Aralık 2022’de NASA’nın MAVEN misyonu, Mars’ta alışılmadık bir fenomeni kaydetti; güneş rüzgarının üç günlük “kaybolması”, bu da gezegenin atmosferinin önemli ölçüde genişlemesine yol açtı. Uluslararası bir bilim insanı ekibi, bu nadir olayı ve sonuçlarını ayrıntılı olarak inceledi.
Güneş’in dış atmosferinden saniyede 400-1000 kilometre hızla hareket eden yüklü parçacıkların akışı olan güneş rüzgarı, Mars’ın atmosferini ve iklimini şekillendirmede önemli bir rol oynar. Güneş rüzgarının manyetik alanla etkileşiminin auroralar yarattığı Dünya’nın aksine, Mars’ta küresel bir manyetik alanın olmaması nedeniyle bu fenomen gezegenin her yerine dağılmış durumda.
Nadir durumlarda, daha hızlı bir akış daha yavaş olanı geçip absorbe ettiğinde güneş rüzgarı “kaybolabilir” ve böylece parçacık yoğunluğunun azaldığı bir alan oluşturulur. Aralık 2022’de Mars’ın atmosferi ve manyetosferinin binlerce kilometre genişlediği ve gezegenin etrafında süpersonik bir şok dalgasının oluştuğu olay tam olarak budur.
Hindistan Teknoloji Enstitüsü Roorkee ve Hindistan Ulusal Atmosfer Araştırma Laboratuvarı’ndan araştırmacılar, gezegenin karanlık tarafında, 200-280 kilometre yüksekliklerdeki iyonosferdeki plazma yoğunluğunun normal koşullara göre 2,5 kat arttığını buldu. Elektron sayısı 2,5 kat, iyon sayısı ise 10 kat arttı ve farklı iyon türleri için artış 10 ila 67 kat arasında değişti.
“Kaybolan güneş rüzgârının etkisini anlamak, yalnızca Mars ortamını incelemek için değil, aynı zamanda gelecekteki uzay görevleri için de önemlidir. Manyetosferik-iyonosferik sistemin genişlemesi atmosfer kaybına ve kozmik radyasyonla etkileşimin artmasına neden olabilir. Ayrıca bu, yörüngedeki uydular için ek bir sürtünme yaratıyor” diye açıklıyor Profesör Sumanta Sarkhel.
Bilim insanları, bu tür araştırmaların Mars’ta gelecekteki robotik görevlerin ve astronotların güvenliğinin yanı sıra gezegenin potansiyel yaşanabilirliğini değerlendirmek açısından önemli olduğunu vurguluyor.
