Ian McKellen’ın gözlerime bakarak bana doğumumdan, büyüdüğüm yerden ve nihayetinde ölümümden bahsettiği bir an yaşadım. Bazı detaylar yanıltıcıydı, ancak bazıları o kadar boğucu derecede doğruydu ki, sanki hayatım hakkında kimseye anlatmadığım şeyleri biliyormuş gibi hissettirdi. Panikle beni yatıştırmaya çalıştığında, deneyimin kendisi yüzünden bu kolay olmuyordu.
McKellen’ın sözleri beni başka birine — Golda Rosheuvel’e — baktığımda buluşturdu. O da aynı büyüleyici hikâyeyi anlatarak dikkatimi çekti. Hikâyenin anlatımı farklıydı ve yeni duygularla daha keskin bir şekilde odaklanmamı sağladı, ancak sanki derin bir bilgelik kaynağından geliyordu. Arinzé Kene ve Rosie Sheehy, anlatımı karanlık ve acı yerlerde sürdürdüklerinde, onlarla göz teması kurmak bana, kendilerinin önemli gerçekler iletmeye çalıştığını anlamama yardımcı oldu.
Bu hisleri, Simon Stephens’ın yazdığı ve Sarah Frankcom’ın yönettiği, Todd Eckert’ın karma gerçeklik prodüksiyonunu üstlendiği An Ark adlı yeni oyunun bir gösteriminde yaşadım. New York’taki The Shed’de sahnelenen oyun, Eckert’in Tin Drum Tiyatrosu tarafından üretildi. An Ark, artırılmış gerçeklik gözlükleri kullanarak, izleyiciyi oyunun karakterleriyle yüz yüze getiriyor. Oyun, Tin Drum’ın önceki deneysel yapımları üzerinde bir gelişim gösteriyor; bu yapımlardan biri olan The Life, performans sanatçısı Marina Abramović’in kaybolarak dolaştığı bir gösteri. Ancak bu yeni çalışma, teknoloji kullanış biçimiyle, izleyiciyi sadece bir seyirci olmaktan çıkarıyor.
Gösterim başlamadan önce ben ve diğer birkaç kişi ne bekleyeceğimizi tam olarak bilemiyorduk. Ancak, karanlık, kırmızı bir odada, yukarıda askıya alınmış büyük bir küreyi aydınlatan hafif bir parıltıyla oturduğumuzda, her şey anlam kazanmaya başladı. Tiyatro yardımcılarının yardımıyla karma gerçeklik gözlüklerini taktıktan sonra, oda daha da karardı – o kadar ki birbirimizi neredeyse göremez hale geldik. Karanlık ve gergin sessizlik, bakışlarımızı küreye odaklamamıza neden oldu, böylece An Ark‘ın mistik oyuncuları birer birer netleşmeye başladı.
McKellen, Rosheuvel, Kene ve Sheehy, yaşam ile ölümden sonraki geçiş alanında bulunan bir grup insanı canlandırıyor. Siz, yani izleyici, bu metafizik yerin ne olduğunu bilmeyen biri olarak onların dairesini tamamlıyorsunuz ve hayat hikâyenizin, yalnızca size özgü olmayan deneyimlerin bir dökümü olduğunu anlamanız gerekiyor. Karakterler, kendi hayat hikâyelerinden anekdotlar anlatarak “sizin” hikâyenizi aktarırken, zamanla daha spesifik ve yoğun hale geliyor.
Oyuncular fiziksel olarak performansta yer almasa da, An Ark’ın sade prodüksiyon/aydınlatma tasarımı ve artırılmış gerçeklik gözlüklerinin kullanımı, sanki yanınızda oturuyorlarmış gibi hissettiriyor. Frankcom, teknolojiye pek ilgi duymadığını açıkça belirtse de, An Ark’ı dikkat çeken sahne dekorları yerine oyuncuların performanslarına daha fazla vurgu yaparak geleneksel bir tiyatro gösterisi olarak yönetti. Ancak, 52 kameradan oluşan bir hacimsel video sistemi ile bu performansları kaydederek, An Ark’ın, bu tür teknolojilerin geleneksel tiyatro deneyimini nasıl yeni bir biçimde sunabileceğini gösteren etkileyici bir örnek yaratmasına olanak tanıyor.
Her bir An Ark performansı büyüleyici olsa da, oyunun diğer dünya elementlerini gerçekten satan nokta, artırılmış gerçeklik gözlüklerinin her oyuncuyu nasıl tasvir ettiğidir. Oyuncular, oyunun tamamını tek bir çekimde birlikte kaydetmişti. Oyuncular o kadar yakında ve net görünüyor ki, onlara uzanıp dokunabileceğinizi hissediyorsunuz. Ancak, bazı anlarda bu netlik, gözlüklerin neden olduğu biraz görsel bozulma ve hareket ile yer değiştiriyor. Bu, oyuncuların yanınızda olduğunu hayal etme illüzyonunu tam olarak kırmıyor, ancak onlara garip, hayaletimsi bir kaliteler kazandırıyor; bu da oyunun ölümle ilgili araştırmasına katkı sağlıyor.
An Ark’ın en büyük başarısı, 47 dakikalık süresinin sonunda şekillenen duygusal bir deneyimdir. Kendi hayat hikâyelerinin kıvrımlarını anlattıktan sonra, oyunun karakterleri bende, onlarda kendimden ne kadar çok şey gördüğümü düşündürttü ve bana resmedilmemiş olan şeylerin diğer izleyicilere hitap edebileceğini fark ettirdi.
Ayakkabılarımızı toplamak için dışarı çıktığımızda (ayakkabılarınızı çıkarmanız gerekiyor), başka insanların An Ark’ın, kendilerini kendilerinden daha büyük bir şeye bağlanmış hissettirdiğinden bahsettiğini duydum — dini bir bağlamda değil, ama aramızdaki samimi deneyimi paylaştığımız düşüncesi ile. Yeni teknolojiler denediğimde sık sık etkilenmediğimi söylesem de, An Ark bana, artırılmış gerçekliğin zaten güzel olan sanatı ne kadar güçlü bir şekilde artırabileceğini gösterdi.
An Ark şu anda The Shed’de 1 Mart’a kadar sahneleniyor.
