Gökbilimciler, devasa gama ışını patlaması koleksiyonunun ‘250 yıllık Messier kataloğuyla yarıştığını’ söylüyor

Gökbilimciler, “Messier’in 250 yıl önce oluşturduğu derin uzay cisimleri kataloğuyla yarışacak kadar” kapsamlı, küresel çapta muazzam bir çabanın parçası olarak yüzlerce gama ışını patlamasının (GRB) kaydedildiğini söylüyor.

GRB’ler evrendeki en şiddetli patlamalardır ve güneşin 10 milyar yılda açığa çıkaracağından daha fazla enerji açığa çıkarırlar. Bunlar ya büyük bir yıldız öldüğünde ya da iki nötron yıldızı birleştiğinde meydana gelir.

Patlamalar o kadar korkunç ki, Dünya’dan 1.000 ışık yılı uzaklıkta bir patlama meydana gelirse (ki bunun her 500 milyon yılda bir gerçekleşmesi öngörülüyor), radyasyon patlaması ozon tabakamıza zarar verebilir ve yaşam için yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Ancak, böyle bir olayın yakın gelecekte gerçekleşme olasılığı son derece düşüktür.

Yaklaşık altmış yıl önce ilk kez gözlemlenen GRB’ler, evrenimizin tarihini, ilk yıldızlarından bugünkü görünümüne kadar daha iyi anlamamıza yardımcı olma potansiyeline de sahiptir.

Son araştırmada, dünyanın dört bir yanındaki 455 teleskop ve aletten 535 GRB kaydedildi; bunlardan en yakını Dünya’dan 77 milyon ışık yılı uzaklıktaydı.

Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi’nden Profesör Maria Giovanna Dainotti liderliğinde yürütüldü ve yayınlandı içinde Kraliyet Astronomi Derneği’nin Aylık Duyuruları.

Araştırmacılar koleksiyonlarını, Fransız gökbilimci Charles Messier’in 18. yüzyılda katalogladığı 110 derin gökyüzü nesnesine benzettiler. Katalog, günümüzde de hem profesyonel hem de amatör gökbilimcilere gece gökyüzünde kolayca bulunabilen çeşitli nesneler sunmaya devam ediyor.

Profesör Dainotti, “Araştırmamız, bu gizemli kozmik patlamalara ilişkin anlayışımızı geliştiriyor ve uluslar arası iş birliğini sergiliyor” dedi.

“Sonuç, Messier’in 250 yıl önce oluşturduğu ve o dönemde gözlemlenebilen derin gökyüzü nesnelerini sınıflandıran kataloga benzer bir katalogdur.”

Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi’nden ortak yazar Profesör Alan Watson, makaleyi “bilgimizin sınırlarını ileriye taşımaya yardımcı olabilecek” “harika bir kaynak” olarak nitelendirdi.

Profesör Watson ve Dainotti, GRB ışığının patlamadan birkaç hafta ve bazı durumlarda aylar sonra bile Dünya’ya nasıl ulaştığını titizlikle inceleyen 50’den fazla bilim insanından oluşan bir ekibin parçasıydı. Sonuç, ölçülü mesafelerle optik dalga boylarında gözlemlenen GRB’lerin şimdiye kadar bir araya getirilmiş en büyük kataloğu olduğunu söylüyorlar.

Swift uyduları, RATIR kamerası ve Subaru Teleskobu’nun önemli katkılarıyla birlikte, 26 yıl boyunca toplanan 64.813 fotometrik gözlemi içeriyor.

Ekibin bulgularında özellikle ilginç bulduğu şey, kaydedilen GRB’lerin yaklaşık üçte birinin (%28’inin), patlamalardan gelen ışık evrende ilerlerken değişmemesi veya evrim geçirmemesiydi.

Roma’daki Tor Vergata Üniversitesi’nden ortak yazar Dr. Rosa Becerra, bunun son GRB’lerden bazılarının milyarlarca yıl önce meydana gelenlerle aynı şekilde davrandığını gösterdiğini söyledi.

Böyle bir bulgu, nesnelerin Büyük Patlama’dan bu yana sürekli olarak evrimleştiği evrende yaygın olarak görülen genel tabloyla çelişmektedir.

Profesör Dainotti, “Bu olgu, bu patlamaların nasıl meydana geldiğine dair çok tuhaf bir mekanizmaya işaret ediyor olabilir ve bu, GRB’lerle bağlantılı yıldızların daha yakın zamanda doğanlara göre daha ilkel olabileceğini düşündürüyor” diye ekledi.

“Ancak bu hipotezin daha fazla araştırmaya ihtiyacı var.”

Öte yandan, bu optik evrimin X-ışını evrimiyle uyuştuğu birkaç GRB için daha basit bir açıklama mümkündür.

“Özellikle, zamanla soğuyan, elektronlardan ve pozitronlardan oluşan genişleyen bir plazma gözlemliyoruz ve soğudukça giderek daha kırmızı ışık yayan sıcak bir demir çubuk gibi, emisyon mekanizmasında bir geçiş görüyoruz” diyor Virgin Adaları Üniversitesi’nden araştırmacı arkadaşı Profesör Bruce Gendre.

“Bu durumda, bu mekanizmanın bu fenomenlere güç veren manyetik enerjiyle bağlantılı olması muhtemeldir.”

Araştırmacılar şimdi astronomi topluluğunun GRB derlemelerini daha da genişletmelerine yardımcı olmasını istiyorlar. Verileri kullanıcı dostu bir şekilde erişilebilir hale getirdiler web uygulaması ve meslektaşlarından da bulgularını aynı formatta paylaşarak katkıda bulunmalarını istediler.

Profesör Gendre, “Uluslararası Sanal Gözlemevi İttifakı protokollerine potansiyel olarak bağlı, standartlaştırılmış bir format ve birimlerin benimsenmesi, bu alandaki verilerin tutarlılığını ve erişilebilirliğini artıracaktır” dedi.

“Veriler güvence altına alındığında, mevcut çalışmanın istatistiksel analizine dayalı olarak yeni keşiflerin tetiklenmesi için ek nüfus çalışmaları yürütülecek.”