Neredeyse kenardan bakıldığında, bir kara deliğin etrafında çalkalanan türbülanslı gaz diski, çılgın bir çift kambur görünümü alıyor. Kara deliğin aşırı yerçekimi, diskin farklı bölümlerinden gelen ışığın yollarını değiştirerek çarpık görüntü üretir. Kara deliğin aşırı yerçekimi alanı, diskin farklı bölümlerinden gelen ışığı yeniden yönlendirir ve bozar, ancak tam olarak ne gördüğümüz görüş açımıza bağlıdır. En büyük bozulma, sistem neredeyse kenardan bakıldığında ortaya çıkar. Kredi: NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi/Jeremy Schnittman
Kara delikler o kadar yoğun ve o kadar fazla kütleye sahipler ki, ışık bile yerçekiminden kurtulamıyor.
Kara delikler farklı boyutlarda bulunur. Güneşimizin kütlesini çevreleyen yıldız kara delikler, çok büyük yıldızların yaşamlarının sonunda süpernova olarak patlamasıyla oluşabilir. Dış katmanlar uçup giderken yıldızın çekirdeği çökerek küçük ama son derece yoğun bir top bırakır. Güneşimizin kütlesinin milyonlarca katı olan süper kütleli kara delikler daha gizemli bir kökene sahiptir ve galaksilerin merkezinde bulunur. Ayrıca orta kütleli kara delikler (IMBH) vardır. Bunlar, büyük galaksilerin çekirdeklerinde bulunan süper kütleli karadeliklerden daha küçüktür, ancak büyük kütleli yıldızların çöküşüyle oluşan yıldız kütleli karadeliklerden daha büyüktür. IMBH’ler, uzun süredir aranan “kayıp halka” Kara delik Birkaç aday bulunmuş olmasına rağmen, evrim ve onların salt varlığı hararetle tartışılmaktadır.
Hubble, beklenmedik yerlerde Kara Delikler keşfeder. Kredi: NASA/ESA ve G. Bacon (STScI)
Hubble gelene kadar gökbilimcilerin kara delikler hakkındaki teorilerini test etmelerinin hiçbir yolu yoktu. Teleskopun çözünürlüğü, bu nesnelerin bazılarının yerçekimi kuvvetinin çevreleri üzerindeki etkilerini görmeyi mümkün kıldı. Hubble ayrıca süper kütleli karadeliklerin büyük olasılıkla Dünya’da bulunduğunu da kanıtladı. hepsi olmasa da çoğu büyük galaksinin merkezi. Bunun galaksi oluşumu ve evrim teorileri için önemli etkileri vardır. Hubble en büyük katkısını süper kütleli karadeliklerin çalışmasına yaptı ve aynı zamanda kozmosu zor IMBH’ler için araştırdı. Şaşırtıcı bir şekilde, Hubble ayrıca birkaç küçük galaksinin kalbinde kara delikler gözlemledi.
Kara delikler o kadar yoğun ve o kadar fazla kütleye sahipler ki, ışık bile yerçekiminden kurtulamıyor. Kredi: ESA/Hubble, EHT işbirliği
2019’da Event Horizon Telescope işbirliği, 55 milyon ışıkyılı uzaklıktaki M87 galaksisinin merkezinde yer alan bir kara deliğin ilk görüntüsünü üretti. Görüntü, kara deliğin gölgesi olan karanlık bir merkeze sahip parlak bir halka gösteriyor.
Bir kara deliğe doğru düşen maddenin parlak ışık yaydığı da görülebilir. hız düşen bu maddenin kütlesi ölçülebilirse, karadeliğin kendisinin kütlesini belirlemek mümkündür. Bu kolay bir iş değildir ve bu karmaşık ölçümleri gerçekleştirmek için Hubble’ın olağanüstü yeteneklerini gerektirir. Hubble gözlemleri, bir dizi kara deliğin etrafındaki madde jetleri ve disklerinin incelenmesi için de temel olmuştur.
Kredi: NASA/ESA ve G. Bacon (STScI)
2011 yılında Hubble, doğrudan gözlemlemek olarak bilinen uzaktaki bir kara deliği çevreleyen parlak madde diski kuasar yeni bir teknik kullanarak. 2020’de Hubble, yoğun bir yıldız kümesi içinde bir IMBH için bugüne kadarki en iyi kanıtı buldu. Buna karşılık, 2021’de, bilim adamlarının küresel küme NGC 6397’nin kalbinde bir IMBH bulmayı bekledikleri yerde, Hubble bunun yerine orada gizlenen daha küçük karadeliklerin konsantrasyonuna dair kanıt bulduğu açıklandı.
