Eski uydu, ‘hedefli’ yeniden girişte önce Pasifik üzerinde yanacak

Dünya’nın manyetik alanını 24 yıldır titizlikle inceleyen bir uydu, Pazar günü atmosfere “hedefli” bir yeniden giriş sırasında Pasifik Okyanusu üzerinde büyük oranda yanarak yok olacak. Bu, Avrupa Uzay Ajansı’nın uzay çöplerini azaltma çabaları kapsamında bir ilk olacak.

Salsa uydusu, 2000 yılında fırlatıldığından bu yana, Dünya’yı güneş rüzgarlarından koruyan ve gezegenin yaşanmaz hale geleceği güçlü manyetik kalkan olan manyetosfer hakkında bilgi edinmemize yardımcı oldu.

ESA’ya göre Salsa’nın eve dönüşü, bir uydunun ilk kez “hedefli” bir şekilde dünyaya dönmesi olacak. Bu da uydunun belirli bir zaman ve yerde Dünya’ya geri döneceği ancak atmosfere girerken kontrol edilemeyeceği anlamına geliyor.

Kara ekipleri, 550 kilogramlık (1.200 pound) uyduyla, Güney Pasifik’in Şili açıklarındaki ücra ve ıssız bir bölgesinde yanmasını sağlamak için bir dizi manevra gerçekleştirdi.

Bu benzersiz yeniden giriş, Salsa’nın alışılmadık oval biçimli yörüngesi sayesinde mümkün oluyor. Gezegenin etrafındaki dönüşü sırasında, iki buçuk gün süren uydu 130.000 kilometre (80.000 mil) kadar sapıyor ve sadece birkaç yüz kilometre kadar yaklaşıyor.

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) İç Güneş Sistemi Misyon Operasyonları Birimi Başkanı Bruno Sousa, Salsa’nın son iki yörünge turunda yaklaşık 110 kilometre yakınına gelmesinin hayati önem taşıdığını söyledi.

“Daha sonra hemen bir sonraki yörüngede, atmosferin içinde bulunan 80 kilometrelik bölgeye inecek ve burada tamamen yakalanıp yanma ihtimali en yüksek olacak,” dedi bir basın toplantısında.

Bir uydu deniz seviyesinden yaklaşık 100 kilometre yüksekte atmosfere girmeye başladığında, atmosferik parçacıklarla olan yoğun sürtünme ve bunun yarattığı ısı, uydunun parçalanmasına neden olmaya başlar.

Ama bazı parçalar yine de Dünya’ya geri dönebilir.

Uzay çöpünün ‘yayılması’ korkusu

ESA, küçük bir araba büyüklüğündeki Salsa’nın atmosfere yeniden girdiği noktayı birkaç yüz metreye kadar tespit etmeyi umuyor.

Uydu çok eski olduğu için kayıt cihazı gibi yeni ve gösterişli bir teknolojiye sahip değil ve bu da bu kısmı takip etmeyi zorlaştırıyor.

Uydunun yanmasını izlemek ve orijinal kütlesinin sadece yüzde 10’u olması beklenen düşen parçaları takip etmek için bir uçak 10 kilometre yükseklikte uçacak.

Salsa, sona ermekte olan ESA’nın Kümelenme görevini oluşturan dört uydudan sadece biri. Diğer üçünün de 2025 ve 2026’da benzer bir kaderi olması planlanıyor.

ESA’nın bu yeniden girişlerden hangi tür malzemelerin atmosferde yanmadığını öğrenmeyi umduğunu belirten Sousa, “Bu sayede gelecekte bu işlemle tamamen buharlaşabilen uydular inşa edebiliriz” dedi.

Bilim insanları, gezegenimizin yörüngesinde dönmeye devam eden çok sayıda ölü uydu ve diğer görevlerden kalan enkaz olan uzay çöpleri konusunda alarm veriyor.

ESA geçen yıl 2030’dan itibaren gerçekleştireceği görevler için “sıfır enkaz” tüzüğü imzaladı.

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) uzay çöpü sistemi mühendisi Benjamin Bastida Virgili’ye göre uzay çöplerinin iki ana riski bulunuyor.

“Birincisi, yörüngedeyken operasyonel uydunuzun bir uzay çöpüyle çarpışması riski vardır ve bu da bir zincirleme etki yaratarak daha fazla çöp oluşmasına neden olur ve bu da diğer görevleri riske atar,” dedi.

İkincisi ise eski enkazın atmosfere yeniden girmesidir. Bu neredeyse her gün gerçekleşmektedir; ölü uydu parçaları veya roket parçaları Dünya’ya düşmektedir.

Bastida Virgili, atmosferde tamamen yanan uydular tasarlamanın “halk için hiçbir risk oluşturmayacağı” anlamına geleceğini vurguladı.

Ancak endişelenecek pek bir şey yok. ESA’ya göre, bir uzay çöpünün yerdeki birine zarar verme olasılığı yüz milyarda birden azdır.

Bu, yıldırım çarpması ihtimalinden 65 bin kat daha düşük.

© 2024 AFP