Patates kızartması, makarna, ekmek; biz insanlar karbonhidratları severiz.
Peki nişastalı ve şekerli gıdalara olan bu sevgiyi açıklayan şey nedir?
Cevap eski köklerde yatıyor olabilir.
dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma Bilim Perşembe günü yayınlanan dergi, erken dönemde karbonhidrat yüklü diyetlere ilişkin ilk kalıtsal kanıtları sunuyor.
Daha yakından bakalım.
çalışma
Connecticut Farmington’daki Jackson Laboratuvarı ve New York’taki Buffalo Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, 45.000 yıl önce yaşamış biri de dahil olmak üzere 68 eski insanın genomunu analiz etti.
Amilaz adı verilen bir enzimi üreten AMY1 adlı gene odaklandılar.
Amilaz, nişastalı bir gıdanın ağzımıza girdiği andan itibaren karmaşık karbonhidratların sindirilmesine yardımcı olur. Tükürük bezlerinde ve pankreasta üretilen bu madde aynı zamanda ekmek gibi şekersiz karbonhidratların bile bazen tatlı tadının da nedenidir. Smithsonian dergi.
Günümüzde modern insanların DNA’larında değişen sayıda amilaz genleri var; bazılarının kromozom başına 11 AMY1 kopyası var. Bu kopyaların insanlara özel olduğu görülüyor. Örneğin amilaz üreten şempanzelerde bu genin yalnızca tek bir kopyası vardır.
Bulgular
İnsanın karbonhidratları sindirme yeteneğinin genetik temelleri 800.000 yıldan daha eskiye dayanmaktadır; bu daha önce inanılandan çok daha eskidir ve tarımın gelişmesinden öncedir.
Türümüzün henüz tarımı geliştirmemiş olmasına rağmen, ekibin antik insan DNA’sı üzerinde yaptığı analiz, avcı-toplayıcıların halihazırda ortalama dört ila sekiz AMY1 kopyasına sahip olduğunu ortaya çıkardı.
İlk kez 2010 yılında keşfedilen ve haklarında nispeten az şey bilinen soyu tükenmiş bir hominin olan Neandertaller ve Denisovalılar da AMY1 genlerinin kopyalarına sahipti.
Bu bulgular, AMY1 kopyalarının yaklaşık 800.000 yıl önce, bu üç türün ayrılmasından önce ortak bir atadan gelmiş olabileceğini düşündürmektedir.
Çalışma aynı zamanda patateslerin 5000 yıldan fazla bir süre önce evcilleştirildiği Peru’da amilazın ek kopyalarının sayısının son birkaç bin yılda hızla arttığını da ortaya çıkardı.
“Cevaplamaya çalıştığımız asıl soru şuydu: Bu kopyalama ne zaman gerçekleşti? İşte bu yüzden antik genomları incelemeye başladık”, çalışmanın ilk yazarı, Jackson Laboratuvarı’nda yardımcı hesaplamalı bilim insanı olan Feyza Yılmaz, CNN’den alıntı yaptı.
İlk insanların tükettiği yiyeceklerin çoğunluğu etoburdu. Belki etin yanı sıra nişastalı yiyecekler de tüketiyorlardı. Ya da belki de AMY1 genleri herhangi bir amaç olmadan rastgele oluşmuştur.
Aria Bendix’e göre NBC HaberleriBilim insanları hâlâ bunun nedeninden emin değiller.
“Önceki çalışmalar AMY1 kopya sayıları ile tükürüğümüzde salınan amilaz enzimi miktarı arasında bir korelasyon olduğunu gösteriyor. Bunun tarımın gelişiyle örtüşen bir olay olup olmadığını anlamak istedik” dedi Yılmaz.
Araştırmanın başyazarı ve Buffalo Üniversitesi’nden genetikçi Ömer Gökçümen, daha az amilaz genine sahip modern insanların, nişasta ağırlıklı modern beslenmenin tetiklediği diyabet gibi hastalıklara karşı daha savunmasız olabileceğini öne sürdü.
Ona göre, daha fazla amilaza sahip olmak, insanların daha fazla insülin üretmesine neden olabilir ve bu da nişastadan şeker emilimini artırır.
Sonuçlar sonunda çeşitli hastalıklar için amilaz bazlı tedaviler önerebilir.
Benzer çalışma
Geçen ay dergide yayınlanan yeni bir çalışma daha Doğainsan DNA’sındaki ortalama AMY1 kopya sayısının son 12.000 yılda arttığını buldu; bu, insanların nişastalı tahıllar ve yumrular da dahil olmak üzere bitkileri evcilleştirip yetiştirdiği zamana denk geliyor.
Bu, AMY1’in daha fazla kopyasına sahip olmanın çiftçi insanlara bir tür avantaj sağladığını ve hayatta kalma şanslarını artırdığını gösteriyor.
Ancak bilim insanları bu avantajın ne olabileceğinden hala emin değiller.
Onlara göre bir olasılık, amilazın karbonhidratların parçalanmasını hızlandırmaktan daha fazlasını yapmasıdır; aynı zamanda vücudun onlardan daha fazla enerji almasına da yardımcı olabilir; bu da yiyeceklerin kıt olduğu zamanlarda faydalı olabilirdi.
Mesela Gökçümen, Carl Zimmer’a şunları söyledi: New York Times Kıtlık sırasında artan amilaz üretiminin bir “ölüm kalım meselesi” olabileceği ortaya çıktı.
Uzman görüşü
Buna göre CNNArkansas Üniversitesi antropoloji bölümünde yardımcı doçent olan ve araştırmaya dahil olmayan Taylor Hermes’in aktardığına göre, çalışma, sindirilmeyen nişastaları kolayca erişilebilen şekerlere dönüştüren moleküler mekanizmanın insanlarda nasıl evrimleştiğine dair “etkileyici kanıtlar sağladı”.
Ayrıca, yayınlanan son çalışmanın da şuna dikkat çekti: Bilim dergi, insan beyninin kademeli olarak büyümesi için gereken enerji artışını proteinlerin değil karbonhidratların sağladığı yönünde büyüyen hipotezi desteklemektedir.
“Amilaz geninin kopya sayısının artmasının, bunun da nişastayı parçalama yeteneğinin artmasına yol açmasının, Neandertaller veya Denisovalılar’ın nişastanın basit maddelere metabolize edildiği fikrine daha fazla itibar etmesinden yüz binlerce yıl önce ortaya çıkmış olabileceğini bulan yazarlar, Hermes, şekerlerin insanın evrimi sırasında hızla beyin gelişimini tetiklediğini söyledi.
Ajanslardan gelen girdilerle
