Todos los días el pastor experimenta la pobreza entre los ciudadanos comunes. Y la enorme vergüenza al respecto. Pero: ‘La pobreza no es algo de lo que los pobres deban avergonzarse. Quien lo sostenga debería estar avergonzado. Jan Veldhuizen denuncia al gobierno. ‘En dos años hemos pasado de 300.000 a un millón de pobres’.
Dit artikel is afkomstig uit Tubantia. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Dominee Jan Veldhuizen ziet het als vrijwilliger van het Diaconaal Platform Enschede iedere dag weer bij onder meer de schuldhulpverlening en het energiearmoedeloket. Tientallen gesprekken met armoede als rode draad. Vaak als gevolg van onnodig hard toepassen van regeltjes. Volgens hem moet het roer in Nederland radicaal om.
De ellende is veel groter dan de stapel onbetaalde rekeningen. Veldhuizen schetst een neerwaartse spiraal. “Er wordt aan de poten van je waardigheid gezaagd. Maar heel weinig mensen kunnen dáár boven staan. Ze verstoppen het, schamen zich. Stappen naar familie en vrienden voor financiële ondersteuning, maar na verloop van tijd kunnen zij die ook niet meer terugbetalen.”
En dan gaat het heel hard.
Geestelijke killer
“Ze gaan juist die mensen, die het dichtste bij hen staan, mijden uit schaamte. Een traject dat uiteindelijk leidt tot grote eenzaamheid. Hoe dieper je daarin terechtkomt, hoe meer waardigheid je verliest. Mensen krijgen stress, kruipen achter een gordijntje weg, durven helemaal niet meer te voorschijn te komen. Armoede is een geestelijke killer”, zo stelt de dominee, die bijspringt waar hij kan.
“In het begin is er verdriet. Dat slaat over in boosheid, daarna grote woede en uiteindelijk onverschilligheid. Mensen gaan dingen doen die ze eigenlijk beter niet kunnen doen. De een gaat stelen. De ander gaat aan de wiet. Weer een ander gaat eten, terwijl hij dat eigenlijk helemaal niet kan betalen. Mensen groeien helemaal dicht omdat ze hun verdriet, hun woede niet meer kwijt kunnen.” De trieste gevolgen maken hem strijdbaar. Veldhuizen wil actie. Verandering.
“We onderschatten de enorme impact. Ouders moeten sappelen, vooral bij gezinnen waarvan beiden wel werken, maar waar niet voldoende geld binnenkomt. Ze worden gedwongen hun gezin te verwaarlozen, omdat ze anders niet genoeg geld kunnen verdienen.” Een boude uitspraak, maar Veldhuizen kent de gezinnen van taxichauffeurs, buschauffeurs of zorgverleners.
Boterhammetje met soep
Onregelmatige diensten hebben gevolgen, schetst hij. “Ma is aan het zorgen, maar niet voor de eigen kinderen, voor andere mensen. Je kunt een ziekenhuis niet van negen tot vijf runnen, maar je moet de gevolgen wel meenemen in je beleid: kinderen die thuiskomen en zelf een boterhammetje smeren en soep opwarmen. Wat doet zoiets met een mens?”
“Eten betekent niet alleen een hapje eten. Het is ook het samen aan tafel zijn, overleggen, praten met elkaar. Dat moment valt weg, wanneer er te weinig geld is. Of je nu weinig verdient, of veel verdient, bepaalde waardes in een mensenleven kun je niet missen. Dat blijft deze kinderen een leven lang achtervolgen. Sommige gezinnen raken compleet losgeslagen doordat het ze niet meer lukt.”
Dat heeft gevolgen voor de hele maatschappij, aldus Veldhuizen.
Van 370.000 naar 1 miljoen armen
“We hebben vijftien jaar lang een regering gehad die mensen met name in de middenklasse steeds minder ondersteunt. Zelfredzaamheid voert de boventoon. Er hoeft maar iets te gebeuren en mensen vallen over het randje. Dat zie je nu op grote schaal. Niet alleen vanwege de energieprijzen, ook daarvóór. Het aantal Nederlanders in armoede steeg van 370.000 in 2021 naar bijna een miljoen op dit moment.”
Het leed is enorm. Schulden, loonbeslag, dakloosheid. Problemen stapelen zich op. Scheidingen, mensen met nauwelijks of geen contact met hun kinderen. Het is schering en inslag, constateert Veldhuizen.
“Onze regering heeft gefaald. Ze heeft geen oog voor wat de mens nodig heeft om te kunnen leven. Deze regering denkt alleen maar aan financiële oplossingen. Ze begrijpt niet wat armoede is. Er is een maatschappijmodel gecreëerd waar survival of the fittest geldt. Daarin kun je niet overleven als je een beetje beschadigd bent of een handicap hebt.”
‘Mensen worden als onwaardig beschouwd’
Veldhuizen ziet hoe juist de zwaksten lijden. “De hele maatschappij is op werken gebaseerd. Als je groot en sterk bent of slim genoeg, kun je worden wat je wilt. Mensen die dat niet zijn, zijn de pisang. Ze noemen dat ook nog eens ‘de onderkant van de maatschappij’. Verschrikkelijk! Daarmee laat je wéér zien dat je deze mensen als onwaardig beschouwt.”
Hij beschrijft de man in de Ziektewet die 3.000 euro huursubsidie terug moet betalen, omdat zijn vroegere werkgever hem in een keer 6.000 euro achterstallig loon overmaakte. Tegoed van vóór zijn ziekte. Of de vrouw wier wasmachine kapot is, maar van het ene fonds naar het andere wordt verwezen. En ondertussen twaalf weken lang alle was in een teiltje moet doen. “Mensen worden direct als fraudeur gezien. Bij voorbaat.”
‘Nederland is geen BV’
Veldhuizen wijst op het politieke klimaat. “Het neo-liberalisme houdt te weinig rekening met zwakten van mensen.” Hij constateert dat niemand een snelle oplossing zoekt om mensen recht te doen of vooruit te helpen. Niet bij een eenmalige hulpvraag. En niet bij zoiets groots als het toeslagenschandaal. Veldhuizen: “Dan is het voor mij compleet begrijpelijk, als mensen uiteindelijk gaan slaan of ergens met hun auto naar binnen rijden.”
Hij noemt het beleid compleet doorgeslagen, op allerlei terreinen. “Onze regering denkt dat ze dit land kunnen aansturen als een BV. Maar Nederland is geen BV en zal het ook nooit worden. Mensen hebben iets anders nodig dan een financiële benadering.”
‘Het kan toch niet waar zijn’
Veldhuizen verbaast zich over het gebrek aan verantwoordelijkheid, verwijst naar een debat over het toeslagenschandaal waar Rutte antwoorden had moeten geven maar wegbleef. “Dat kan toch niet waar zijn! Het is allemaal zo ingericht dat de schuldigen altijd vrijuit gaan als er iets misloopt. Zoals bij de Belastingdienst na het toeslagenschandaal. Hoe kán dat?”
Hij heeft gezien welke ellende het veroorzaakt en windt zich er over op. “In het rechtssysteem zie je wat voor gedrocht is gecreëerd, daar kom je gewoon niet meer doorheen. Alles wordt afgedekt. Mensen kunnen zogenaamd in bezwaar en beroep gaan. Iemand die daar nooit mee te maken heeft gehad, blijft daar liefst zo ver mogelijk vandaan.”
Omdat hij dag in dag uit met de gevolgen wordt geconfronteerd, neemt de opwinding toe naarmate hij er langer over praat. “Mensen raken jaren kwijt aan het najagen van hun recht. Dat is toch schandalig? Het wetboek is gebaseerd op rechtvaardigheid. Maar ook op genade. De laatste tien jaar is in de rechtspraak die genade helemaal verdwenen. Wie in de knel raakt, komt er op eigen kracht niet meer uit.”
Verandering van mentaliteit nodig
De grote vraag die rest, is: hoe komen we hier als samenleving uit? Veldhuizen heeft daar wel gedachten over. Al is er geen snelle oplossing. “Ik vind dat je altijd van de waardigheid van een mens uit moet gaan. Niet: ga maar eens kijken wat je nog kunt. Maar: hoe gaat het nu met u? En dan zie je samen wel waar je komt. Je moet de maatschappij zo inrichten dat een mens zijn waardigheid behoudt en fatsoenlijk leven kan.”
De regering moet daarvoor de voorwaarden scheppen. “Wil je iets veranderen, dan moet je vandaag beginnen om die menselijke waardigheid op nummer 1 te zetten. In álles wat we doen. Handelen en spreken. Dan gaat het langzaam maar zeker over vijf jaar weer beter.”
Hoe Veldhuizen dat voor zich ziet? “Leadership by example. We hebben leiders nodig die ons voorgaan. Die zelf uit het hart handelen. Goed voorbeeld doet goed volgen. Dat is heel erg belangrijk bij mentaliteitsverandering. En dat begint in Den Haag. Die leiders moeten weer mensen aanstellen die dat ook doen. En zo steeds verder in het traject. Zo bouw je een systeem dat dit soort mensen goed opvangt.”
Armoede grijpt om zich heen in Nederland. De redactie onderzoekt in een reeks verhalen waar dit aan ligt en wat het betekent voor mens en maatschappij. Hoe ontstaat het? Welke gevolgen heeft het? Hoe gaan mensen ermee om? En: kan het ook anders? De aftrap: Dominee Jan Veldhuizen staat als vrijwilliger vele Enschedeërs bij in hun strijd tegen armoede.
About the Author
