplar bilim adamlarının bu uzak dünyalardaki hava durumunu haritalandırmasına ve atmosferlerini analiz etmesine olanak sağlıyor.

Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi’nden David Cont, “Bu dış gezegenlerin dinamiklerini anlamak, ısının yeniden dağıtımı ve kimyasal süreçler gibi mekanizmaları keşfetmemize, gezegen oluşumuna ilişkin anlayışımızı geliştirmemize ve potansiyel olarak kendi güneş sistemimizin kökenlerine ışık tutmamıza yardımcı oluyor” diyor. Almanya ve makalenin ortak yazarı.

İlginç bir şekilde, şu anda bu tür çalışmalar yalnızca yer tabanlı gözlemevleri tarafından yapılabilir, çünkü şu anda uzay teleskoplarında bulunan cihazlar gerekli hız hassasiyetine sahip değildir. Şili’deki VLT’nin yakınında yapım aşamasında olan ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu ve ANDES aygıtı, araştırmacıların uzak gezegenlerdeki hava durumu modellerini daha da derinlemesine incelemesine olanak tanıyacak.

Nortmann, “Bu, muhtemelen rüzgar düzenlerinin daha ince ayrıntılarını çözebileceğimiz ve bu araştırmayı daha küçük, kayalık gezegenlere genişletebileceğimiz anlamına geliyor” diye bitiriyor.