2024 Nobel Fizik Ödülü, sinir ağlarının yaratılmasının önünü açan ve makine öğrenimi ile yapay zekanın temellerini atan keşiflerden dolayı Amerikalı bilim adamı John Hopfield ve Kanadalı Geoffrey Hinton’a verildi. Zamanın işareti çünkü yapay zekanın temeli olan teknolojilerden birini ödüllendirdiler.
Nobel komitesi bir basın açıklamasında, “Bu yıl fizik alanında Nobel Ödülü kazanan iki kişi, günümüzün güçlü makine öğrenimini destekleyen yöntemler geliştirmek için fizik araçlarını kullandılar” dedi. Hopfield araştırmasını Princeton Üniversitesi’nde yürütürken Hinton, Toronto Üniversitesi’nde çalışıyor.
Yapay sinir ağları, insan beyninin işleyişinden ilham alan makine öğrenme modelleridir. Katmanlar halinde organize edilmiş, biyolojik nöronlara benzer şekilde birbirine bağlı düğümlerden oluşurlar. Her katman verileri işler ve bilgileri bir sonraki katmana aktararak ağın, sağlanan verilerden karmaşık modelleri öğrenmesine olanak tanır. Sinir ağları, görüntü tanıma, konuşma tanıma, makine çevirisi gibi yapay zekanın birçok alanındaki sorunları çözmek için kullanılıyor. Yazılımın öğrenme yeteneğinin temelini oluştururlar ve ChatGpt’in temelini oluşturan mimari ve üretken yapay zeka olarak tanımlanan transformatörlerin doğuşuna katkıda bulunmuşlardır.
Fizikçi ve biyolog John Hopfield, 1980’li yıllarda yapay zeka ve makine öğrenimi alanında temel etki yaratan Hopfield’ın sinir ağı modelinin geliştirilmesine çalışmalarıyla katkıda bulundu. Bu model, sinir ağlarının, beynin ilişkisel hafızasına benzer şekilde bilgiyi nasıl depolayıp alabileceğini gösterdi. Temel olarak verilerdeki görüntüleri ve diğer desen türlerini depolayabilen ve yeniden oluşturabilen bir ilişkisel hafıza yarattı.
Geoffrey Hinton, “derin öğrenmenin vaftiz babası” olarak anılıyor. Makine öğreniminde önemli ilerlemeler sağlayan, sinir ağlarının eğitimi için temel bir yöntem olan geri yayılım algoritmasının geliştiricilerinden biridir. Hinton ayrıca, makinelerin doğal dili anlamasını geliştirmek için önemli bir teknik olan kelime yerleştirmeleri öğrenme üzerinde de çalıştı.
