bir dünyada Akıllı telefonlardan dizüstü bilgisayarlara kadar dijital ekranların günlük rutinimizin her zaman mevcut bir parçası olduğu yersürekli bağlantının cazibesine direnmek zordur.
Ancak bu parlayan ekranların arkasında yeni ve endişe verici bir durum gizleniyor: ‘Dijital Demans’.
Başlangıçta yaşlılarda bilişsel gerilemeyle ilişkilendirilen bir şemsiye terim olan demans, dijital cihazların aşırı kullanımının zihinsel sağlığı bozmaya başlamasıyla artık giderek daha genç insanlarla ilişkilendirilen bir terim haline geldi.
Peki dijital demans tam olarak nedir ve beynimizi nasıl etkiliyor? Daha yakından bakalım
Dijital demansı anlamak
Alman sinir bilimci ve psikiyatrist Manfred Spitzer tarafından 2012 yılında ortaya atılan bir terim olan dijital demans, aşırı teknoloji kullanımından kaynaklanan bilişsel değişiklikleri ifade eder.
Dijital demans resmi olarak teşhis edilebilir bir durum olarak kabul edilmese de, teknolojinin aşırı kullanımının bilişsel işlevlere zarar verebileceği fikri önemli miktarda bilimsel desteğe sahiptir.
Çeşitli çalışmalar internet kullanımı, ekran başında geçirilen zaman ve bilişsel değişiklikler arasında bir bağlantı olduğunu tespit etmiştir. 2022’de yayınlanan bir çalışma PubMedbilgisayar kullanmak ve TV izlemek gibi hareketsiz aktivitelerin genel demans riskini nasıl etkilediğini inceledi.
Bulgular, TV izlemek gibi bilişsel açıdan pasif faaliyetlere daha fazla zaman ayırmanın, kişinin fiziksel aktivite düzeyine bakılmaksızın daha yüksek demans riskiyle bağlantılı olduğunu gösterdi. Öte yandan, bilgisayar kullanmak gibi bilişsel açıdan aktif pasif görevlerle uğraşmak, riskin azalmasıyla ilişkilendirildi.
Daha geniş bir çalışma yayınlandı BMC Halk Sağlığı Dergisi 2023’te ayrıca 462.524 katılımcı arasında ekrana dayalı hareketsiz aktiviteler ile demans riski arasındaki ilişkiyi araştırdı. Araştırmacılar, günde dört saatten fazla ekran başında vakit geçirmenin, vasküler demans, Alzheimer hastalığı ve tüm nedenlere bağlı demans riskinin artmasıyla bağlantılı olduğunu keşfettiler.
Ayrıca çalışma, günlük ekran süresinin artmasının beynin belirli alanlarındaki fiziksel değişikliklerle ilişkili olduğunu buldu.
Dijital demans belirtileri
Mumbai’deki Fortis Hiranandani Hastanesi Nöroloji Direktörü Dr. Pawan Ojha şunları söyledi: Hindustan Times, Kısa süreli hafıza kaybı, kelimeleri hatırlamada zorluk ve çoklu görev yapmada zorluk gibi dijital demans semptomlarının demans semptomlarıyla karşılaştırılabilir olduğu belirtildi.
2023’te yayınlanan bir inceleme PubMed Ayrıca aşırı ekran kullanımının, özellikle çocuklarda ve gençlerde yönetici işlevleri ve çalışma hafızasını olumsuz yönde etkileyebileceğine dair kanıtlar sağladı.
İncelemede şu ifadelere yer verildi: “Aşırı ekran kullanımının sosyal ve duygusal gelişim üzerinde zararlı etkileri vardır; bunlar arasında obezite, uyku bozuklukları ve depresyon ve anksiyete gibi zihinsel sağlık sorunları olasılığının artması yer alır. Duyguları yorumlama becerisini engelleyebilir, saldırgan davranışları körükleyebilir ve genel olarak kişinin psikolojik sağlığına zarar verebilir.”
Ekran başında geçirilen fazla zaman dijital demansa nasıl yol açabilir?
Ojha açıkladı Hindustan Times Aşırı ekran başında kalma süresinden kaynaklanan sürekli çoklu görev ve hızlı bilgi işlemenin hafızada, dikkat süresinde ve öğrenme kapasitesinde düşüşlere yol açabileceği.
Bunun, gerginliği ve kaygıyı artırarak davranışı etkileyebileceğini, çünkü çok fazla ekran başında kalma süresinin genellikle beyinde aşırı yük oluşturduğunu ve bilişsel ve sosyal gelişim için gerekli olan önemli etkinliklerin yerini aldığını belirtti.
Ayrıca şunları söyledi: “Ekranların yaydığı mavi ışık uyku döngülerini bozabilir, bu da hafıza konsolidasyonu ve bilişsel işlevler üzerinde etkiye sahip olabilir. Bir cihazı kullanırken sürekli olarak şeyler arasında geçiş yapmak, konsantre olmayı ve odaklanmayı zorlaştırabilir.”
Dijital demansın önlenmesi
Dijital demansın önlenmesi, ekran başında geçirilen sürenin dikkatli yönetimiyle başlar. Buna göre Sağlık hattıçeşitli stratejiler ekran başında geçirilen sürenin azaltılmasına ve aşırı teknoloji kullanımının olumsuz etkilerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Pasif medya tüketimini sınırlayın: Uygulamalar aşırı kaydırmayı engellemeye yardımcı olabilir veya en sevdiğiniz programı sabit bisiklet kullanmak veya hafif ağırlıklar kullanmak gibi hafif bir egzersizle eşleştirebilirsiniz.
Odağınızı değiştirin: Canınız sıkıldığında telefonunuza ya da uzaktan kumandanıza ulaşmak kolaydır ama en son ne zaman elinize bir kitap aldınız ya da yürüyüşe çıktınız? Bu aktiviteler biraz daha fazla çaba gerektirse de, kendinizi başarıya hazırlamak (elinizde iyi bir kitap bulundurmak veya eğlenceli bir yer planlamak gibi) büyük fark yaratabilir.
Telefon bildirimlerini sınırlayın: Sürekli telefon başında veya ekran önünde olmaktan kaçınmanın bir yolu, aldığınız bildirim sayısını sınırlamaktır. Belirli bir bildirim acil değilse onu susturmayı veya tamamen ortadan kaldırmayı düşünün.
Bilişsel aktivitelere katılın: Bulmacalarla, oyunlarla, okuyarak veya yeni beceriler öğrenerek kendinize meydan okuyarak zihninizi aktif tutun. Bu, beyin fonksiyonunun korunmasına yardımcı olur ve hatta bilişsel dayanıklılığı artırabilir.
Dijital yardımlar olmadan hafızayı güçlendirin: Akıllı telefonunuza güvenmeden telefon numaralarını, adresleri veya önemli tarihleri hatırlama konusunda kendinize meydan okuyun.
Dijital cihazlar modern yaşamın ayrılmaz bir parçası olsa da bir denge kurmak çok önemlidir. Dijital demansın risklerini anlayarak ve proaktif adımlar atarak bilişsel sağlığımızı koruyabilir ve beynimizin bu dijital çağda her zamanki gibi keskin kalmasını sağlayabiliriz.
Ajanslardan gelen girdilerle
