Uzayda kötü haber: İnsan kök hücreleri, bir araştırmaya göre daha hızlı yaşlanıyor

Uzay Uçuşları ve Kök Hücreler: Yaşlanmayı Hızlandırıyor mu?

Son yapılan bir  araştırma , uzay uçuşlarının belirli türdeki insan kök hücrelerinin daha hızlı yaşlanmalarına neden olabileceğini ortaya koydu. Araştırma, bu hasarın bir kısmının geri dönüşümlü olabileceğini de belirtiyor.  Uluslararası Uzay İstasyonu ‘nda (ISS) geçirilen zaman, kan sağlığı ve bağışıklık sistemi için önemli olan  hematopoietik kök ve öncü hücreler  (HSPC’ler) üzerindeki yaşlanma benzeri değişimleri tetikliyor.

Kök Hücrelerin Davranışları Üzerine Yapılan İncelemeler

Çalışmanın sonucuna göre,  radyasyon  ve  mikrogravite , HSPC’ler üzerinde en büyük stresörler olarak öne çıkıyor. HSPC’ler,  SpaceX ‘in ticari ikmal misyonları sırasında  Dragon  uzay aracında dört grup olarak uzay ortamına gönderildi. Araştırmanın yazarlarından UC San Diego’ndan Catriona Jamieson, “Bu değişikliklerin anlaşılması, yalnızca astronotları uzun süreli görevler sırasında korumak için değil, aynı zamanda dünya üzerindeki insan yaşlanması ve kanser gibi hastalıkları modellememize de yardımcı oluyor,” dedi.

İkiz Astronotlar Üzerine Yürütülen Önceki Çalışmalar

Bu araştırma, emekli  NASA  astronotları  Scott Kelly  ve  Mark Kelly  üzerinde yapılan ön çalışmaların bir devamı niteliğinde. Scott, 2015-2016 yılları arasında ISS’de yaklaşık bir yıl geçirdi; Mark ise bu süre zarfında dünyada kaldı. NASA’nın “İkizler Çalışması” olarak adlandırdığı bu araştırma, bilim insanlarının uzay uçuşunun insan bedeni üzerindeki etkilerini anlamalarına yardımcı oldu.

İkizler Çalışması’nın Sonuçları

NASA’nın İkizler Çalışması, insan vücudunun uzay uçuşu koşullarına karşı “direnç ve dayanıklılık” sergilediğini vurguluyor. Örneğin, Scott’ın gen ekspresyon düzeylerinin %91.3’ü, misyonu sona erdikten sonraki ilk altı ay içinde normale döndü. Ancak bazı ilginç bulgular da keşfedildi. Scott’ın telomerleri, DNA ipliklerinin uçlarını koruyan yapı taşı olan telomerlerin, uzayda geçirdiği süre içinde dinamik bir değişim gösterdi.

Telomerlerin Önemi ve Uzaydaki Değişimler

Telomerler, DNA’nın “kabarma” ve zarar görmesini önler. NASA, “Telomerler olmadan, DNA ‘yıpranır’ ve hasar görür, hücreler düzgün çalışmaz,” açıklamasında bulundu. Uzayda geçirilen süre boyunca Scott’ın telomerlerinin uzunluğunda bir değişim gözlemlendi. Bu değişiklikler, genel sağlık durumunu değerlendirmede önemli olabilir.

Uzayda Kültüre Edilen Kök Hücreler ve Gözlemler

Yeni yapılan bu çalışma, uzayda  HSPC ‘lerin “uzayda kültürlenmesini ve AI destekli görüntüleme araçlarıyla izlenmesini” sağlayan bir platform oluşturdu. Araştırma, HSPC’lerin uzayda 32 ila 45 gün süresince bulunduğu bir dönemi kapsadı. Gözlemler, uzayda geçen zamanlarının ardından bazı hücrelerde hasarın geri dönebilir olduğunu işaret etti.

Geri Dönüşüm Süreci ve İzleme Teknikleri

Uzayda maruz kalan hücreler, sağlıklı bir çevreye döndüklerinde belirli bir süre sonra iyileşmeye başladı. Ancak bu çevrenin ne olduğunu belirtmek için yapılan açıklamada, hücrelerin ya aynı bireyden alınan  kemik iliği katmanlarına  ya da 30 yaşındaki bir erkek bağışçısından alınan bağ dokusu destekleyici hücre hattına yerleştirildiği ifade edildi. HSPC değişimleri arasında hücrelerin daha fazla aktif olduğu, yenilenme ve geri kazanım yeteneklerinin azaldığı gözlemlendi.

Moleküler Değişimlerin İzlenmesi ve Gelecek Araştırmalar

UC San Diego, HSPC’ler üzerine daha fazla odaklanan yeni uzay görevleri ve astronot çalışmalarını planlıyor.  Gerçek zamanlı moleküler değişim izleme  ile birlikte karşı önlemler üzerine çalışmalar yapılacak. Şu ana kadar toplamda 17 uzay misyonu gerçekleştirilmiştir ve gelecekteki misyonlar, bu alanın daha iyi anlaşılması için önemli fırsatlar sunacaktır.