Uzayda İnsan Kök Hücreleri ve Stres
Uzayda yapılan araştırmalar, insan kök hücrelerinin sürekli bir stres altında olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, “kara genom” olarak adlandırılan, DNA’nın eski ve gizli bölümlerinin aktif hale gelmesine neden olmaktadır.
Geçtiğimiz hafta Cell Stem Cell dergisinde yayımlanan bir çalışmada, Sanford Kök Hücre Enstitüsü direktörü Catriona Jamieson liderliğindeki bir araştırma ekibi, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bir cep telefonu boyutunda bir cihaz kullanarak kök hücrelerin uzaydaki davranışlarını ilk kez gözlemlemiştir.
Uzaydaki Hızlı Yaşlanma Süreci
Çalışma sonucunda, kalça protezi ameliyatı geçiren hastalardan alınan kök hücrelerinin, Uzay İstasyonu’nda Dünya’daki örneklere göre daha hızlı yaşlandığı görülmüştür. Bu durum, astronotların uzaydaki rejenerasyon yeteneklerini olumsuz etkileyebilir. Elde edilen bu bulgular, uzaydaki sağlık risklerini artıran bir dizi faktörün varlığını desteklemektedir.
Önceki araştırmalar da, mikro yerçekimi ortamında bulunmanın kemik kaybı, bilişsel yeteneklerin azalma ve görme sorunları gibi olumsuz etkilere yol açtığını ortaya koymuştur.
Kök Hücrelerin İşlev Kaybı
“Uzayda kök hücrelerin işlevselliği azalıyor,” diyen Jamieson, “Kendilerini yenileme veya yeniden üretebilme yetenekleri gerçekten düşüyor. Bu, uzun vadeli uzay görevleri için bilmemiz gereken önemli bir durum,” şeklinde konuşmuştur.
Araştırmacılar, elde edilen bulguların astronotların bağışıklık sistemi üzerinde önemli etkileri olabileceğini belirtmektedir. Jamieson, “Kök hücre sağlığını incelemek ve kimlerin uzayın zorluklarına dayanabileceğini görmek önemlidir. Uzaya çıkmak ve geri dönmek stresli bir süreçtir,” sözlerini eklemiştir.
Kara Genomun Etkisi
Bu işlev kaybına neden olan faktör, DNA’mızda yer alan “kara genom”dur. Jamieson’un açıklamasına göre, bu genom, retrovirüsler tarafından binlerce yıl önce DNA’mıza eklenen elementlerdir ve insan DNA’sının %55’ini oluşturur. “Kök hücreleri bir ölüm sarmalına sokuyorlar,” diye eklemiştir.
Jamieson, “Hücreler aşırı strese giriyor. Bir kriz yaşıyorlar ve çok hızlı yaşlanıyorlar,” demiştir. Araştırmacılar bu sorunun farkına vardıktan sonra, yaşlanma sürecini baskılayabilecek ilaçların klinik deneyleri üzerinde çalışmalara başlamışlardır.
Uzayda Kök Hücrelerin İyileşme Potansiyeli
CNN ‘e göre, yakın zamanda yapılacak bir başka çalışma, kök hücrelerin Dünya’ya döndüklerinde iyileşebileceğini ve astronotların mikro yerçekiminin zararlı etkilerini geri alabileceğini göstermiştir. Bu keşif, astronot sağlığını koruma çabalarının sadece uzayda değil, kanser araştırmaları için de olumlu sonuçlar doğurabileceğini ortaya koymaktadır.
Jamieson, “Karşı tedbirler, kanser araştırmalarının hızlanmasına bile yol açabilir,” şeklinde bir değerlendirmede bulunmuştur. Bu da, astronotların sağlığını koruma çabasının, Dünya’daki hastalar için de olumlu sonuçlar doğurabileceği anlamına gelmektedir. Uzayda geçirilen zamanın insan sağlığı üzerindeki etkileri, bilim dünyasında tartışılmaya ve araştırılmaya devam etmektedir.
