Gökbilimciler gökyüzündeki en büyük kara delik jetlerinden birini tespit ettiler

Western Sydney Üniversitesi’ndeki gökbilimciler, gökyüzündeki en büyük kara delik jetlerinden birini keşfettiler.

Uçtan uca bir milyon ışıkyılı aşkın bir alana yayılan jet, muazzam bir enerjiyle ve neredeyse ışık hızında bir kara delikten uzaklaşıyor. Ancak galaksiler arasındaki uçsuz bucaksız uzaylarda, her zaman kendi yolunu bulamaz.

Daha yakından bakmak

Sadece 93 milyon ışıkyılı uzaklıkta, kozmik olarak konuşursak, NGC2663 galaksisi bizim mahallemizdedir. Galaksimiz bir ev olsaydı, NGC2663 bir veya iki banliyö uzakta olurdu.

Sıradan bir teleskopla yıldız ışığına baktığımızda, kendi Samanyolumuzun yaklaşık on katı kadar yıldıza sahip “tipik” bir eliptik galaksinin tanıdık oval şeklini görüyoruz.

Tipik, yani, Batı Avustralya’da CSIRO’nun Avustralya Kilometre Kare Dizisi Yol Bulucusu (ASKAP) ile NGC2663’ü gözlemleyene kadar – tek bir süper teleskop oluşturan 36 bağlantılı radyo çanağından oluşan bir ağ.

Radyo dalgaları, merkezi bir kara delik tarafından galaksiden fırlatılan bir madde jeti ortaya koyuyor. Bu yüksek güçlü madde akışı, galaksiden yaklaşık 50 kat daha büyüktür: gözlerimiz onu gece gökyüzünde görebilseydi, Ay’dan daha büyük olurdu.

Gökbilimciler bu tür jetleri daha önce bulmuş olsa da, NGC2663’ün muazzam boyutu (bir milyon ışıkyılından fazla) ve göreceli yakınlığı, bunları gökyüzünde bilinen en büyük jetlerden biri haline getiriyor.

Şok elmasları

Peki, ASKAP’ın hassasiyeti ve gücü, ekstragalaktik bir jetin “yakın çekim” (astronomik olarak konuşursak!) görüntüsünü aldığında ne gördük?

Bu araştırma, Batı Sidney Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Velibor Velović tarafından yürütülmektedir ve dergide yayınlanmak üzere kabul edilmiştir. Kraliyet Astronomi Derneği’nin Aylık Bildirimleri (ön baskı burada mevcuttur). Evrenin Evrimsel Haritası (EMU) araştırmamız, galaksiler arasındaki maddenin jetin kenarlarını geri ittiğine dair kanıtları görüyor.

Bu süreç jet motorlarında görülen bir etkiye benzer. Egzoz dumanı atmosferde patlarken, ortam basıncı tarafından yanlardan itilir. Bu, jetin genişleyip büzülmesine neden olur, hareket ederken darbeler.

Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi, şekillerinden dolayı “şok elmas” olarak bilinen jette düzenli parlak noktalar görüyoruz. Akış sıkıştıkça daha parlak bir şekilde parlar.

Henüz en büyüğü

Jet motorlarında olduğu gibi, daha küçük, galaksi boyutundaki jetlerde de şok elmasları görülmüştür. Jetlerin yoğun gaz bulutlarına çarptığını ve delip geçerken onları aydınlattığını gördük. Ancak jetlerin yanlardan daraltılması daha ince bir etkidir ve gözlemlemeyi zorlaştırır.

Ancak, NGC2663’e kadar bu etkiyi bu kadar büyük ölçekte görmemiştik.

Bu bize, NGC2663’ün etrafındaki galaksiler arası uzayda jetin kenarlarını itmeye yetecek kadar madde olduğunu söylüyor. Buna karşılık, jet maddeyi ısıtır ve basınçlandırır.

Bu bir geri besleme döngüsüdür: galaksiler arası madde bir galaksiyi besler, galaksi kara delik yapar, kara delik jet fırlatır, jet galaksiler arası madde tedarikini yavaşlatır.

Bu jetler, evren geliştikçe gazın nasıl galaksilere dönüştüğünü etkiler. Bu etkileşimin bu kadar doğrudan bir örneğini görmek heyecan verici.

“Odd Radio Circle” adı verilen yeni bir tür gizemli astronomik nesneyi tanımlamaktan da sorumlu olan EMU araştırması, gökyüzünü taramaya devam ediyor. Bu olağanüstü radyo jetine yakında daha birçok keşif eşlik edecek.

Yaptığımız gibi, kara deliklerin etraflarında oluşan galaksileri nasıl yakından şekillendirdiğini daha iyi anlayacağız.

Bu makale şuradan yeniden yayınlandı: Konuşma Creative Commons lisansı altında. Okumak orijinal makale.