2013 Chelyabinsk göktaşı, 7.200 binaya zarar veren, camları kıran ve 1.500 kişiyi yaralayan bir dizi şok dalgasına neden oldu.
Özellikleri, Dünya’ya yakın asteroitlerin sınıflandırılmasındaki bazı tutarsızlıkları açıklamaya yardımcı olabilir.
Chelyabinsk ateş topu 2013’te Rus gökyüzünde patladığında, Dünya’da oldukça nadir bir tür göktaşı bıraktı. Chelyabinsk göktaşlarını ve onlar gibi diğerlerini ayıran şey, şok kararması olarak bilinen bir sürecin neden olduğu koyu renkli damarların varlığıdır. Bununla birlikte, yakın zamana kadar, gezegen bilimciler bu belirli meteorların yakındaki bir asteroit kaynağını tanımlayamadılar.
Arizona Üniversitesi’nden araştırmacılar, 1998 OR2 olarak bilinen bir asteroidi, ABD’de yayınlanan yakın tarihli bir makalede, olası bir şok kararmış göktaşı kaynağı olarak tanımladılar. Gezegen Bilimi Dergisi. Yaklaşık 1 ½ mil genişliğinde, Dünya’ya yakın asteroit, Nisan 2020’de Dünya’nın yakınından geçti. Meteoritler, uzaya ayrılan ve Dünya’ya düşen asteroit parçalarıdır.
Arizona Üniversitesi’ndeki Kuiper Uzay Bilimleri Binasının tepesindeki RAPTORS sistemi, bu çalışma için veri toplamak için kullanıldı. Kredi: Vishnu Reddy/Arizona Üniversitesi
Bir UArizona mezunu olan baş çalışma yazarı Adam Battle, “Şok kararma, sıcaklıkların bu kayaları kısmen veya tamamen eritmesine ve görünümlerini hem insan gözüne hem de verilerimize değiştirmesine yetecek kadar sert bir gezegen gövdesini etkilediğinde meydana gelen bir değişiklik sürecidir” dedi. gezegen bilimi okuyan öğrenci. “Bu süreç göktaşlarında birçok kez görüldü, ancak ana asteroit kuşağında sadece bir veya iki durumda asteroitlerde görüldü. Mars ve Jüpiter”
Baş yazar ve gezegen bilimleri okuyan yüksek lisans öğrencisi Adam Battle. Kredi: Arizona Üniversitesi
Battle’ın danışmanı ve çalışmanın ortak yazarı olan gezegen bilimleri profesörü Vishnu Reddy, 2013 ve 2014 yıllarında ana kuşak asteroitlerinde şok kararmasını keşfetti. Reddy, mühendislik profesörü Roberto Furfaro ile birlikte Ay ve Gezegen Laboratuvarı’nın Uzay Alanı Farkındalık laboratuvarını yönetiyor. Battle, 2019’dan beri laboratuvarda çalışıyor.
“Asteroidlerde ve güneş sistemindeki herhangi bir katı cisimde etkiler çok yaygındır çünkü uzay aracı görüntülerinden bu nesneler üzerindeki çarpma kraterlerini görüyoruz. Ancak bu cisimlerden türetilen göktaşları üzerindeki çarpma erimesi ve şok karartma etkileri nadirdir. Reddy, “Bu sürecin hakim olduğu Dünya’ya yakın bir asteroit bulmanın, etki tehlikesi değerlendirmesi için etkileri var” dedi. “Adam’ın çalışması, şok kararmasından etkilenirlerse, sıradan kondrit asteroitlerinin sınıflandırma araçlarımızda karbonlu olarak görünebileceğini göstermiştir. Bu iki malzemenin farklı fiziksel güçleri var, bu da tehlikeli bir asteroidi saptırmaya çalışırken önemli.”
Battle, Reddy ve meslektaşları, kampüsteki Kuiper Uzay Bilimleri binasının tepesindeki bir teleskop olan RAPTORS sistemini kullanarak 1998 OR2’nin yüzey bileşimi hakkında veri topladılar ve bunun sıradan bir kondrit asteroit gibi göründüğünü belirlediler. Kondrit asteroitleri daha hafif bir görünüme sahiptir ve olivin ve piroksen minerallerini içerir.
Ancak ekip verileri bir sınıflandırma aracıyla çalıştırdığında, asteroitin bunun yerine karbonlu bir asteroit, karakteristik olarak karanlık ve nispeten özelliksiz bir asteroit türü olduğunu öne sürdü.
Araştırmacılar tarafından incelenen Chergach göktaşı, şok kararmasının kanıtlarını gösteriyor. Kredi: Adam Battle / Arizona Üniversitesi
Battle, “Uyumsuzluk, projenin tutarsızlığın potansiyel nedenlerini araştırmasını sağlayan ilk şeylerden biriydi” dedi. “Asteroid, sıradan kondrit ve karbonlu asteroitlerin bir karışımı değil, daha ziyade mineralojisine dayalı olarak kesinlikle sıradan bir kondrittir ve muhtemelen şok karartma süreciyle – sınıflandırma aracına karbonlu bir asteroit gibi görünecek şekilde değiştirilmiştir. ”
Şok kararması 1980’lerin sonlarında varsayıldı, ancak çekiş kazanmadı ve Rusya’nın üzerindeki ateş topunun şokla karartılmış özelliklere sahip göktaşları ürettiği 2013 yılına kadar incelenmedi.
Reddy dahil bilim adamları, şok kararmasıyla daha fazla ilgilenmeye başladı ve Reddy kısa süre sonra ana asteroit kuşağında şokla kararan asteroitler keşfetti. Battle, Dünya’da yaklaşık 60.000 sıradan kondrit meteorunun %2’sinin veya kabaca 1.400’ünün bir dereceye kadar şok veya çarpma sürecinden geçtiğini söyledi.
Araştırmacılar, 1998 OR2’nin sıradan bir kondritten ziyade karbonlu bir asteroid gibi görünmesinin diğer birçok olası sebebini dışlayabildiler. Tutarsızlığın olası bir nedeni, uzay ortamına maruz kalmanın asteroidin yüzeyinde değişikliklere neden olduğu uzay ayrışması olabilir, ancak durum böyle olsaydı, asteroidin rengi olduğundan biraz daha kırmızı görünürdü. Şok karartma, olivin ve piroksen görünümünü bastırırken, aynı zamanda asteroidin yüzeyini karbonlu bir asteroid gibi görünecek şekilde karartabilen bir süreçtir.
Referans: Adam Battle, Vishnu Reddy, Juan A. Sanchez, Benjamin Sharkey, Neil Pearson ve Bryn Bowen, “Near-Earth Asteroid (52768) 1998 OR2: Evidence of Shock Darkening/Impact Melt”, 4 Ekim 2022, Gezegen Bilimi Dergisi.
DOI: 10.3847/PSJ/ac7223
