Bunu tüm edebiyat okurları bilir. Kendinizi bir romanın içine kaptırdığınızda hikayenin geçtiği karakterler ve mekanlar hayal gücünüzde canlanır. Bunları sayfaların ve kelimelerin arasında görüyor gibi görünüyor: Yazarın yaratımı, bir tür iç ekrana yansıtılan okuyucunun deneyimiyle buluşuyor. Kitap, onu yazanların hikâyesi ile onu okuyanların anıları arasındaki arayüzdür. Peki arayüz değiştiğinde yaratılan ve hatırlanan görüntüler arasındaki ilişkiye ne olur? “Aracın mesaj olduğunu” anladığımızda kültürel dinamik nasıl zenginleşiyor veya fakirleşiyor?
Peki hayal gücünün ifadesi örneğin bir telefon ekranıyla karşılaştırılırsa ne olur? Bu soruların cevabı, kültürel değişimlerin derinliklerine yönelik temel bir sondajdır. Ve sonuçta bu, internette erişilebilen bilgiyle arayüzü kökten değiştiren başka bir yeniliği memnuniyetle karşılayarak insanların yüzleşmek zorunda olduğu temel sorundur: herhangi bir dilin simülasyonunu üreten modellere uygulanan yapay zeka.
Teknolojiler ilişkiler kurar
Mağara duvarlarından papirüse, parşömenlerden kilise tonozlarına, kağıttan televizyona, radar videolarından akıllı telefonlara ve çok daha fazlasına kadar, uygarlıkların tarihi üzerinde sürekli yenilenen kadim bir cilt gibi ekranlar açılıyor. . Filozoflar Mauro Carbone ve Graziano Lingua, “Ekranların Antropolojisi”nde (Palgrave Macmillan 2023, Luiss University Press tarafından İtalyanca olarak yayınlanacaktır) bu konu hakkında yazıyorlar. İnsanlar, zamanla farklı işlevler üstlenen ancak binlerce yıldır stratejik önemini koruyan ekranlarla ilişkili olarak birlikte evrimleşerek kendi kültürlerini inşa ettiler. Süreklilik kadar değişimin sonuçları da şaşırtıcı olabilir. Çünkü ekranlar, bilgilerin görülebileceği pasif nesneler değil, birbirine bağlı ve iletişim kuran insanlar arasında, açıkça çelişkili rollere sahip, aktif olarak ilişkiler kurmaya katkıda bulunan teknolojilerdir: gösterir ve gizler, korur ve açığa çıkarırlar. Her zaman farklı şekillerde.
Söz aciliyettir
Çoktan. “Kalkanlamak” fiili, yabancı ve belli belirsiz tehlikeli bir alandan saklanan bir bariyer inşa etmek anlamına gelirken, “ekran” ismi aynı zamanda görüntülerin gösterildiği alandır. Her zaman bir arayüz, dahası, bir bağlantıdır: İletişim akışından susturulan birçok iletişim arasından öne çıkanları seçmek için kullanılır. Ancak tam olarak bir ekran türünden diğerine geçtiğimizde ne olacağını merak ediyoruz. Aslında hangisinin değerlendirilmesi daha iyi diye tartışıyoruz. Basılı kitap, okuyucunun yaratıcı eyleme katkısını körükleyen bir bağlılığı talep ederken, akıllı telefon gibi bir teknolojinin dolaysızlığının iletişimi kolaylaştırıcı bir etkisi var mı, yoksa manipülatif hale gelecek kadar incelikli mi? Mauro Carbone, Nòva’ya şöyle yanıt veriyor: Bu sosyo-teknik evrimi benzersiz bir ilerleme veya gerileme biçiminde görme hatasından kaçınmak daha iyidir. Bunun yerine, ortaya çıkan tartışma, ezberleme psikolojisi, kutuplaşma sosyolojisi ve hatta radikalleşme siyaseti üzerine gelişen araştırmalara teorik yansımaları ekliyor. Carbone şöyle açıklıyor: “Dijital ekranların görünürdeki vaadi, aciliyet, şeffaflık ve insanlar ile güç arasındaki her türlü arabuluculuğun iptalidir”: “Sonuçları temsili bir demokrasi için sorunlu olabilir.” Üstelik dev platformlar ve onların sözde gözetim kapitalizminin hizmetindeki algoritmaları gibi yeni güçlerin ortaya çıkışıyla karşı karşıya. «Bu noktada asıl siyasi amaç algoritmaların şeffaflığıdır».
Epistemolojik bir arayüz olarak dijital zeka
Aslına bakılırsa, Stefano Moriggi’nin (Raffaello Cortina Editore 2024) editörlüğünü yaptığı, geleneksel medyanın yerinden edilmesi etrafındaki tartışmaya adanmış yeni bir kitaba adını veren “postmedyalite” kavramının, daha ziyade, tam olarak medyaya odaklanan bir hipermedyalite olduğu ortaya çıkıyor. , kullanıcılara değerli hizmetler sunan ve karşılığında onlar üzerinde muazzam bir güç uygulayan, verilerini ele geçiren ve beyinlerini etkileyen dijital devlerin sahip olduğu çok az sayıda görünmez elin elinde aracılık. Sonuçlar: Bazen dikkat zorlukları, her zaman yeni ezberleme stratejileri, sıklıkla yeni bağımlılık patolojileri. Carbone ve Lingua, tüm bunlarda çığır açan değişikliklerin nasıl duyurulduğunu yansıtıyor. Yapay zekayla güçlendirilmiş bu güçlü dijital medya bağlamına giderek daha fazla gömülen kişi fikrinin bir tür mutasyonuna tanık oluyoruz: bölünmez olan birey fikrinin bir tür çoğulluğa bölünmesi ” Kimlikleri protez haline gelen farklı arayüzlerle bilinçsiz bir ilişki içinde çoğaldıkları bireyler: artık sadece kitaba yansıtılan bir hayal değil, aynı zamanda bilgiyi istila eden bir telefon da var. Ve bu, üretken bir arayüz haline gelen yapay zekanın yorumlayıcı temasıdır: yalnızca bir etik sorunu değil, aynı zamanda epistemoloji sorunudur.
